Klauzula wykonalności dla wyroku rozwodowego

Czy wyrok rozwodowy wymaga klauzuli wykonalności?

Nie zawsze. W sprawie rozwodowej trzeba odróżnić dwie kwestie: skuteczność samego rozwodu oraz możliwość przymusowego wykonania konkretnych rozstrzygnięć zawartych w wyroku.

Jeżeli chodzi wyłącznie o punkt wyroku, w którym sąd rozwiązuje małżeństwo przez rozwód, klauzula wykonalności nie jest potrzebna. Tego rozstrzygnięcia nie wykonuje komornik. Małżeństwo ustaje z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, czyli wtedy, gdy wyrok nie może być już zaskarżony zwykłym środkiem odwoławczym albo gdy sąd drugiej instancji prawomocnie rozpozna apelację.

Jeżeli potrzebuje Pani lub Pan dokumentu potwierdzającego rozwód, należy zwykle złożyć w sądzie wniosek o odpis wyroku ze stwierdzeniem prawomocności, a nie wniosek o klauzulę wykonalności. Takiego odpisu można użyć np. przy sprawach urzędowych, majątkowych lub do wykazania aktualnego stanu cywilnego.

Czym jest klauzula wykonalności?

Klauzula wykonalności to urzędowe stwierdzenie, że dany tytuł egzekucyjny może być wykonany w drodze egzekucji. W uproszczeniu: samo orzeczenie sądu często potwierdza obowiązek, ale dopiero tytuł wykonawczy pozwala skierować sprawę do komornika.

Zgodnie z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Tytułami egzekucyjnymi są m.in. prawomocne lub natychmiast wykonalne orzeczenia sądu, ugody sądowe oraz inne akty wskazane w art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego.

Klauzula nie rozstrzyga sprawy od nowa i nie zmienia treści wyroku. Sąd w postępowaniu klauzulowym bada przede wszystkim, czy dokument jest tytułem egzekucyjnym i czy nadaje się do wykonania. Co do zasady nie jest to etap ponownej oceny, czy wyrok rozwodowy był słuszny.

Kiedy klauzula wykonalności może być potrzebna po rozwodzie?

Klauzula wykonalności będzie potrzebna wtedy, gdy wyrok rozwodowy zawiera rozstrzygnięcie, które jedna strona ma wykonać, a druga chce je przymusowo wyegzekwować. Typowe przykłady to:

• zasądzone koszty procesu lub koszty zastępstwa procesowego,
• alimenty na dziecko albo na byłego małżonka,
• obowiązek zapłaty określonej kwoty, jeżeli sąd rozstrzygał także o kwestiach majątkowych,
• obowiązek opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania, jeżeli takie rozstrzygnięcie znalazło się w wyroku,
• inne świadczenie, które może być wykonane w trybie egzekucji sądowej.

Jeżeli więc po rozwodzie druga strona nie płaci zasądzonych kosztów procesu, można wystąpić o odpis wyroku w tej części z klauzulą wykonalności i następnie złożyć wniosek egzekucyjny do komornika. Jeżeli problem dotyczy alimentów, trzeba pamiętać o szczególnej zasadzie: zgodnie z art. 1082 Kodeksu postępowania cywilnego tytułowi egzekucyjnemu zasądzającemu alimenty sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu, a tytuł wykonawczy doręcza wierzycielowi z urzędu.

W praktyce oznacza to, że w sprawie alimentów wierzyciel często nie musi składać osobnego wniosku o klauzulę. Jeżeli jednak sąd nie doręczył tytułu wykonawczego albo dokument zaginął, warto skontaktować się z sekretariatem sądu i złożyć odpowiedni wniosek o wydanie dokumentu potrzebnego do egzekucji.

Odpis wyroku z prawomocnością czy odpis z klauzulą wykonalności?

To najważniejsze rozróżnienie w sprawach rozwodowych. Odpis wyroku ze stwierdzeniem prawomocności potwierdza, że wyrok jest ostateczny w zwykłym toku instancji. Taki dokument jest właściwy, gdy trzeba wykazać sam fakt prawomocnego rozwodu.

Odpis wyroku z klauzulą wykonalności jest potrzebny, gdy dana osoba chce doprowadzić do przymusowego wykonania konkretnego obowiązku. Nie składa się więc wniosku o klauzulę „do rozwodu jako takiego”, lecz do konkretnego punktu wyroku, np. punktu o kosztach procesu albo alimentach.

Jeżeli wyrok zawiera kilka rozstrzygnięć, we wniosku warto jasno wskazać, której części ma dotyczyć klauzula. Przykładowo można napisać: „wnoszę o wydanie odpisu prawomocnego wyroku z klauzulą wykonalności w zakresie punktu dotyczącego kosztów procesu”.

Do którego sądu złożyć wniosek?

W przypadku tytułu pochodzącego od sądu klauzulę wykonalności nadaje zasadniczo sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczyła lub toczy. Sąd drugiej instancji może nadać klauzulę, dopóki akta sprawy znajdują się w tym sądzie. W praktyce w sprawach rozwodowych najczęściej składa się wniosek do sądu okręgowego, który wydał wyrok jako sąd pierwszej instancji.

We wniosku należy podać:

• oznaczenie sądu i wydziału,
• sygnaturę akt sprawy rozwodowej,
• dane stron,
• datę wyroku, jeżeli jest znana,
• czy chodzi o odpis ze stwierdzeniem prawomocności, czy o odpis z klauzulą wykonalności,
• konkretny punkt wyroku, jeżeli klauzula ma dotyczyć tylko części orzeczenia,
• adres do doręczeń oraz podpis wnioskodawcy.

Jeżeli tytuł znajduje się w aktach tego samego sądu, zwykle nie trzeba dołączać oryginału wyroku. Wystarczy wskazać sygnaturę i zakres żądania. Dokumenty dodatkowe będą potrzebne przede wszystkim w sprawach bardziej złożonych, np. gdy klauzula ma zostać nadana na rzecz następcy prawnego albo przeciwko osobie niewymienionej w wyroku.

Ile kosztuje uzyskanie klauzuli albo odpisu wyroku?

W sprawach o klauzulę trzeba odróżnić opłatę od samego wniosku od opłaty kancelaryjnej za wydanie dokumentu. Zgodnie z art. 77 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłata od wniosku o wydanie odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności albo wykonalności wynosi 20 zł za każde rozpoczęte 10 stron wydanego dokumentu.

Jednocześnie art. 77a tej ustawy przewiduje zwolnienie od opłaty za pierwszy wniosek o wydanie odpisu orzeczenia kończącego postępowanie z klauzulą wykonalności, jeżeli wniosek składa strona, która wszczęła postępowanie. W praktyce opłaty mogą więc zależeć od tego, kto składa wniosek, czy jest to pierwszy wniosek oraz czy chodzi o prawomocność, wykonalność czy szczególny rodzaj klauzuli.

W niektórych przypadkach ustawa przewiduje opłatę stałą 50 zł, np. przy wniosku o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi innemu niż orzeczenie sądu, ugoda sądowa, nakaz zapłaty albo określona ugoda mediacyjna, a także przy klauzuli przeciwko małżonkowi dłużnika albo następcy prawnemu. Przy typowym wyroku rozwodowym najważniejsze jest więc prawidłowe określenie, o jaki dokument faktycznie chodzi.

Jak szybko sąd rozpoznaje wniosek o klauzulę?

Kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że wniosek o nadanie klauzuli wykonalności sąd rozpoznaje niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od dnia jego złożenia. Jest to termin ustawowy, ale w praktyce czas oczekiwania może zależeć od obciążenia sądu, obiegu akt oraz tego, czy wniosek jest kompletny.

Jeżeli sprawa jest pilna, np. z powodu egzekucji alimentów albo potrzeby szybkiego skierowania sprawy do komornika, warto zadbać o precyzyjne oznaczenie wyroku, sygnatury akt i żądanego zakresu klauzuli. Błędy w oznaczeniu dokumentu często wydłużają postępowanie.

Czy można zaskarżyć postanowienie o klauzuli?

Na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie. Terminy liczy się inaczej dla wierzyciela i dłużnika. Dla wierzyciela termin biegnie zasadniczo od wydania mu tytułu wykonawczego albo od zawiadomienia o utworzeniu tytułu wykonawczego w systemie teleinformatycznym, a w razie odmowy od ogłoszenia albo doręczenia postanowienia odmownego. Dla dłużnika termin biegnie od doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji.

Zażalenie w postępowaniu klauzulowym służy przede wszystkim kwestionowaniu tego, czy były podstawy do nadania klauzuli. Nie jest to zwykle właściwa droga do ponownego sporu o winę w rozwodzie, wysokość kosztów procesu czy zasadność alimentów. Jeżeli problem dotyczy wygaśnięcia obowiązku, zapłaty długu albo innych zdarzeń po wydaniu wyroku, może być potrzebna odrębna analiza, np. pod kątem powództwa przeciwegzekucyjnego albo wniosku w postępowaniu egzekucyjnym.

FAQ

Źródła

• Kodeks postępowania cywilnego – w szczególności art. 776, 777, 781, 781¹, 783, 795 i 1082.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – w szczególności art. 71, 77 i 77a.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności.