Rozwód po ujawnieniu orientacji seksualnej – jak złożyć pozew

W opisanej sytuacji najważniejsze są dwie kwestie: po pierwsze, czy między małżonkami nastąpił już zupełny i trwały rozkład pożycia, a po drugie, czy chce Pani rozwodu bez orzekania o winie, czy z rozstrzyganiem o winie jednego z małżonków.

Podstawą rozwodu jest art. 56 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, sąd może rozwiązać małżeństwo przez rozwód. W praktyce sąd bada, czy ustały więzi duchowa, fizyczna i gospodarcza oraz czy nie ma realnych widoków na powrót do wspólnego pożycia.

To, że małżonkowie mieszkają osobno i prowadzą osobne życie, zwykle przemawia za rozkładem pożycia, ale nie zastępuje oceny całokształtu relacji. Jeżeli nie ma już wspólnoty uczuciowej, intymnej i faktycznego prowadzenia wspólnych spraw, sąd najczęściej uznaje rozkład za zupełny. Trwałość oznacza natomiast, że powrót do małżeństwa nie jest realny.

Kiedy sąd może orzec rozwód

Poza przesłanką pozytywną z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd musi jeszcze zbadać tzw. przesłanki negatywne z art. 56 § 2 i § 3 tego aktu. Rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli:

• wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci – art. 56 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego – art. 56 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody na rozwód, chyba że odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego – art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W Pani stanie faktycznym brak wspólnych małoletnich dzieci upraszcza sprawę, bo sąd nie będzie rozstrzygał o władzy rodzicielskiej, kontaktach ani alimentach na dzieci. Nadal jednak może badać, czy rozwód nie byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, choć w praktyce taka przeszkoda występuje raczej wyjątkowo, np. przy ciężkiej chorobie wymagającej szczególnej opieki.

Czy ujawnienie orientacji seksualnej oznacza wyłączną winę

Nie. Polskie prawo nie przewiduje przepisu, zgodnie z którym samo ujawnienie orientacji seksualnej albo stwierdzenie, że ktoś jest homoseksualny czy biseksualny, automatycznie przesądza o winie w rozwodzie. Sąd orzeka o winie na podstawie art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i ocenia, które zachowania małżonków doprowadziły do rozkładu pożycia.

Wina w rozumieniu art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wiąże się z zawinionym naruszeniem obowiązków małżeńskich, o których mowa zwłaszcza w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli obowiązku wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, wierności i współdziałania dla dobra rodziny. Znaczenie ma więc nie sama orientacja, ale konkretne zachowania, np. zdrada, ukrywanie podwójnego życia, nagłe porzucenie rodziny, przemoc, uzależnienia czy uporczywe uchylanie się od obowiązków.

Jeżeli rozkład pożycia wynikał z wielu przyczyn albo drugi małżonek także przyczynił się do rozpadu małżeństwa, sąd może ustalić winę obu stron albo odstąpić od orzekania o winie na zgodny wniosek.

Zobacz również:

• homoseksualizm a wina
• mąż się odkochał

Czy może Pani sama złożyć pozew

Tak. Nie ma przepisu, który zabraniałby wniesienia pozwu przez małżonka, któremu druga strona zarzuca winę. Błędne jest twierdzenie, że „osoba winna nie może być powodem” w sprawie rozwodowej. Powodem może być każdy z małżonków. Ograniczenie wynika tylko z art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: jeżeli rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny, a drugi małżonek nie zgadza się na rozwód, sąd co do zasady rozwodu nie orzeknie.

Jeżeli więc mąż zgadza się na rozwód, Pani może wnieść pozew. Jeżeli oboje chcecie zakończyć małżeństwo bez sporu, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest żądanie rozwodu bez orzekania o winie. Wtedy, na podstawie art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sąd na zgodne żądanie małżonków zaniecha orzekania o winie, a skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Jeżeli natomiast mąż będzie żądał ustalenia Pani wyłącznej winy, powinien to wykazać dowodami. Samo Pani przyznanie w pozwie nie zawsze kończy sprawę, bo sąd i tak bada, czy rzeczywiście zaszły przesłanki rozwodu oraz czy ustalenie winy odpowiada materiałowi dowodowemu.

Co wpisać w pozwie o rozwód

Pozew o rozwód powinien spełniać wymagania pisma procesowego z art. 126 § 1 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W sprawie rozwodowej stosuje się także przepisy szczególne, w tym art. 41 i art. 56 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz przepisy o właściwości sądu z Kodeksu postępowania cywilnego.

W pozwie należy co najmniej wskazać:

• sąd okręgowy właściwy dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeżeli choć jedno z nich nadal w tym okręgu mieszka lub zwykle przebywa; w braku tej podstawy – sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i tej brak – sąd miejsca zamieszkania powoda; wynika to z art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego,
• imiona, nazwiska, adresy stron i numery PESEL,
• żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód,
• informację, czy wnosi Pani o rozwód bez orzekania o winie, czy z orzeczeniem o winie,
• uzasadnienie opisujące rozkład pożycia: od kiedy ustały więzi uczuciowa, fizyczna i gospodarcza oraz dlaczego rozkład jest trwały,
• wnioski dowodowe, np. przesłuchanie stron, świadków, dokumenty potwierdzające osobne zamieszkiwanie albo rozdzielenie finansów,
• odpis aktu małżeństwa,
• dowód uiszczenia opłaty od pozwu.

