Pomoc dziecku, któremu dokuczają koledzy w szkole

Przemoc rówieśnicza w szkole a obowiązki szkoły

Opisane zachowania nie powinny być traktowane jako zwykły konflikt dziecięcy. Jeżeli uczniowie stale dokuczają dziecku, izolują je od klasy, grożą mu, wymuszają określone zachowania albo opowiadają nauczycielom nieprawdziwe historie, szkoła ma obowiązek zareagować. Chodzi nie tylko o dyscyplinowanie sprawców, lecz przede wszystkim o zapewnienie dziecku bezpieczeństwa i pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Dyrektor szkoły, zgodnie z Prawem oświatowym, kieruje działalnością szkoły, sprawuje opiekę nad uczniami, stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego i wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom oraz nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Statut szkoły powinien określać między innymi prawa i obowiązki uczniów, rodzaje kar, tryb odwoływania się od kar, zasady bezpieczeństwa, formy pomocy uczniom oraz organizację współdziałania szkoły z rodzicami.

Dlatego pierwszym krokiem powinno być pisemne zgłoszenie sprawy do dyrektora szkoły. W piśmie warto wskazać konkretne osoby, daty, zdarzenia, świadków oraz skutki dla dziecka: lęk przed szkołą, pogorszenie samopoczucia, objawy stresu, potrzebę konsultacji z psychologiem lub lekarzem. Samo ustne zgłoszenie wychowawcy bywa niewystarczające, bo później trudno wykazać, kiedy i co dokładnie zostało zgłoszone.

W opisanym stanie faktycznym zasadne jest zażądanie od szkoły: rozmów z uczniami i ich rodzicami, objęcia dziecka wsparciem pedagoga lub psychologa, wdrożenia planu bezpieczeństwa, monitorowania sytuacji w klasie, wyciągnięcia konsekwencji przewidzianych w statucie oraz pisemnej informacji o podjętych działaniach.

Kiedy zawiadomić Policję albo sąd rodzinny?

Jeżeli szkoła nie reaguje albo działania szkoły nie zatrzymują przemocy, rodzic może zawiadomić Policję albo bezpośrednio sąd rodzinny. Obecnie podstawą prawną nie jest już ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich, lecz ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Zgodnie z tą ustawą postępowanie w sprawach o demoralizację dotyczy osób, które ukończyły 10 lat i nie są pełnoletnie, a postępowanie w sprawach o czyny karalne dotyczy osób, które dopuściły się takiego czynu po ukończeniu 13 lat, ale przed ukończeniem 17 lat. W praktyce oznacza to, że sposób reakcji zależy od wieku sprawcy oraz charakteru zachowania.

Za przejawy demoralizacji mogą zostać uznane między innymi naruszanie zasad współżycia społecznego, zachowania agresywne, poniżanie innych uczniów, uporczywe naruszanie porządku szkolnego czy dopuszczenie się czynu zabronionego. Sąd rodzinny może wówczas zastosować środki wychowawcze, środek leczniczy albo, w poważniejszych przypadkach, środek poprawczy.

Jeżeli rodzic składa pismo do sądu rodzinnego, nie musi samodzielnie przesądzać kwalifikacji prawnej każdego zachowania. Wystarczy dokładnie opisać fakty i wnieść o podjęcie czynności z urzędu wobec wskazanych nieletnich. Warto jednak zaznaczyć, że zachowania mogą świadczyć o demoralizacji, a w zależności od ustaleń także o czynach karalnych.

Zobacz również: jeżeli sprawa dotyczy odpowiedzialności dziecka lub nastolatka, pomocny może być tekst o tym, jak wygląda postępowanie wobec sprawców nieletnich.

Groźby, nękanie i fałszywe oskarżenia wobec dziecka

Nie każde dokuczanie od razu oznacza przestępstwo, ale niektóre zachowania rówieśników mogą wypełniać znamiona czynów zabronionych. Jeżeli koledzy stale zastraszają dziecko, mówią mu, że pożałuje, wymuszają na nim określone zachowanie albo wywołują u niego poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, sprawa wymaga poważnej reakcji.

W Kodeksie karnym znaczenie mogą mieć w szczególności przepisy o groźbie karalnej, uporczywym nękaniu, zmuszaniu do określonego działania, naruszeniu nietykalności cielesnej, zniewadze, zniesławieniu albo znęcaniu psychicznym. W przypadku nieletnich nie oznacza to automatycznie klasycznej odpowiedzialności karnej jak u osoby dorosłej, ale może skutkować postępowaniem przed sądem rodzinnym.

Jeżeli koledzy ciągle mu dokuczają, a zachowania mają charakter powtarzalny i psychicznie dotkliwy, warto rozważyć, czy nie mamy do czynienia z formą przemocy lub nękaniem psychicznym. Gdy dodatkowo straszą go, że jak czegoś nie zrobi, to pożałuje, istotne mogą być również zasady dotyczące tego, czym są groźby a obrona przed nimi.

Jak przygotować pismo do szkoły?

Pismo do dyrektora szkoły powinno być konkretne i rzeczowe. Należy unikać ogólnych sformułowań typu „dziecku dokuczają”, a zamiast tego opisać, kto, kiedy i w jaki sposób naruszył bezpieczeństwo dziecka. Jeżeli część klasy przestała rozmawiać z dzieckiem na polecenie jednego ucznia, warto wskazać to jako działanie izolujące i wykluczające.

W piśmie można zażądać niezwłocznego przeprowadzenia rozmów wyjaśniających, objęcia dziecka wsparciem pedagoga lub psychologa szkolnego, zapewnienia nadzoru w miejscach, w których dochodzi do zdarzeń, zastosowania środków przewidzianych w statucie szkoły, rozmów z rodzicami sprawców oraz przekazania rodzicowi pisemnej informacji o podjętych działaniach.

Dobrze jest wyznaczyć szkole krótki termin na odpowiedź, na przykład 7 dni, oraz zapowiedzieć, że brak realnej reakcji spowoduje skierowanie sprawy do organu prowadzącego szkołę, kuratorium oświaty, Policji albo sądu rodzinnego. Nie chodzi o eskalację konfliktu, ale o stworzenie jasnego śladu dowodowego i zmobilizowanie szkoły do działania.

Do pisma można dołączyć kopie wiadomości, notatki rodzica, wydruki ze szkolnego dziennika elektronicznego, dokumentację medyczną lub psychologiczną, a także prośbę o sporządzenie notatki służbowej z każdego spotkania dotyczącego sprawy.

Skarga do kuratorium i organu prowadzącego

Jeżeli szkoła nie reaguje, ogranicza się do ogólnych obietnic albo bagatelizuje sytuację, rodzic może skierować skargę do organu prowadzącego szkołę oraz do kuratorium oświaty. W skardze należy opisać nie tylko zachowania uczniów, ale także bezczynność lub niewystarczające działania szkoły.

Organ prowadzący może interesować się organizacją pracy szkoły i bezpieczeństwem uczniów od strony administracyjnej, natomiast kuratorium sprawuje nadzór pedagogiczny. W praktyce warto wysłać skargę do obu podmiotów, załączając wcześniejsze pisma do dyrektora, odpowiedzi szkoły albo informację o braku odpowiedzi.

Jeżeli sprawa dotyczy poważnej przemocy rówieśniczej w szkole, rodzic nie musi wybierać tylko jednej ścieżki. Możliwe jest jednoczesne żądanie interwencji szkoły, skarga na bezczynność szkoły oraz zawiadomienie sądu rodzinnego lub Policji. Szczególnie ważne jest to wtedy, gdy stan psychiczny dziecka wyraźnie się pogarsza.

Zobacz również: przemoc rówieśnicza może przybierać różne postacie, także w internecie; przykładem są inne formy przemocy rówieśniczej związane z publikacją materiałów ośmieszających.

Jakie dowody warto zebrać?

W sprawach dotyczących przemocy szkolnej najczęściej problemem nie jest brak podstaw do działania, lecz brak dobrze uporządkowanych dowodów. Dlatego rodzic powinien prowadzić własną chronologię zdarzeń. Przy każdym incydencie warto zapisać datę, miejsce, opis zachowania, nazwiska uczniów, świadków i reakcję szkoły.

Przydatne są również: wiadomości z komunikatorów, wpisy w dzienniku elektronicznym, e-maile do wychowawcy lub dyrektora, notatki z rozmów, dokumentacja psychologiczna, zaświadczenia lekarskie, opinia terapeuty, relacje innych rodziców oraz kopie pism kierowanych do szkoły. Jeżeli dziecko zgłasza dolegliwości somatyczne lub silny lęk, warto skonsultować je z lekarzem albo psychologiem i poprosić o udokumentowanie zgłoszonych objawów.

W piśmie do sądu rodzinnego lub Policji warto wskazać nie tylko sam fakt dokuczania, ale także skutki: wycofanie dziecka, lęk przed szkołą, zaburzenia snu, pogorszenie ocen, unikanie kontaktu z rówieśnikami, konieczność pomocy specjalisty. Takie informacje pokazują, że problem nie jest błahy i wymaga natychmiastowej reakcji.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sprawie nie należy ograniczać się do kolejnych ustnych rozmów ze szkołą. Rodzic powinien złożyć pisemne zawiadomienie do dyrektora, opisać konkretne zdarzenia, zażądać działań ochronnych i wychowawczych oraz zbierać dowody każdej kolejnej sytuacji.

Jeżeli szkoła pozostaje bierna albo działania są pozorne, uzasadniona jest skarga do kuratorium i organu prowadzącego. Równolegle można zawiadomić Policję lub sąd rodzinny, zwłaszcza gdy zachowanie uczniów ma cechy demoralizacji, gróźb, nękania, przemocy psychicznej albo innego czynu zabronionego. Najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dziecka i udokumentowanie, że problem ma charakter powtarzalny oraz wpływa na jego zdrowie i poczucie bezpieczeństwa.

Źródła

• Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 163.
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1043.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 383.