Transport własnych puszek po aerozolach a ADR i BDO

Czy wytwórca może sam przewieźć własne odpady?

Tak, co do zasady wytwórca odpadów może samodzielnie przewieźć odpady wytworzone przez siebie, bez uzyskiwania wpisu do rejestru BDO w dziale VII „transportujący odpady”. Wynika to z art. 51 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, zgodnie z którym wpisowi do rejestru nie podlega podmiot transportujący wytworzone przez siebie odpady.

To zwolnienie dotyczy samego wpisu do działu VII BDO. Nie zwalnia jednak z innych obowiązków, w szczególności z obowiązku prowadzenia wymaganej ewidencji odpadów, jeżeli w danym stanie faktycznym jest ona wymagana na podstawie ustawy o odpadach, ani z obowiązku zapewnienia zgodnego z prawem transportu.

Jeżeli przewozicie Państwo odpady wytworzone przez inny podmiot, sytuacja się zmienia — wtedy co do zasady potrzebny jest wpis do BDO jako transportujący odpady.

Jakie obowiązki pozostają mimo braku wpisu do działu VII BDO?

Nawet jeżeli wpis do działu VII BDO nie jest potrzebny, transport odpadów musi odbywać się zgodnie z wymaganiami prawa. Kluczowe znaczenie mają tu:

• art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach — odpady należy gospodarować w sposób zapewniający ochronę życia i zdrowia ludzi oraz środowiska;
• rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 7 października 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla transportu odpadów — określa ono m.in. wymagania dotyczące zabezpieczenia odpadów przed rozsypaniem, rozlaniem, pyleniem lub uwolnieniem do środowiska;
• ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych — jeżeli przewóz obejmuje towary niebezpieczne w rozumieniu ADR;
• ADR, czyli Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych, stosowana także w praktyce krajowej przez odesłanie z ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych.

W praktyce oznacza to, że własna kryta przyczepka nie daje automatycznie „zwolnienia z przepisów”. Trzeba ocenić, czy odpady są właściwie opakowane, zabezpieczone przed przemieszczaniem, uszkodzeniem i wydzielaniem resztek gazu lub cieczy oraz czy przewóz nie podlega dodatkowym wymogom ADR.

Czy puste puszki po aerozolach są odpadami niebezpiecznymi?

Bardzo często tak, ale nie zawsze da się to przesądzić wyłącznie na podstawie ogólnego opisu. Kwalifikacja odpadu zależy od jego rzeczywistego składu, pozostałości substancji oraz właściwości niebezpiecznych.

W praktyce puste, nieoczyszczone opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone najczęściej klasyfikuje się pod kodem 15 01 10*, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów. Gwiazdka przy kodzie oznacza odpad niebezpieczny.

Jeżeli chodzi konkretnie o puszki po farbach w aerozolu, zwykle pozostają w nich resztki substancji oraz ciśnienie robocze. Dlatego w praktyce ostrożnościowej często przyjmuje się kwalifikację do odpadów niebezpiecznych. Jednak ostateczna klasyfikacja powinna wynikać z charakterystyki używanego produktu, karty charakterystyki, sposobu opróżnienia opakowania oraz faktycznego stanu odpadu.

Jeżeli mają Państwo wątpliwości co do kodu odpadu lub jego właściwości, warto zweryfikować to z osobą odpowiedzialną za gospodarkę odpadami w jednostce albo z doradcą środowiskowym. Błędna klasyfikacja może prowadzić do naruszeń zarówno w ewidencji, jak i w transporcie.

Czy ilość 0,05 Mg rocznie ma znaczenie dla transportu?

Podana ilość nie rozstrzyga sama w sobie o zasadach transportu. Ma ona większe znaczenie przy analizie obowiązków środowiskowych związanych z wytwarzaniem odpadów, a nie przy samej odpowiedzi na pytanie, czy można je przewieźć własnym transportem.

W kontekście pozwolenia na wytwarzanie odpadów nadal istotny jest art. 180a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z tym przepisem pozwolenie na wytwarzanie odpadów jest wymagane do wytwarzania odpadów:

• o masie powyżej 1 Mg rocznie — w przypadku odpadów niebezpiecznych,
• o masie powyżej 5000 Mg rocznie — w przypadku odpadów innych niż niebezpieczne.

Zatem 0,05 Mg rocznie nie przekracza progu z art. 180a Prawa ochrony środowiska dla odpadów niebezpiecznych. Nie oznacza to jednak automatycznie uproszczenia przewozu pod kątem ADR.

Kiedy może mieć zastosowanie wyłączenie ADR ze względu na ilość?

