Przysposobienie dziecka, gdy drugi rodzic przebywa za granicą

Zgoda rodziców na przysposobienie dziecka

Zasadą jest, że do przysposobienia potrzebna jest zgoda rodziców przysposabianego. Wynika to wprost z art. 119 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten przewiduje jednocześnie wyjątki: zgoda nie jest potrzebna, jeżeli rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, są nieznani albo porozumienie z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Jeżeli chodzi o przysposobienie dziecka małżonka, znaczenie ma także art. 115 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi. W praktyce oznacza to bardzo daleko idące skutki rodzinne, osobiste i majątkowe, dlatego sąd dokładnie bada sytuację dziecka i drugiego rodzica.

Sama okoliczność, że ojciec lub matka dziecka mieszka poza Polską, nie powoduje jeszcze automatycznie, że jego zgoda nie jest potrzebna. O tym, czy sąd będzie mógł pominąć zgodę, decydują konkretne fakty: status władzy rodzicielskiej, możliwość nawiązania kontaktu, miejsce pobytu, aktywność rodzica wobec dziecka i interes małoletniego.

Kiedy zgoda drugiego rodzica nie jest wymagana

Zgoda drugiego rodzica nie jest potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy został on pozbawiony władzy rodzicielskiej prawomocnym orzeczeniem sądu. Podstawę stanowi art. 119 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który reguluje pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Brak konieczności uzyskania zgody może też wystąpić, gdy rodzic jest nieznany albo porozumienie z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Ten ostatni przypadek nie oznacza zwykłej niewygody lub kosztu podróży. Chodzi raczej o realne, poważne i obiektywne przeszkody, np. brak możliwości ustalenia miejsca pobytu, trwały brak kontaktu mimo podjętych prób, szczególne okoliczności międzynarodowe lub stan zdrowia uniemożliwiający skuteczne uczestnictwo w sprawie. Każdorazowo ocenia to sąd na tle konkretnego stanu faktycznego.

Jeżeli rodzic odmawia zgody, sąd może wyjątkowo orzec przysposobienie mimo tej odmowy, ale tylko wtedy, gdy zachodzą szczególne okoliczności, a odmowa jest oczywiście sprzeczna z dobrem dziecka. Wynika to z art. 119 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To rozwiązanie ma charakter wyjątkowy i nie działa automatycznie.

Czy rodzic za granicą musi osobiście przyjechać do sądu w Polsce

Nie w każdej sprawie będzie to konieczne. Przepisy nie wprowadzają zasady, że rodzic mieszkający poza granicami Polski zawsze musi osobiście stawić się na rozprawie w kraju, aby skutecznie wyrazić zgodę. W praktyce sąd opiekuńczy dąży do tego, aby zgoda była jednoznaczna, świadoma i procesowo prawidłowo odebrana, ale sposób przeprowadzenia tej czynności może zależeć od okoliczności sprawy.

Postępowanie w sprawach o przysposobienie toczy się w trybie nieprocesowym przed sądem opiekuńczym. Zgodnie z art. 576 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego sąd opiekuńczy ma obowiązek podejmować z urzędu czynności potrzebne do należytego wyjaśnienia sprawy. Oznacza to, że może dobrać sposób odebrania stanowiska uczestnika tak, aby rzetelnie ustalić, czy zgoda rzeczywiście istnieje i czy jest swobodna.

Jeżeli drugi rodzic przebywa za granicą i zgadza się na przysposobienie, najczęściej trzeba liczyć się z tym, że sąd będzie oczekiwał formalnego, wiarygodnego potwierdzenia tej zgody. W praktyce mogą wchodzić w grę m.in. pisemne stanowisko, odebranie oświadczenia przez sąd we właściwym trybie międzynarodowym, przesłuchanie na odległość lub wykorzystanie pomocy sądu albo organu zagranicznego. To, która forma będzie dopuszczalna i wystarczająca, zależy od decyzji sądu prowadzącego sprawę i od kraju pobytu rodzica.

Samo oświadczenie podpisane u zagranicznego notariusza nie zawsze będzie wystarczające. Może być pomocnym dokumentem dowodowym, ale sąd nie musi uznać go za pełny substytut osobistego odebrania zgody, jeśli będzie miał wątpliwości co do tożsamości, swobody decyzji albo zgodności formy z wymogami proceduralnymi.

Jak sąd ocenia zgodę składaną z zagranicy

W sprawie o przysposobienie sąd bada nie tylko sam dokument, ale także to, czy oświadczenie rodzica jest jednoznaczne, świadome i dotyczy konkretnego dziecka oraz konkretnego przysposobienia. Dodatkowo sąd musi ustalić, czy rodzic został prawidłowo zawiadomiony o sprawie i czy miał realną możliwość zajęcia stanowiska.

Jeżeli dokument pochodzi z zagranicy, może pojawić się potrzeba przedłożenia tłumaczenia przysięgłego na język polski. W zależności od państwa oraz rodzaju dokumentu może być też potrzebne spełnienie wymogów legalizacji lub klauzuli apostille. To nie wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, lecz z zasad posługiwania się dokumentami zagranicznymi w obrocie prawnym oraz z praktyki sądowej.

Jeżeli rodzic jest obywatelem obcego państwa albo dokumenty pochodzą z zagranicy, trzeba też zadbać o poprawne dane osobowe, zgodność imion i nazwisk z aktami stanu cywilnego oraz spójność dokumentów dziecka i rodziców. W sprawach rodzinnych to częsty powód zwrotów do uzupełnienia braków.

Jakie dokumenty i informacje przygotować do wniosku

Poza samym wnioskiem o przysposobienie warto przygotować komplet dokumentów, które pokażą sytuację dziecka i drugiego rodzica. W praktyce zwykle przydają się:

• odpis zupełny aktu urodzenia dziecka,
• odpis aktu małżeństwa, jeżeli o przysposobienie występuje małżonek rodzica dziecka,
• orzeczenia dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów i alimentów, jeśli były wydawane,
• dane adresowe i identyfikacyjne drugiego rodzica,
• dowody kontaktów albo ich braku, np. wiadomości, przelewy, wezwania, korespondencję,
• dokumenty zagraniczne wraz z tłumaczeniami przysięgłymi, jeśli są sporządzone w obcym języku.

Jeżeli sprawa łączy się z sytuacją, w której ojciec nie jest wpisany w akcie urodzenia albo jego dane są nieustalone, pomocne może być też omówienie odrębnych zagadnień, takich jak przysposobienie bez ojca.

Skutki przysposobienia dla biologicznego rodzica

Po orzeczeniu przysposobienia powstaje nowy stosunek prawny między dzieckiem a przysposabiającym. W zależności od rodzaju przysposobienia skutki wobec rodziny naturalnej mogą być różne, ale w typowej sytuacji przysposobienia pełnego dziecka małżonka dochodzi do wejścia przysposabiającego w rolę rodzica. Znaczenie mają tu przepisy art. 121–123 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce często pojawia się pytanie o alimenty biologicznego ojca po adopcji. Odpowiedź zależy od rodzaju i skutków przysposobienia oraz od treści orzeczenia. W tym zakresie warto zapoznać się także z materiałem o alimentach po przysposobieniu dziecka małżonka.

Podsumowanie

Sam pobyt rodzica za granicą nie blokuje przysposobienia dziecka. Jeżeli drugi rodzic ma pełnię praw rodzicielskich i zgadza się na adopcję, sąd będzie dążył do formalnego i wiarygodnego odebrania jego stanowiska, ale nie zawsze wymaga to osobistego przyjazdu do Polski. Jeżeli natomiast rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej, jest nieznany albo kontakt z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, jego zgoda może nie być wymagana na podstawie art. 119 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Najważniejsze jest to, że w każdej sprawie sąd kieruje się dobrem dziecka. Dlatego przed złożeniem wniosku warto ustalić, jakie dowody potwierdzą sytuację rodzinną i jaka forma zgody rodzica z zagranicy będzie w danym sądzie wystarczająca.

FAQ

Czy zgoda ojca przebywającego za granicą musi być złożona osobiście w polskim sądzie?

Nie zawsze. Sąd może dopuścić inną formę odebrania stanowiska rodzica, ale musi mieć pewność co do tożsamości osoby, treści zgody i jej dobrowolności. O tym, jaka forma będzie wystarczająca, decydują okoliczności sprawy i sąd prowadzący postępowanie.

Czy oświadczenie u notariusza za granicą wystarczy?

Niekoniecznie. Taki dokument może być ważnym dowodem, ale sąd może uznać, że potrzebne jest dodatkowe potwierdzenie stanowiska rodzica albo zachowanie innej formy procesowej.

Kiedy zgoda drugiego rodzica nie jest potrzebna?

Gdy rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej, jest nieznany albo porozumienie z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody — zgodnie z art. 119 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy sam brak kontaktu z dzieckiem wystarczy, by pominąć zgodę ojca?

Nie automatycznie. Brak kontaktu jest ważny, ale sąd bada całość sytuacji: czy można ustalić miejsce pobytu rodzica, czy podejmowano próby porozumienia i jakie jest dobro dziecka.

Czy po przysposobieniu biologiczny ojciec nadal płaci alimenty?

To zależy od rodzaju i skutków przysposobienia. W wielu przypadkach sytuacja alimentacyjna ulega zmianie, dlatego warto ocenić to indywidualnie na tle orzeczenia i konkretnego modelu adopcji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP.