Jak zabezpieczyć majątek przed ślubem, żeby mąż nie dziedziczył

Czy po ślubie mąż będzie dziedziczył po żonie?

Tak. Jeżeli nie zostanie sporządzony testament, mąż będzie dziedziczył po żonie z ustawy razem z jej dziećmi. Wynika to wprost z art. 931 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem w pierwszej kolejności powołane są do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, dziedzicząc w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 całości spadku.

To oznacza, że sam ślub uruchamia ustawowe prawa spadkowe małżonka. Nie ma znaczenia, że majątek został zgromadzony przed zawarciem małżeństwa ani że pochodzi wyłącznie od jednego z małżonków. W kwestii dziedziczenia decydują przepisy spadkowe, a nie to, czy rzecz należała do majątku osobistego czy wspólnego.

Czy intercyza wystarczy, żeby mąż nie dziedziczył?

Nie. Umowa majątkowa małżeńska, potocznie nazywana intercyzą, nie wyłącza dziedziczenia ustawowego po małżonku. Intercyza reguluje ustrój majątkowy małżeński na podstawie art. 47 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, czyli np. wprowadza rozdzielność majątkową, ale nie zmienia kręgu spadkobierców ustawowych określonego w art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego.

Rozdzielność majątkowa jest jednak bardzo przydatna, bo powoduje, że po ślubie co do zasady nie powstaje majątek wspólny, a każdy z małżonków zachowuje odrębny majątek. Wynika to z art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dzięki temu łatwiej oddzielić Twój majątek od spraw finansowych męża i zmniejszyć ryzyko sporów.

Co trzeba zrobić, żeby mąż nie dziedziczył po Twojej śmierci?

Najważniejszym rozwiązaniem jest sporządzenie testamentu, w którym powołasz do spadku wybrane osoby, np. wyłącznie swoje dzieci. Podstawą prawną jest art. 941 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament.

W praktyce oznacza to, że:

• możesz powołać dzieci do całości spadku,
• możesz wskazać udziały każdego dziecka,
• możesz zapisać konkretne składniki majątku określonym osobom, jeśli będzie to testament notarialny z zapisem windykacyjnym.

Jeżeli zależy Ci na maksymalnym bezpieczeństwie formalnym, najlepiej sporządzić testament notarialny. Testament własnoręczny też jest ważny, ale tylko wtedy, gdy cały zostanie napisany pismem ręcznym, podpisany i – dla celów dowodowych – opatrzony datą. Wymogi te wynikają z art. 949 § 1 Kodeksu cywilnego. Testament wydrukowany i tylko podpisany nie będzie testamentem własnoręcznym.

Zobacz również:

sprawa spadkowa - przebieg i koszty

Czy testament całkowicie pozbawi męża pieniędzy po Twojej śmierci?

Niekoniecznie. Nawet jeśli mąż nie zostanie powołany do spadku w testamencie, może mieć roszczenie o zachowek. Wynika to z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego. Zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należy się zachowek, jeżeli nie otrzymali należnej im korzyści ze spadku.

Wysokość zachowku wynosi co do zasady:

• 1/2 wartości udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym,
• 2/3 tej wartości, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony do zachowku jest małoletni.

To również wynika z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego. Dla małżonka najczęściej będzie to 1/2 udziału ustawowego.

Przykładowo: jeśli po Twojej śmierci z ustawy dziedziczyliby mąż i dwoje dzieci po 1/3 każde, to przy testamencie powołującym wyłącznie dzieci mąż może żądać zachowku odpowiadającego co do zasady 1/2 z 1/3 wartości substratu zachowku, czyli 1/6 tej wartości.

Czy można pozbawić męża także zachowku?

Tak, ale tylko w wyjątkowych sytuacjach i wyłącznie przez skuteczne wydziedziczenie w testamencie. Podstawą jest art. 1008 Kodeksu cywilnego. Spadkodawca może pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony do zachowku:

1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przyczyna wydziedziczenia musi zostać wskazana w testamencie, co wynika z art. 1009 Kodeksu cywilnego. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że „wydziedziczam męża”. Trzeba podać konkretną, rzeczywistą przyczynę mieszczącą się w art. 1008 Kodeksu cywilnego.

Jeśli przyczyna nie istniała, była pozorna albo została przebaczona, wydziedziczenie może zostać podważone. O przebaczeniu mówi art. 1010 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy można umownie zrzec się dziedziczenia po przyszłym małżonku?

Zrzeczenie się dziedziczenia jest dopuszczalne, ale tylko w umowie między przyszłym spadkodawcą a jego spadkobiercą ustawowym, zawartej w formie aktu notarialnego. Wynika to z art. 1048 Kodeksu cywilnego. Taka umowa co do zasady wyłącza zrzekającego się od dziedziczenia ustawowego, a skutki wobec jego zstępnych określa art. 1049 § 1 Kodeksu cywilnego.

W praktyce to rozwiązanie może być bardzo skuteczne, ale wymaga zgody obu stron. Nie da się jednostronnie zmusić przyszłego męża do zawarcia takiej umowy. Co więcej, umowa o zrzeczenie się dziedziczenia dotyczy dziedziczenia ustawowego, a jej wpływ na zachowek wymaga oceny treści i aktualnego orzecznictwa w konkretnej sprawie, dlatego przed podpisaniem aktu warto uzyskać indywidualną analizę.

