Wypis z ZOL mimo braku opieki w domu – co można zrobić

Czy ZOL może wypisać pacjenta mimo braku opieki w domu?

Tak, może się tak zdarzyć. Zakład opiekuńczo-leczniczy nie jest formą zastępczej opieki rodzinnej ani miejscem pobytu tylko dlatego, że bliscy nie są w stanie zapewnić całodobowej pomocy. ZOL udziela świadczeń osobom, które wymagają całodobowych świadczeń pielęgnacyjnych, opiekuńczych i rehabilitacyjnych, ale nie wymagają hospitalizacji, zgodnie z art. 33a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Jeżeli stan chorego poprawił się na tyle, że nie spełnia już kryteriów pobytu w ZOL, placówka może zakończyć udzielanie świadczenia. Sama trudna sytuacja domowa nie tworzy po stronie pacjenta bezwzględnego prawa do dalszego pobytu.

W praktyce warto zażądać od placówki jasnej informacji, z jakiej przyczyny planowany jest wypis: czy chodzi o poprawę stanu zdrowia, brak dalszych wskazań medycznych, zmianę kwalifikacji opiekuńczej czy inne przesłanki wynikające z dokumentacji medycznej.

Czy można żądać przedłużenia pobytu w obecnym ZOL?

Można złożyć wniosek o ponowną ocenę stanu zdrowia i zasadności dalszego pobytu, ale nie ma przepisu, który gwarantowałby przedłużenie pobytu tylko z uwagi na sytuację rodzinną. Warto wystąpić do kierownika placówki albo lekarza prowadzącego o:

• pisemną informację o podstawie planowanego wypisu,
• udostępnienie dokumentacji medycznej na podstawie art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta,
• ponowną ocenę, czy pacjent nadal spełnia kryteria do świadczeń w ZOL lub zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym,
• wskazanie zaleceń co do dalszej opieki po wypisie.

Jeżeli mają Państwo wątpliwości co do prawidłowości wypisu, można także złożyć skargę do kierownika podmiotu leczniczego, oddziału wojewódzkiego NFZ albo do Rzecznika Praw Pacjenta. Trzeba jednak pamiętać, że skarga nie zastąpi medycznej kwalifikacji do dalszego pobytu.

Kiedy właściwy jest DPS zamiast ZOL?

Jeżeli osoba wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby albo niepełnosprawności, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i nie można zapewnić jej niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje jej prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

To właśnie DPS jest co do zasady właściwą formą zabezpieczenia wtedy, gdy głównym problemem jest brak możliwości zorganizowania całodobowej opieki bytowej i pielęgnacyjnej, a nie konieczność dalszej stałej opieki medycznej w zakładzie leczniczym. Z kolei osoba wymagająca wzmożonej opieki medycznej kierowana jest do ZOL albo ZPO, co wynika z art. 54 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 33a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Jeżeli sprawa dotyczy przyjęcia osoby bez jej zgody, pomocne mogą być także materiały o tym, kiedy możliwe jest DPS bez zgody oraz jak wygląda umieszczenie w DPS osoby ubezwłasnowolnionej.

Czy we wniosku trzeba wskazać konkretną placówkę?

Co do zasady nie ma obowiązku wskazywania konkretnego ZOL w takim znaczeniu, że bez tego wniosek byłby nieważny. W praktyce jednak procedura zależy od tego, o jakim trybie mówimy.

Jeżeli chodzi o przyjęcie do ZOL finansowanego ze środków publicznych, znaczenie ma skierowanie, ocena stanu zdrowia, dokumentacja medyczna i kwalifikacja do danego świadczenia. W praktyce najczęściej wskazuje się placówkę albo składa dokumenty do konkretnego podmiotu, który prowadzi listę oczekujących. Jeżeli zaś toczy się postępowanie dotyczące opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną, sąd opiekuńczy może oceniać, jaka forma opieki jest właściwa, ale nie zawsze sam „przydziela” konkretne miejsce w określonym zakładzie.

Dlatego w Pani/Pana sytuacji warto odróżnić dwie sprawy:

• kwalifikację medyczną do ZOL lub ZPO,
• decyzję administracyjną i sądową dotyczącą DPS albo zgody na umieszczenie osoby ubezwłasnowolnionej.

Czy można ubiegać się o ZOL psychiatryczny?

Można rozpocząć działania zmierzające do przyjęcia do placówki odpowiedniej do stanu zdrowia psychicznego, ale o samym profilu świadczenia powinny decydować rzeczywiste wskazania medyczne. Nie wystarczy samo przekonanie rodziny, że placówka psychiatryczna byłaby wygodniejsza organizacyjnie.

Jeżeli u chorego występuje otępienie, zaburzenia zachowania, objawy psychiczne albo szczególne trudności opiekuńcze, trzeba to udokumentować opinią lekarza psychiatry, neurologa, geriarty albo lekarza prowadzącego. To dokumentacja medyczna powinna wskazywać, jaka forma dalszej opieki jest adekwatna.

Jeżeli chodzi o osobę ubezwłasnowolnioną, sąd opiekuńczy może mieć znaczenie dla zgody na określone czynności lub dla samej organizacji pieczy nad podopiecznym. Natomiast medyczna kwalifikacja do ZOL psychiatrycznego nie wynika automatycznie z ubezwłasnowolnienia, lecz z rozpoznania i potrzeb zdrowotnych pacjenta.

W kontekście podobnych sytuacji można też porównać zasady przyjęcia, gdy chodzi o osoba ubezwł. w ZOL.

