Sprawozdanie opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej, gdy podopieczny mieszka za granicą

Obowiązki opiekuna wobec sądu opiekuńczego

Jeżeli sąd ustanowił Panią opiekunem prawnym osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, to od tej chwili podlega Pani nadzorowi sądu opiekuńczego. Wynika to z art. 155 § 1 w zw. z art. 175 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie stosuje się bowiem odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim, z modyfikacjami wynikającymi z charakteru sprawy.

W praktyce sąd najczęściej żąda dwóch rodzajów informacji: po pierwsze sprawozdania z wykonywania opieki nad osobą, a po drugie rachunku z zarządu jej majątkiem. Oba obowiązki wynikają wprost z art. 166 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym opiekun składa, w terminach oznaczonych przez sąd opiekuńczy, nie rzadziej niż raz w roku, sprawozdania dotyczące osoby pozostającej pod opieką oraz rachunki z zarządu jej majątkiem.

Samo to, że podopieczny mieszka na stałe za granicą i tam pobiera świadczenia, nie uchyla obowiązków wobec polskiego sądu. Jeżeli opieka została ustanowiona przez polski sąd, to sprawozdanie składa się właśnie do tego sądu, chyba że w konkretnej sprawie doszło później do zmiany właściwości lub uznania zagranicznych środków ochrony. To zależy już od stanu faktycznego i treści wydanych orzeczeń.

Inwentarz majątku – kiedy trzeba go sporządzić

Niezależnie od corocznego sprawozdania opiekun ma także obowiązki przy objęciu opieki. Zgodnie z art. 160 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy opiekun powinien niezwłocznie sporządzić inwentarz majątku osoby pozostającej pod opieką i przedstawić go sądowi opiekuńczemu. Ten sam obowiązek powstaje także później, jeżeli podopieczny nabędzie nowy majątek.

Jednocześnie art. 160 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi zwolnić opiekuna od sporządzenia inwentarza, jeżeli majątek jest nieznaczny. Jeśli więc ojciec ma tylko jedno mieszkanie w Polsce, a poza tym nie posiada istotnych aktywów, można we wniosku do sądu wskazać, że majątek ma prostą strukturę i poprosić o ograniczenie obowiązków formalnych.

Warto odróżnić inwentarz majątku od rocznego sprawozdania. Inwentarz pokazuje, co należy do podopiecznego. Roczne sprawozdanie pokazuje natomiast, co działo się z jego majątkiem i jak opiekun wykonywał opiekę w danym okresie.

Zobacz również:

• opiekun prawny
• sprawozdanie opiekuna

Co powinno zawierać sprawozdanie z wykonywania opieki

Najbezpieczniej przygotować jedno pismo z wyraźnie wydzielonymi częściami. Taki dokument powinien być czytelny dla sądu i pozwalać łatwo zweryfikować zarówno sytuację osobistą podopiecznego, jak i jego sprawy majątkowe.

W części dotyczącej osoby podopiecznego warto wskazać:

• dane podopiecznego i opiekuna, sygnaturę sprawy oraz okres, za jaki składane jest sprawozdanie,
• miejsce pobytu podopiecznego za granicą,
• ogólny stan zdrowia, leczenie, rehabilitację, potrzebę stałej pomocy,
• kto faktycznie zapewnia codzienną opiekę,
• czy nastąpiły ważne zmiany życiowe, zdrowotne lub organizacyjne.

W części majątkowej warto wskazać:

• wszystkie składniki majątku, w tym mieszkanie w Polsce, rachunki bankowe, oszczędności, ewentualne wierzytelności,
• źródła dochodów podopiecznego, np. emerytura, renta, zagraniczne świadczenia socjalne,
• wydatki stałe i nadzwyczajne,
• stan środków pieniężnych na początku i na końcu okresu sprawozdawczego,
• czy były podejmowane czynności przekraczające zwykły zarząd oraz czy sąd wyraził na nie zgodę.

Jeżeli sąd w wezwaniu użył sformułowania „sprawozdanie dotyczące stanu majątku”, należy potraktować je szeroko i opisać nie tylko sam wykaz składników majątkowych, ale też sposób zarządu, osiągane dochody, koszty oraz aktualny stan majątku na dzień sporządzenia pisma.

Jak opisać mieszkanie położone w Polsce

Skoro mieszkanie stanowi własność podopiecznego, trzeba je obowiązkowo wykazać w sprawozdaniu. Warto podać adres lokalu, tytuł prawny, numer księgi wieczystej, jeżeli jest znany, oraz informację, czy lokal jest pusty, wykorzystywany przez rodzinę, czy wynajmowany.

Jeżeli mieszkanie nie przynosi dochodu, należy to napisać wprost i jednocześnie wykazać, jakie koszty są z nim związane, np. czynsz, fundusz remontowy, media, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie. Jeżeli koszty te są pokrywane z dochodów ojca, trzeba wskazać źródło tych środków.

Jeżeli lokal jest wynajmowany, w sprawozdaniu należy podać wysokość czynszu najmu, okres najmu oraz sposób rozdysponowania wpływów. W takiej sytuacji dobrze dołączyć umowę najmu i zestawienie wpływów na rachunek bankowy.

Trzeba pamiętać, że opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego na czynności przekraczające zwykły zarząd. Wynika to z art. 156 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ocena, czy konkretna czynność przekracza zwykły zarząd, zależy od okoliczności sprawy, ale sprzedaż mieszkania, obciążenie go hipoteką, zrzeczenie się prawa czy zawarcie umowy o szczególnie istotnych skutkach zwykle wymaga wcześniejszej zgody sądu.

Jakie dokumenty dołączyć do sprawozdania

Przepisy nie narzucają jednego urzędowego formularza, ale sąd może wezwać do przedstawienia konkretnych załączników. Standardowo warto dołączyć kopie dokumentów, które potwierdzają najważniejsze dane podane w sprawozdaniu.

Najczęściej będą to:

• decyzje o przyznaniu emerytury, renty albo świadczeń socjalnych,
• wyciągi z rachunku bankowego podopiecznego,
• rachunki lub faktury za leczenie, leki, rehabilitację i opiekę,
• dokumenty dotyczące mieszkania, np. czynsz, opłaty administracyjne, podatek od nieruchomości,
• umowa najmu, jeśli lokal jest wynajmowany,
• ewentualne zaświadczenie lekarskie, jeżeli sąd oczekuje informacji o stanie zdrowia.

Drobne codzienne wydatki, takie jak żywność czy środki higieny, można zwykle wykazać zbiorczo miesięcznie, ale tylko wtedy, gdy sąd nie zobowiązał do szczegółowego rozliczenia każdej pozycji. Podstawę do złagodzenia wymogów daje art. 166 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli dochody z majątku nie przekraczają prawdopodobnych kosztów utrzymania i wychowania podopiecznego, sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od przedstawiania szczegółowych rachunków z zarządu; w takim przypadku opiekun składa tylko ogólne sprawozdanie o zarządzie majątkiem.

Jak złożyć sprawozdanie, gdy mieszka Pani za granicą

Jeżeli przebywa Pani poza Polską, sprawozdanie nadal można złożyć skutecznie do polskiego sądu. Najczęściej robi się to:

• listownie, najlepiej przesyłką rejestrowaną,
• przez pełnomocnika procesowego w Polsce,
• za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, jeżeli w konkretnej sprawie sąd dopuszcza taką drogę i pismo zostanie podpisane zgodnie z wymaganiami formalnymi.

W piśmie należy podać sygnaturę akt, oznaczenie sądu, swoje dane jako opiekuna oraz dołączyć wykaz załączników. Dobrą praktyką jest także krótkie wyjaśnienie, że podopieczny stale mieszka za granicą, a dokumentacja dotycząca jego leczenia i utrzymania znajduje się w państwie pobytu.

Jeżeli termin wyznaczony przez sąd jest zbyt krótki, można złożyć wniosek o jego przedłużenie, uzasadniając to potrzebą skompletowania dokumentów zagranicznych. Warto zrobić to przed upływem terminu.

Zobacz również:

• opieka z zagranicy
• ubezwłasnowolnienie za granicą

Co grozi za brak sprawozdania albo nierzetelne rozliczenie

Sąd opiekuńczy bada sprawozdania pod względem merytorycznym i rachunkowym. Wynika to z art. 166 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli dokument jest niepełny, sąd może wezwać do jego uzupełnienia, przedłożenia dodatkowych dokumentów albo złożenia wyjaśnień.

W razie poważniejszych zaniedbań sąd może zastosować środki nadzoru nad opieką, a nawet zwolnić opiekuna. Podstawą jest art. 169 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym sąd opiekuńczy zwolni opiekuna, jeżeli z powodu przeszkód faktycznych lub prawnych jest niezdolny do sprawowania opieki albo dopuszcza się czynów lub zaniedbań, które naruszają dobro pozostającego pod opieką.

Dlatego najważniejsze są trzy zasady: dotrzymanie terminu, zgodność danych z prawdą i zachowanie dokumentów potwierdzających najważniejsze operacje finansowe.

Praktyczny układ pisma do sądu

W praktyce można przyjąć następującą strukturę:

Podsumowanie

W opisanej sytuacji należy złożyć do polskiego sądu opiekuńczego pisemne sprawozdanie obejmujące okres wskazany w wezwaniu. Trzeba w nim wykazać mieszkanie w Polsce jako składnik majątku ojca, opisać zagraniczne świadczenia jako źródło utrzymania, wskazać koszty związane z lokalem i z utrzymaniem podopiecznego oraz dołączyć podstawowe dokumenty potwierdzające te dane.

Jeżeli majątek jest prosty, a dochody są przeznaczane głównie na bieżące utrzymanie, warto jednocześnie powołać się na art. 166 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wnosić o ograniczenie obowiązku do ogólnego sprawozdania z zarządu majątkiem.

FAQ

Czy opiekun musi składać sprawozdanie co roku?

Tak. Zgodnie z art. 166 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sprawozdanie składa się w terminach wyznaczonych przez sąd, nie rzadziej niż raz w roku.

Czy pobyt podopiecznego za granicą zwalnia z obowiązków wobec polskiego sądu?

Nie. Jeżeli opiekę ustanowił polski sąd, obowiązki sprawozdawcze wobec tego sądu co do zasady pozostają aktualne.

Czy trzeba wykazywać zagraniczne świadczenia socjalne?

Tak, jeżeli stanowią źródło utrzymania podopiecznego. Należy wskazać ich rodzaj, wysokość i sposób przeznaczenia środków.

Czy wszystkie paragony trzeba dołączać do sądu?

Nie zawsze. Najważniejsze wydatki warto udokumentować, a przy niewielkim majątku można wnosić o ograniczenie szczegółowych rachunków na podstawie art. 166 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy sprzedaż mieszkania podopiecznego wymaga zgody sądu?

Co do zasady tak, ponieważ zwykle jest to czynność przekraczająca zwykły zarząd w rozumieniu art. 156 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy sąd może zwolnić z obowiązku sporządzenia inwentarza?

Tak. Art. 160 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi zwolnić opiekuna z tego obowiązku, jeśli majątek jest nieznaczny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. W szczególności: art. 155 § 1, art. 156, art. 160 § 1–2, art. 166 § 1–2, art. 169 § 1 oraz art. 175 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.