Jeżeli nie macie dzieci i nie żądacie rozstrzygnięć dodatkowych, pozew może być stosunkowo prosty. Nie ma obowiązku szczegółowego ujawniania intymnych aspektów życia, jeśli żądacie rozwodu bez orzekania o winie i wystarczy wykazanie rozkładu pożycia. W praktyce warto ograniczyć opis do faktów potrzebnych sądowi.

Opłata i przebieg sprawy

Od pozwu o rozwód pobiera się opłatę stałą w wysokości 600 zł na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, zwraca połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł, zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy.

Po wniesieniu pozwu sąd doręcza go drugiemu małżonkowi i wyznacza termin rozprawy. W sprawie bez dzieci i bez sporu o winę postępowanie zwykle jest krótsze. Jeżeli jednak jedna ze stron żąda rozwodu z wyłącznej winy drugiej, sąd przeprowadza szersze postępowanie dowodowe, co najczęściej wydłuża sprawę.

Skutki alimentacyjne winy

Jeżeli sąd nie orzeka o winie albo ustali winę obu stron, były małżonek może żądać alimentów tylko wtedy, gdy znajduje się w niedostatku – art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli natomiast jeden z małżonków zostanie uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, małżonek niewinny może żądać alimentów także wtedy, gdy nie pozostaje w niedostatku, ale rozwód powoduje istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej – art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

To właśnie dlatego dobrowolne przyjęcie wyłącznej winy w pozwie powinno być dobrze przemyślane. W konkretnych sprawach może to oznaczać wieloletni obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka. Z drugiej strony, jeżeli obie strony są samodzielne finansowo, nie zawsze taki spór ma praktyczny sens.

Zobacz również:

• pozew z winy
• alkoholizm a podział

Jakie dowody mają znaczenie

W sprawie bez orzekania o winie często wystarczają zeznania stron i podstawowe dokumenty. Przy sporze o winę znaczenie mogą mieć: korespondencja, wiadomości, dokumenty potwierdzające wyprowadzenie się, rozliczenia finansowe, zeznania świadków, a wyjątkowo także inne dowody odnoszące się do konkretnych zachowań małżonków.

Trzeba jednak pamiętać, że każdy dowód powinien być zdobyty i przedstawiony legalnie. Jeżeli chodzi o nagrania, wiadomości czy dostęp do cudzej korespondencji, dopuszczalność ich wykorzystania może zależeć od okoliczności konkretnej sprawy.

Najpraktyczniejsze rozwiązanie w opisanej sytuacji

Jeżeli oboje rzeczywiście chcecie rozwodu, nie macie wspólnych małoletnich dzieci i nie toczy się spór o alimenty między małżonkami, najczęściej najbardziej racjonalny jest pozew o rozwód bez orzekania o winie. W takim wariancie nie trzeba eksponować w pozwie szczegółów dotyczących życia intymnego bardziej, niż to jest konieczne do wykazania rozkładu pożycia.

Jeżeli jednak mąż uzależnia zgodę na rozwód od przyjęcia przez Panią wyłącznej winy, warto rozważyć, czy ma ku temu rzeczywiste podstawy dowodowe i czy takie ustalenie nie wywoła dla Pani niekorzystnych skutków alimentacyjnych. Sam fakt, że odkryła Pani swoją orientację lub biseksualność, nie zwalnia sądu z obowiązku indywidualnej oceny sprawy.

FAQ

Czy w pozwie trzeba opisać swoją orientację seksualną?

Nie zawsze. Jeżeli żąda Pani rozwodu bez orzekania o winie, zwykle wystarczy opisać fakty świadczące o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia. Szczegóły intymne warto podawać tylko w zakresie niezbędnym dla sprawy.

Czy mąż może żądać, żebym w pozwie przyznała wyłączną winę?

Może tego oczekiwać, ale nie ma obowiązku, aby Pani tak zrobiła. To sąd ustala winę na podstawie art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz materiału dowodowego.

Czy rozwód bez orzekania o winie jest szybszy?

Najczęściej tak. Jeżeli strony są zgodne co do rozwodu i nie ma sporów pobocznych, postępowanie zwykle trwa krócej niż sprawa z rozbudowanym postępowaniem dowodowym dotyczącym winy.

Czy wyłączna wina zawsze oznacza alimenty dla byłego małżonka?

Nie automatycznie. Małżonek niewinny musi zgłosić takie żądanie, a sąd ocenia, czy rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej zgodnie z art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy sąd może odmówić rozwodu, jeśli małżonek nie zgadza się na rozwiązanie małżeństwa?

Tak, w określonych sytuacjach. Jeżeli rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny, a drugi nie wyraża zgody, zastosowanie ma art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Każda taka sprawa wymaga jednak oceny konkretnych okoliczności.

Źródła

• art. 23, art. 56, art. 57, art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 41, art. 126 § 1, art. 187 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego,
• art. 26 ust. 1 pkt 1 oraz art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.