Kiedy potrzebna jest zgoda sądu?

To zależy od konkretnego stanu faktycznego. Jeżeli osoba jest ubezwłasnowolniona, działa za nią przedstawiciel ustawowy w granicach swoich uprawnień. Jednak w sprawach przekraczających zwykły zarząd osobą lub majątkiem podopiecznego może być potrzebne zezwolenie sądu opiekuńczego, zgodnie z art. 156 w związku z art. 175 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Jeżeli chodzi o DPS, szczególne znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Zgodnie z art. 38 tej ustawy do domu pomocy społecznej może być przyjęta osoba, która z powodu choroby psychicznej lub niepełnosprawności intelektualnej nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego. Zgodnie z art. 39 ust. 1–3 tej ustawy, w określonych przypadkach o przyjęciu do DPS bez zgody albo wobec braku zdolności do wyrażenia zgody orzeka sąd opiekuńczy.

Jeżeli więc trwa już postępowanie sądowe dotyczące umieszczenia ojca w DPS, nie warto go wstrzymywać tylko dlatego, że rozważany jest także ZOL. To mogą być tory równoległe, ale każdy opiera się na innej podstawie prawnej i innych przesłankach.

Jak wygląda praktyczna kolejność działań?

W podobnej sytuacji zwykle warto działać jednocześnie na kilku frontach:

Koszty DPS a koszty ZOL

To ważna różnica praktyczna. Pobyt w DPS jest odpłatny według zasad z art. 60–64 ustawy o pomocy społecznej. Co do zasady mieszkaniec domu ponosi opłatę do wysokości 70% swojego dochodu, a w dalszej kolejności mogą zostać zobowiązani określeni członkowie rodziny oraz gmina, jeśli nie ma pełnego pokrycia kosztów. Zakres obowiązku członków rodziny zależy jednak od dochodu i od indywidualnej sytuacji ustalanej w postępowaniu administracyjnym.

Z kolei pobyt w ZOL finansowanym ze środków publicznych również wiąże się z odpłatnością pacjenta, ale na innych zasadach niż DPS. Nie można więc zakładać, że każdy ZOL będzie tańszy od DPS albo odwrotnie. Trzeba porównać konkretną sytuację finansową i rodzaj placówki.

Co zrobić, jeśli po wypisie naprawdę nie ma komu opiekować się chorym?

Wtedy trzeba możliwie szybko uruchomić rozwiązania zastępcze. Sam fakt, że opiekun pracuje, wychowuje dzieci albo nie ma warunków do całodobowej opieki, jest życiowo zrozumiały, ale prawnie najczęściej prowadzi do potrzeby zorganizowania systemowej opieki: DPS, usług opiekuńczych, opieki długoterminowej albo innej placówki zgodnej z kwalifikacją medyczną.

Warto też zadbać, aby przed wypisem placówka przekazała zalecenia dotyczące dalszego leczenia, recept, środków pomocniczych, rehabilitacji oraz ewentualnej konieczności konsultacji specjalistycznych. Z punktu widzenia bezpieczeństwa chorego ma to duże znaczenie.

Podsumowanie

Jeżeli obecny ZOL uzna, że pacjent nie spełnia już kryteriów dalszego pobytu, brak opieki w domu sam w sobie nie zablokuje wypisu. W takiej sytuacji trzeba równolegle: sprawdzić, czy decyzja placówki jest medycznie uzasadniona, zebrać dokumentację, kontynuować procedurę DPS oraz ocenić, czy istnieją podstawy do kwalifikacji do innej placówki opieki długoterminowej, w tym o profilu psychiatrycznym.

W sprawie osoby ubezwłasnowolnionej szczególnie ważne są: rola opiekuna lub kuratora, zgoda przedstawiciela ustawowego, a czasem także rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego. Ostateczne rozwiązanie zależy więc nie od samej nazwy placówki, lecz od połączenia dwóch elementów: rzeczywistego stanu zdrowia i właściwej procedury prawnej.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy ZOL musi trzymać pacjenta do czasu znalezienia miejsca w DPS?

Nie. ZOL ocenia przede wszystkim, czy pacjent nadal spełnia medyczne kryteria pobytu. Oczekiwanie na DPS nie gwarantuje automatycznego przedłużenia pobytu w zakładzie.

Czy można jednocześnie starać się o DPS i o inną placówkę medyczną?

Tak. To często najrozsądniejsze rozwiązanie, bo jedna procedura dotyczy zabezpieczenia opieki społecznej, a druga kwalifikacji medycznej do świadczeń długoterminowych.

Czy ubezwłasnowolnienie oznacza automatyczne prawo do umieszczenia w ZOL psychiatrycznym?

Nie. O rodzaju placówki decydują wskazania medyczne, a nie samo ubezwłasnowolnienie.

Czy trzeba wskazać konkretny ZOL we wniosku do sądu?

Nie zawsze. Zależy to od rodzaju postępowania. W praktyce jednak do przyjęcia do ZOL zwykle potrzebna jest dokumentacja kierowana do konkretnej placówki lub podmiotu prowadzącego listę oczekujących.

Czy można podważyć decyzję o wypisie?

Można żądać jej uzasadnienia, wnioskować o ponowną ocenę i składać skargi do placówki, NFZ lub Rzecznika Praw Pacjenta. Skuteczność zależy jednak od tego, czy dokumentacja rzeczywiście potwierdza dalsze wskazania medyczne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – ISAP
2. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – ISAP
3. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego – ISAP
4. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – ISAP
5. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ISAP