Jak zabezpieczyć się przed długami przyszłego męża?

To osobny temat od dziedziczenia. Po pierwsze, warto rozważyć umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową na podstawie art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wtedy po ślubie nie powstaje ustawowa wspólność majątkowa z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Po drugie, trzeba pamiętać, że nawet przy ustawowej wspólności majątkowej małżonek nie odpowiada automatycznie za każdy dług drugiego małżonka. Zgodnie z art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli jeden z małżonków zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego. Natomiast według art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli zgody nie było, odpowiedzialność co do zasady jest węższa i nie obejmuje całego majątku wspólnego w takim samym zakresie.

W uproszczeniu:

Trzeba też pamiętać o art. 30 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Za zobowiązania zaciągnięte w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny małżonkowie odpowiadają solidarnie. Chodzi jednak o typowe bieżące sprawy życia rodzinnego, a nie o każdy prywatny dług współmałżonka.

Zobacz również:

jak zabezpieczyć partnera na wypadek śmierci – ślub, testament czy służebność

Co po śmierci męża, jeśli zostawi długi?

Jeżeli po śmierci męża okaże się, że miał zadłużenie, nie trzeba automatycznie przejmować pełnej odpowiedzialności. Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobierca może:

• przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi,
• przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza,
• odrzucić spadek.

Co do zasady, brak oświadczenia w terminie oznacza dziś przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a nie wprost. Wynika to z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego. Termin na złożenie oświadczenia to 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, co przewiduje art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli więc nie chcesz odpowiadać za długi męża, najbezpieczniej szybko ustalić skład spadku i podjąć świadomą decyzję. Oświadczenie można złożyć przed sądem albo przed notariuszem.

Czy Twoje dzieci będą odpowiadały za długi przyszłego męża?

Co do zasady nie, jeżeli nie są jego spadkobiercami. Dzieci żony nie dziedziczą automatycznie po ojczymie z ustawy. Krąg spadkobierców ustawowych określają przepisy Kodeksu cywilnego, a pasierb nie dziedziczy po ojczymie w pierwszej kolejności tak jak dziecko biologiczne. Inaczej byłoby tylko wtedy, gdy ojczym powołałby je do spadku w testamencie albo zachodziłyby szczególne przesłanki z dalszych przepisów ustawy.

Jeżeli jednak dzieci zostałyby powołane do spadku po ojczymie, wtedy każde z nich musiałoby samodzielnie zdecydować, czy spadek przyjąć, czy odrzucić. Gdy spadkobiercą jest małoletni, odrzucenie spadku wymaga zachowania szczególnych reguł reprezentacji dziecka i zwykle wcześniejszej zgody sądu opiekuńczego, chyba że w danym układzie faktycznym zastosowanie znajdzie uproszczona procedura przewidziana w aktualnych przepisach. To kwestia silnie zależna od konkretnego stanu faktycznego i kolejności odrzuceń w rodzinie.

Jakie rozwiązanie jest najbezpieczniejsze w opisanej sytuacji?

W opisanym stanie faktycznym najczęściej łączy się kilka działań:

1. zawarcie przed ślubem albo po ślubie umowy o rozdzielność majątkową w formie aktu notarialnego – art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
2. sporządzenie testamentu, najlepiej notarialnego, powołującego do spadku dzieci – art. 941 i art. 950 Kodeksu cywilnego,
3. rozważenie, czy istnieją podstawy do wydziedziczenia, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście zachodzą przesłanki z art. 1008 Kodeksu cywilnego,
4. po śmierci męża szybkie przeanalizowanie, czy spadek po nim przyjąć, czy odrzucić – art. 1012 i art. 1015 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli zależy Ci nie tylko na wyłączeniu dziedziczenia ustawowego, ale także na ograniczeniu albo wyeliminowaniu zachowku, trzeba przeanalizować sprawę indywidualnie. Tu znaczenie mają m.in. darowizny dokonane za życia, wartość majątku, relacje rodzinne i to, czy przyszły mąż zgodzi się na notarialne zrzeczenie się dziedziczenia.

FAQ

Czy ślub automatycznie daje mężowi prawo do spadku?

Tak. Jeżeli nie ma testamentu, mąż dziedziczy z ustawy razem z dziećmi na podstawie art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy intercyza wyłącza dziedziczenie po małżonku?

Nie. Intercyza reguluje stosunki majątkowe między małżonkami, ale nie zmienia kręgu spadkobierców ustawowych.

Czy testament wystarczy, żeby mąż nie dostał nic?

Testament może wyłączyć męża od dziedziczenia ustawowego, ale nie zawsze pozbawia go prawa do zachowku z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy można wydziedziczyć męża bez ważnego powodu?

Nie. Wydziedziczenie jest skuteczne tylko wtedy, gdy zachodzi jedna z przyczyn z art. 1008 Kodeksu cywilnego i zostanie ona wskazana w testamencie.

W jakim terminie odrzuca się spadek po zadłużonym mężu?

Co do zasady w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałaś się o tytule powołania do spadku – art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego.

Źródła

• art. 30 § 1, art. 31 § 1, art. 41 § 1–2, art. 47 § 1, art. 51 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 931 § 1, art. 941, art. 949 § 1, art. 950, art. 991 § 1, art. 1008, art. 1009, art. 1010 § 1, art. 1012, art. 1015 § 1–2, art. 1048, art. 1049 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny