Kontakty babci z wnukami mimo konfliktu z byłą synową

Babcia ma prawo do kontaktów z wnukami

Tak. Zgodnie z art. 113(6) ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przepisy o kontaktach rodziców z dzieckiem stosuje się odpowiednio także do rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej oraz innych osób, jeżeli sprawowały przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem. Oznacza to, że babcia może wystąpić do sądu o ustalenie kontaktów z wnukami, nawet jeśli pozostaje w konflikcie z matką dzieci.

Podstawą rozstrzygnięcia nie jest wygoda dorosłych, lecz dobro dziecka. Wynika to z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny, a także z utrwalonej praktyki sądów rodzinnych w sprawach kontaktowych.

Jeżeli więź z wnukami już istnieje i kontakty były wcześniej regularne, zwiększa to szanse na uregulowanie spotkań przez sąd. Sam konflikt pomiędzy dorosłymi nie powinien automatycznie przekreślać relacji dziecka z babcią.

Czy można nie wpuszczać byłej synowej do domu?

Co do zasady właściciel albo osoba uprawniona do korzystania z domu lub mieszkania decyduje, kogo wpuszcza na teren nieruchomości. Sam fakt, że matka przywozi dzieci, nie daje jej automatycznie prawa do przebywania w cudzym domu bez zgody gospodarza. Jeżeli nie ma orzeczenia sądu albo innego wiążącego ustalenia przewidującego wejście do domu, można żądać, aby przekazanie dzieci odbywało się przy furtce, przed budynkiem lub w innym neutralnym miejscu.

W praktyce problem nie polega jednak na samym prawie własności, lecz na tym, że konflikt przy przekazywaniu dzieci może eskalować. Dlatego najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest uzyskanie orzeczenia, w którym sąd precyzyjnie opisze sposób realizowania kontaktów.

Jeżeli sytuacja dotyczy również szerszego sporu o relacje rodzinne, pomocne mogą być materiały o tematyce dziadkowie a kontakty.

Sąd może określić dokładny sposób przekazywania dzieci

We wniosku warto domagać się nie tylko samych kontaktów, ale również szczegółowych zasad ich wykonywania. Sąd może wskazać między innymi:

• dni i godziny spotkań,
• czy kontakty odbywają się w domu babci, poza domem czy częściowo z noclegiem,
• kto przywozi dzieci i kto je odbiera,
• dokładne miejsce przekazania dzieci, np. przed posesją, przy bramie, na parkingu lub w miejscu publicznym,
• czy kontakt odbywa się bez obecności rodzica.

Podstawą jest art. 113(1) § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego rodzica określają wspólnie rodzice, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. Na mocy art. 113(6) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zasada ta znajduje odpowiednie zastosowanie także do dziadków.

W Pani sytuacji najważniejsze jest właśnie doprecyzowanie, że przekazywanie dzieci odbywa się bez wchodzenia matki do domu lub na prywatną część posesji. Taki zapis nie jest niczym nadzwyczajnym, jeżeli ogranicza konflikt i służy spokojnej realizacji kontaktów.

Do jakiego sądu złożyć wniosek i ile to kosztuje?

Wniosek o uregulowanie kontaktów składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka, a gdy brak miejsca zamieszkania – dla miejsca jego pobytu. Wynika to z art. 569 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Opłata od wniosku o uregulowanie kontaktów wynosi 100 zł. Jest to opłata stała przewidziana w art. 23 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Wniosek powinien zawierać przede wszystkim:

• oznaczenie sądu i stron postępowania,
• dane dzieci,
• konkretne żądanie, np. w jakie weekendy, święta lub dni powszednie mają odbywać się kontakty,
• wniosek o określenie miejsca przekazywania dzieci bez wchodzenia matki na teren domu,
• uzasadnienie opisujące dotychczasową relację z wnukami i źródło konfliktu,
• dowody, np. wiadomości, zdjęcia, zeznania świadków.

Jeżeli potrzebne jest formalne uregulowanie kontaktów z wnukiem, warto od razu zawrzeć we wniosku propozycję bardzo szczegółowego harmonogramu.

Czy policja może zmusić do wpuszczenia byłej synowej?

Zwykle nie. Policja nie zastępuje sądu rodzinnego i nie ustala zasad kontaktów z dziećmi. Jeżeli nie dochodzi do przemocy, naruszenia nietykalności, groźby bezprawnej, zakłócenia porządku publicznego albo innego czynu zabronionego, interwencja policji ma najczęściej charakter porządkowy.

Samo niewpuszczenie skonfliktowanej osoby do domu nie oznacza automatycznie naruszenia prawa. Trzeba jednak zachować spokój i nie doprowadzać do eskalacji. Nie należy używać siły, znieważać drugiej strony ani utrudniać kontaktu dzieciom w sposób sprzeczny z wcześniejszymi ustaleniami, bo to może pogorszyć Pani sytuację dowodową w ewentualnej sprawie sądowej.

Jeżeli obawia się Pani prowokacji lub nieporozumień, praktyczne bywa:

• przekazywanie dzieci w obecności świadka,
• ustalenie z góry godzin odbioru w wiadomości SMS,
• ograniczenie kontaktu z matką dzieci do niezbędnego minimum,
• czekanie na dzieci przed domem zamiast zapraszania do środka.

Czy warto składać wniosek o zabezpieczenie kontaktów?

Tak, jeżeli kontakty są zrywane, utrudniane albo każdorazowo wywołują konflikt. W toku sprawy można żądać zabezpieczenia kontaktów na czas postępowania. Podstawą jest art. 730 § 1 i art. 755 § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w związku z art. 756(2) Kodeksu postępowania cywilnego, który dotyczy wykonywania kontaktów z dzieckiem.

Dzięki zabezpieczeniu sąd może tymczasowo ustalić, jak mają wyglądać spotkania jeszcze przed wydaniem prawomocnego rozstrzygnięcia. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy postępowanie może potrwać kilka miesięcy.

Co jeśli matka dzieci nie wykonuje orzeczenia o kontaktach?

Jeżeli po wydaniu postanowienia sądu druga strona dalej utrudnia kontakty, można skorzystać z procedury przewidzianej w art. 598(15)–598(22) Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd może najpierw zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązków wynikających z orzeczenia lub ugody, a następnie nakazać zapłatę tej sumy.

Ta procedura działa również wtedy, gdy osoba uprawniona lub zobowiązana nie wykonuje ustalonych zasad przekazywania dziecka. Jeżeli więc sąd wpisze do orzeczenia, że odbiór ma następować wyłącznie przed posesją, naruszanie tej reguły może mieć znaczenie przy późniejszym egzekwowaniu postanowienia.

Jak sformułować żądanie we wniosku?

Najlepiej bardzo konkretnie. Przykładowo można wnosić o ustalenie, że babcia ma prawo do kontaktów z małoletnimi w co drugi weekend od piątku godz. 17:00 do niedzieli godz. 18:00, a matka dzieci przywozi je pod wskazany adres i przekazuje przed bramą wejściową bez wchodzenia na teren posesji, natomiast po zakończeniu kontaktu odbiera dzieci z tego samego miejsca.

Jeżeli stan faktyczny tego wymaga, można dodać także żądanie kontaktów telefonicznych lub przez komunikatory w określone dni i godziny. Kontakty obejmują bowiem nie tylko spotkania osobiste, ale również porozumiewanie się na odległość, co wynika z art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Im bardziej precyzyjny wniosek, tym mniejsze ryzyko późniejszych sporów interpretacyjnych.

Kiedy sąd może ograniczyć albo odmówić kontaktów?

Sąd nie uwzględni wniosku automatycznie. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, może kontakty ograniczyć, określić je w obecności rodzica lub kuratora, a w skrajnych sytuacjach zakazać kontaktów. Podstawą są art. 113(2)–113(3) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Może to nastąpić na przykład wtedy, gdy istnieje realne zagrożenie dla bezpieczeństwa dziecka, silna manipulacja dzieckiem przeciwko rodzicom, nadużywanie alkoholu, przemoc albo rażąco konfliktowy przebieg spotkań odbijający się na dziecku. Dlatego w sprawie trzeba pokazać nie tylko własne racje wobec byłej synowej, ale przede wszystkim to, że kontakty z babcią są dla dzieci korzystne i spokojne.

FAQ

Czy babcia musi mieć zgodę rodziców, aby złożyć wniosek o kontakty?

Nie. Babcia może samodzielnie wystąpić do sądu na podstawie art. 113(6) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ile kosztuje wniosek o uregulowanie kontaktów z wnukami?

Opłata stała wynosi 100 zł zgodnie z art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy sąd może ustalić, że matka nie wchodzi do domu babci?

Tak, jeżeli taki sposób przekazywania dzieci ogranicza konflikt i jest zgodny z dobrem dziecka. Warto wyraźnie o to wnosić w petitum wniosku.

Czy policja rozstrzyga, kto ma rację w sporze o kontakty?

Nie. Policja nie ustala kontaktów rodzinnych. Może interweniować tylko wtedy, gdy dochodzi do naruszenia porządku, bezpieczeństwa albo prawa.

Czy można żądać kontaktów telefonicznych lub online?

Tak. Art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje również korespondencję i korzystanie ze środków porozumiewania się na odległość, w tym środków komunikacji elektronicznej.

Źródła

• art. 95 § 3, art. 113 § 2, art. 113(1) § 1, art. 113(2), art. 113(3), art. 113(6) ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.
• art. 569 § 1, art. 730 § 1, art. 755 § 1, art. 756(2), art. 598(15)–598(22) ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.
• art. 23 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. z 2024 r. poz. 959 ze zm.