Zwolnienie lekarskie na okresie próbnym i po ustaniu umowy

Prawo do L4 na okresie próbnym

Umowa o pracę na okres próbny jest umową o pracę, więc pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu na podstawie art. 11 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Sam fakt zatrudnienia na okres próbny nie wyłącza więc prawa do zwolnienia lekarskiego.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: prawo do samego zwolnienia lekarskiego, które wynika z oceny lekarza, oraz prawo do świadczeń pieniężnych za czas choroby, które zależy od spełnienia warunków z ustawy zasiłkowej.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczony obowiązkowo nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. To tzw. okres wyczekiwania.

Do tego okresu można doliczyć wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym lub odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego – art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej.

Jeżeli więc partner wcześniej pracował na etacie, a przerwy między kolejnymi tytułami ubezpieczenia nie były zbyt długie, prawo do świadczeń może istnieć od początku nowego zatrudnienia. Jeżeli jednak była przerwa przekraczająca 30 dni i nie zachodzi ustawowy wyjątek, okres wyczekiwania trzeba liczyć od nowa.

Kiedy nie trzeba czekać 30 dni

Ustawa przewiduje wyjątki od okresu wyczekiwania. Zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy zasiłkowej prawo do zasiłku chorobowego od pierwszego dnia ubezpieczenia mają m.in.:

• absolwenci szkół lub szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym albo przystąpili do niego w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu,
• ubezpieczeni, których niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,
• ubezpieczeni obowiązkowo, którzy mają wcześniejszy co najmniej 10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,
• posłowie i senatorowie, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od zakończenia kadencji.

W praktyce najczęściej znaczenie ma tu 10-letni okres wcześniejszego obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli został wykazany, prawo do zasiłku może powstać bez ponownego oczekiwania 30 dni.

Kto płaci za chorobę: pracodawca czy ZUS?

Jeżeli pracownik nabył prawo do świadczeń, to na początku choroby co do zasady otrzymuje wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy. Wynika to z art. 92 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Zgodnie z tym przepisem pracownik zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a jeśli ukończył 50 lat – do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego. W sytuacjach wskazanych w art. 92 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy świadczenie wynosi 100%.

Po wykorzystaniu tego limitu przysługuje zasiłek chorobowy na zasadach określonych w ustawie zasiłkowej. W zależności od statusu płatnika zasiłków wypłaca go albo pracodawca jako płatnik zasiłku, albo bezpośrednio ZUS. To, kto technicznie dokonuje wypłaty, zależy od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego i statusu płatnika na podstawie przepisów ustawy zasiłkowej.

Wysokość świadczenia chorobowego

Podstawowa wysokość zasiłku chorobowego wynosi 80% podstawy wymiaru – art. 11 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Wysokość 100% przysługuje m.in. wtedy, gdy niezdolność do pracy przypada w czasie ciąży albo została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy – art. 11 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy. W określonych przypadkach możliwe jest także 70% podstawy, np. za okres pobytu w szpitalu, z wyjątkami wynikającymi z art. 11 ustawy zasiłkowej.

To oznacza, że odpowiedź na pytanie, ile dokładnie wyniesie wypłata, zależy nie tylko od długości choroby, ale też od przyczyny niezdolności do pracy, wieku pracownika oraz sposobu ustalenia podstawy wymiaru.

Czy umowa na okres próbny kończy się mimo L4?

Co do zasady tak. Samo zwolnienie lekarskie nie przedłuża automatycznie umowy o pracę zawartej na okres próbny. Jeżeli strony zawarły umowę do określonego dnia, to umowa rozwiązuje się z upływem tego terminu na podstawie art. 30 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy.

Inaczej niż przy niektórych umowach terminowych w ciąży, przy zwykłej umowie na okres próbny nie ma ogólnej zasady, że każda choroba automatycznie blokuje zakończenie stosunku pracy. Trzeba jednak uważać na szczególne przepisy ochronne, jeśli stan faktyczny dotyczy np. ciąży lub innych sytuacji szczególnych.

Jeżeli więc pracownik zachoruje w czasie trwania okresu próbnego, może być niezdolny do pracy i pobierać świadczenia, ale sama umowa może zakończyć się zgodnie z jej treścią.

Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia

Po zakończeniu umowy o pracę zasiłek chorobowy może nadal przysługiwać, ale nie w każdym przypadku. Zgodnie z art. 7 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy przysługuje także osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli:

• niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni oraz
• powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego, a w razie choroby zakaźnej o dłuższym okresie wylęgania albo innej choroby, której objawy ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni – nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia.

Jeżeli niezdolność do pracy powstała jeszcze w trakcie zatrudnienia i trwa po jego zakończeniu, ZUS może przejąć wypłatę świadczenia po ustaniu stosunku pracy. Jeżeli natomiast choroba zaczęła się dopiero po ustaniu umowy, trzeba sprawdzić warunki z art. 7 ustawy.

Istotne są także wyłączenia. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje m.in. za okres po ustaniu tego tytułu, jeśli osoba ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, kontynuuje działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym albo podjęła taką działalność, bądź ma prawo do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego albo nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Każdy z tych przypadków wymaga osobnej weryfikacji.

Jak długo można pobierać zasiłek po ustaniu umowy?

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą albo przypada w czasie ciąży – nie dłużej niż przez 270 dni.

Natomiast za okres niezdolności do pracy przypadający po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego zasiłek co do zasady przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni – art. 8 ust. 2 ustawy zasiłkowej. Ograniczenie 91 dni nie dotyczy niezdolności do pracy przypadającej w czasie ciąży, spowodowanej gruźlicą albo powstałej w wyniku poddania się niezbędnym badaniom lekarskim dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi ich pobrania.

W praktyce oznacza to, że nie każdy były pracownik wykorzysta po ustaniu umowy pełne 182 dni. Często zastosowanie ma właśnie limit 91 dni.

Rejestracja jako bezrobotny a prawo do zasiłku chorobowego

Sama wcześniejsza rejestracja w urzędzie pracy nie przekreśla automatycznie prawa do świadczeń za okres wcześniejszy, ale może mieć znaczenie dla prawa do zasiłku po ustaniu zatrudnienia. Jeżeli dana osoba ma prawo do zasiłku dla bezrobotnych, zastosowanie może znaleźć art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, który wyłącza prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia.

Jeżeli więc w historii zatrudnienia pojawiają się okresy bezrobocia, krótkie umowy i kolejne zwolnienia, trzeba dokładnie ustalić chronologię: kiedy ustał tytuł ubezpieczenia, kiedy powstała niezdolność do pracy, czy była ciągła i czy dana osoba nie miała w tym czasie innego tytułu do świadczeń.

Problemy psychiczne a zwolnienie lekarskie

Choroba psychiczna, zaburzenia adaptacyjne, depresja, stany lękowe czy inne schorzenia psychiczne mogą być podstawą wystawienia zwolnienia lekarskiego, jeżeli lekarz stwierdzi czasową niezdolność do pracy. Przepisy nie różnicują co do zasady prawa do świadczeń według tego, czy przyczyna niezdolności ma charakter somatyczny czy psychiczny. Decydujące są: istnienie niezdolności do pracy, podleganie ubezpieczeniu chorobowemu oraz spełnienie warunków ustawowych.

Co warto sprawdzić w konkretnej sprawie

W opisanej sytuacji kluczowe będą przede wszystkim:

• dokładne daty poprzednich i obecnego zatrudnienia,
• długość ewentualnych przerw między ubezpieczeniami,
• to, czy partner ma co najmniej 10 lat wcześniejszego obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,
• czy obecna niezdolność do pracy powstała jeszcze podczas trwania umowy,
• czy po ustaniu umowy nie powstał inny tytuł wyłączający zasiłek po ustaniu zatrudnienia.

Bez tych danych można wskazać tylko zasady ogólne. Ostateczna odpowiedź zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego i dokumentacji w ZUS.

FAQ

Czy na okresie próbnym można iść na L4?

Tak. Umowa na okres próbny jest umową o pracę, więc pracownik może otrzymać zwolnienie lekarskie, jeśli lekarz stwierdzi niezdolność do pracy.

Czy L4 na okresie próbnym zawsze jest płatne?

Nie zawsze. O płatności decyduje m.in. spełnienie warunku z art. 4 ustawy zasiłkowej, czyli okres wyczekiwania, chyba że działa ustawowy wyjątek.

Kto płaci za pierwsze dni choroby?

Zwykle pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe na podstawie art. 92 § 1 Kodeksu pracy przez pierwsze 33 dni choroby w roku kalendarzowym, a po ukończeniu 50 lat przez pierwsze 14 dni.

Czy po zakończeniu umowy można dalej pobierać zasiłek chorobowy?

Tak, ale tylko przy spełnieniu warunków z art. 7 ustawy zasiłkowej i o ile nie zachodzą wyłączenia z art. 13 tej ustawy.

Jak długo ZUS płaci po ustaniu zatrudnienia?

Co do zasady nie dłużej niż 91 dni, zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy zasiłkowej, z wyjątkami m.in. dla ciąży i gruźlicy.

Czy wcześniejsze zatrudnienie liczy się do 30 dni ubezpieczenia?

Tak, jeśli przerwa między okresami ubezpieczenia nie przekroczyła 30 dni albo była spowodowana przyczynami wskazanymi w art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej.

Czy problemy psychiczne mogą być podstawą L4?

Tak. Jeżeli lekarz uzna, że stan psychiczny powoduje czasową niezdolność do pracy, może wystawić zwolnienie lekarskie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy – ISAP

2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – ISAP

3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – ISAP