Wyłączenie bywa możliwe, ale wymaga ostrożnej analizy. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że „jest mało odpadów”. Trzeba ustalić przede wszystkim:

• jaki numer UN odpowiada przewożonemu odpadowi lub opakowaniu,
• do jakiej klasy ADR i kategorii transportowej zalicza się przewóz,
• czy przewóz odbywa się w sztukach przesyłki,
• czy nie są przekroczone limity z podrozdziału 1.1.3.6 ADR,
• czy spełnione są warunki zabezpieczenia ładunku i opakowań.

W podrozdziale 1.1.3.6 ADR przewidziano wyłączenia dotyczące ilości przewożonych w jednostce transportowej. Dla wielu przewozów oznacza to brak obowiązku stosowania części wymogów ADR, ale nie wszystkich. To nie jest pełne wyłączenie spod wszelkich zasad bezpieczeństwa.

Dodatkowo w podrozdziale 1.1.3.1 lit. c ADR przewidziano wyłączenie dla przewozów wykonywanych przez przedsiębiorstwa jako przewozów pomocniczych wobec ich podstawowej działalności, pod warunkiem m.in. że przewóz odbywa się w ilościach nie większych niż 450 litrów na opakowanie i w ramach maksymalnych ilości określonych w 1.1.3.6 oraz że zastosowano środki zapobiegające uwolnieniu się zawartości w normalnych warunkach przewozu.

To właśnie na to wyłączenie najczęściej powołują się podmioty przewożące własne odpady po pracach eksploatacyjnych, remontowych lub utrzymaniowych. Jednak trzeba pamiętać, że przy odpadach problemem bywa prawidłowe przypisanie ich do konkretnego wpisu ADR.

Co to oznacza w praktyce dla puszek po aerozolach?

Jeżeli są to puste, nieoczyszczone opakowania po substancjach niebezpiecznych, sama analiza kodu odpadu 15 01 10* nie wystarcza do zastosowania wyłączenia ADR. Trzeba dodatkowo ustalić zasady klasyfikacji przewozowej według ADR.

W praktyce często rozważa się, czy mamy do czynienia z opakowaniami opróżnionymi, lecz nieoczyszczonymi, które podlegają pod przepisy ADR dla odpowiedniego numeru UN. Dla takich przypadków znaczenie ma m.in. dział 2.1 ADR, tabela A w dziale 3.2 ADR i zasady dotyczące pustych, nieoczyszczonych opakowań.

Dlatego odpowiedź na pytanie „czy można przewieźć we własnej przyczepce bez ADR” brzmi: czasem tak, ale dopiero po prawidłowej kwalifikacji przewozu. Sam fakt, że puszki są „po zużyciu”, nie wystarcza.

Jakie minimalne warunki trzeba spełnić przy własnym przewozie?

Jeżeli po analizie okaże się, że możecie Państwo skorzystać z wyłączenia albo że przewóz nie wymaga pełnego reżimu ADR, nadal trzeba zachować podstawowe środki bezpieczeństwa. W szczególności należy:

• użyć szczelnych i nieuszkodzonych opakowań zbiorczych lub pojemników;
• zabezpieczyć ładunek przed przemieszczaniem się podczas jazdy;
• unikać nagrzewania puszek i kontaktu z ogniem lub źródłami zapłonu;
• nie przewozić odpadów luzem, jeśli może dojść do rozszczelnienia lub uszkodzenia;
• mieć dokumenty potwierdzające rodzaj odpadu i miejsce przekazania;
• zweryfikować wymagania odbiorcy odpadu, w tym sposób przygotowania odpadu do odbioru.

W zakresie samego transportu odpadów trzeba też respektować wymagania rozporządzenia Ministra Środowiska z 7 października 2016 r., zwłaszcza dotyczące takiego zabezpieczenia odpadów, aby nie powodowały zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi ani środowiska.

Czy potrzebny jest doradca ADR, oznakowanie pojazdu i wyposażenie ADR?

Nie zawsze. To zależy od tego, czy przewóz podlega pełnym przepisom ADR, czy korzysta z jednego z wyłączeń. Jeżeli przewóz mieści się w prawidłowo zastosowanym wyłączeniu z 1.1.3.6 ADR albo 1.1.3.1 lit. c ADR, część obowiązków nie będzie miała zastosowania.

Nie wolno jednak zakładać tego z góry. W szczególności przy odpadach niebezpiecznych istotne jest, czy przewóz jest jednorazowy i pomocniczy wobec zasadniczej działalności, czy ma charakter powtarzalny i zorganizowany. To może wpływać na ocenę ryzyka oraz na praktykę kontrolną.

W razie kontroli ciężar wykazania, że wyłączenie zastosowano prawidłowo, spoczywa na przewożącym. Dlatego warto mieć przygotowaną wewnętrzną notatkę z klasyfikacji odpadu, wskazanie podstawy zwolnienia i obliczenie limitu ilościowego.

Jakie sankcje grożą za naruszenia?

Naruszenia mogą skutkować odpowiedzialnością na kilku poziomach:

• na gruncie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych — przewidziane są administracyjne kary pieniężne za naruszenia obowiązków uczestników przewozu;
• na gruncie ustawy o odpadach — za nieprawidłowe gospodarowanie odpadami, brak wymaganej ewidencji lub przekazanie odpadów nieuprawnionemu odbiorcy;
• na gruncie przepisów ochrony środowiska i przepisów transportowych — jeżeli wskutek niewłaściwego przewozu dojdzie do zagrożenia lub zanieczyszczenia.

W praktyce najczęstsze problemy wynikają nie z samego przewozu niewielkiej ilości, ale z braku udokumentowanej kwalifikacji oraz z przewożenia odpadów w sposób prowizoryczny.

Czy warto występować o stanowisko organu?

Jeżeli transport ma być wykonywany regularnie, a nie jednorazowo, warto uzyskać fachową opinię specjalisty ADR albo praktyczne stanowisko organu kontrolnego. W sprawach transportowych realne znaczenie ma praktyka Inspekcji Transportu Drogowego, ponieważ to ten organ kontroluje przewóz drogowy i może oceniać prawidłowość stosowania wyłączeń.

W sprawach odpadowych pomocne może być także ustalenie klasyfikacji odpadu i obowiązków ewidencyjnych z marszałkiem województwa lub specjalistą od BDO. Przy bardziej złożonych przypadkach dobrze jest przeanalizować też kartę charakterystyki produktu, z którego powstał odpad.

FAQ

Czy wytwórca własnych odpadów musi mieć wpis do BDO jako transportujący odpady?

Nie, jeśli przewozi wyłącznie odpady wytworzone przez siebie. Podstawą jest art. 51 ust. 2 pkt 4 ustawy o odpadach. Nadal jednak trzeba spełnić pozostałe obowiązki dotyczące odpadów i transportu.

Czy puste puszki po aerozolu zawsze mają kod 15 01 10*?

Nie zawsze automatycznie. Często tak bywa, ale ostateczna kwalifikacja zależy od pozostałości substancji niebezpiecznych i rzeczywistych właściwości odpadu. W razie wątpliwości trzeba sprawdzić kartę charakterystyki i sposób użycia produktu.

Czy własna kryta przyczepka wystarczy do przewozu takich odpadów?

Może wystarczyć, ale tylko wtedy, gdy odpady są prawidłowo zabezpieczone, a analiza ADR nie wymaga dodatkowych środków. Sama przyczepka nie zwalnia z obowiązków ustawowych.

Czy mała ilość odpadu oznacza brak ADR?

Nie. Najpierw trzeba ustalić klasyfikację przewozową odpadu i sprawdzić, czy można zastosować wyłączenie z 1.1.3.6 ADR lub inne wyłączenie przewidziane w ADR.

Czy lepiej zlecić taki transport zewnętrznej firmie?

Jeżeli przewóz ma być powtarzalny, odpady są problematyczne klasyfikacyjnie albo nie macie Państwo pewności co do ADR, zlecenie transportu wyspecjalizowanemu podmiotowi zwykle ogranicza ryzyko błędów i kar.

Wnioski

Wytwórca może sam przewieźć własne puszki po aerozolach do uprawnionego odbiorcy bez wpisu do działu VII BDO, ale tylko to jedno uproszczenie jest pewne. Reszta obowiązków pozostaje aktualna: trzeba prawidłowo sklasyfikować odpad, ocenić zastosowanie ADR, sprawdzić limity ilościowe i zapewnić bezpieczne opakowanie oraz przewóz.

Jeżeli macie Państwo do czynienia z puszkami po aerozolach, najbezpieczniejsze podejście to potraktowanie sprawy dwuetapowo: najpierw kwalifikacja odpadu w gospodarce odpadowej, a następnie osobna kwalifikacja przewozu według ADR. Dopiero wtedy można odpowiedzialnie ocenić, czy własny transport na przyczepce jest dopuszczalny bez pełnego reżimu ADR.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach – Dz.U. 2013 poz. 21.

2. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska.

3. Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych.

4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 7 października 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla transportu odpadów.

5. Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów.

6. ADR – Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych, w szczególności podrozdziały 1.1.3.1 lit. c oraz 1.1.3.6.

7. Dla szerszego kontekstu transportowego: tachograf.