Dziedziczenie składek z subkonta ZUS po śmierci

Czy składki z subkonta ZUS podlegają dziedziczeniu?

Tak, ale trzeba doprecyzować, co w praktyce oznacza „dziedziczenie składek z subkonta ZUS”. Zgodnie z art. 40e ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zwaloryzowane składki i odsetki za zwłokę zewidencjonowane na subkoncie, o którym mowa w art. 40a tej ustawy, podlegają podziałowi między innymi w razie śmierci osoby, dla której ZUS prowadzi subkonto. Podział następuje na zasadach określonych w przepisach dotyczących środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba ubezpieczona w ZUS pozostawia po sobie kwotę do wypłaty rodzinie. Subkonto jest odrębną częścią konta ubezpieczonego. Jeżeli ZUS nie prowadził subkonta albo na subkoncie nie było środków, nie ma czego wypłacić.

Trzeba też odróżnić subkonto ZUS od zwykłego konta emerytalnego w ZUS. Składki zapisane na zwykłym koncie emerytalnym służą ustaleniu wysokości emerytury i nie są wypłacane spadkobiercom po śmierci ubezpieczonego. Podziałowi po śmierci podlegają tylko środki zapisane na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz ewentualnie środki zgromadzone w OFE. Szerszy obraz sytuacji osoby, która umiera przed rozpoczęciem pobierania emerytury, przedstawiamy w materiale o składkach ZUS po śmierci przed emeryturą.

Kiedy ZUS prowadzi subkonto?

Podstawą prowadzenia subkonta jest art. 40a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Na subkoncie ZUS ewidencjonuje między innymi część składki emerytalnej, o której mowa w art. 22 ust. 3 tej ustawy.

Aktualnie, zgodnie z art. 22 ust. 3 pkt 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, część składki emerytalnej może być przekazywana do OFE albo ewidencjonowana na subkoncie ZUS. W uproszczeniu: jeżeli ubezpieczony jest członkiem OFE, część składki trafia do OFE, a część na subkonto ZUS; jeżeli składka nie jest przekazywana do OFE, odpowiednia część składki jest zapisywana na subkoncie.

W starszych stanach faktycznych, zwłaszcza dotyczących osób urodzonych w latach 1949-1968, istotne znaczenie ma to, czy dana osoba przystąpiła do OFE. Osoby z tego rocznika mogły wybrać członkostwo w OFE dobrowolnie. Jeżeli osoba urodzona w 1960 r. nie przystąpiła do OFE i zmarła przed nabyciem prawa do emerytury, w praktyce mogło się okazać, że ZUS nie prowadził dla niej subkonta z podlegającymi podziałowi środkami. Wtedy odmowa wypłaty środków z subkonta może być prawidłowa, ale warto zażądać od ZUS pisemnej informacji o stanie konta i podstawie odmowy.

Kto może otrzymać środki z subkonta po śmierci?

Zakres uprawnionych zależy od sytuacji rodzinnej zmarłego, jego członkostwa w OFE, wskazania osób uprawnionych oraz od tego, czy środki są dzielone jako środki z subkonta po śmierci ubezpieczonego, czy jako wypłata gwarantowana po śmierci emeryta.

Jeżeli zmarły pozostawał w małżeńskiej wspólności majątkowej, znaczenie ma art. 131 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Przepis ten przewiduje transfer odpowiedniej części środków na rzecz małżonka w razie śmierci członka OFE. Zasada ta ma znaczenie również przy podziale środków z subkonta ZUS, ponieważ art. 40e ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyła do przepisów dotyczących podziału środków w OFE.

Po rozliczeniu części należnej małżonkowi pozostała część środków przypada osobom wskazanym przez zmarłego. Jeżeli zmarły nie wskazał takich osób, środki przypadają spadkobiercom. Wynika to z art. 132 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, stosowanego odpowiednio do podziału subkonta ZUS na podstawie art. 40e ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Subkonto ZUS a OFE - gdzie złożyć wniosek?

Jeżeli zmarły był członkiem OFE, pierwszym krokiem jest zwykle kontakt z funduszem emerytalnym. OFE dokonuje podziału środków zgromadzonych na rachunku zmarłego, a następnie zawiadamia ZUS o osobach uprawnionych i ich udziałach. Z art. 40e ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że po otrzymaniu zawiadomienia ZUS ewidencjonuje część przypadającą małżonkowi na jego subkoncie albo wypłaca część przypadającą uprawnionym.

Jeżeli zmarły nie był członkiem OFE, ale miał subkonto w ZUS, wniosek składa się bezpośrednio w ZUS. W takiej sytuacji ZUS ustala, czy zmarły wskazał osoby uprawnione, czy pozostawał w małżeńskiej wspólności majątkowej oraz czy konieczne jest wykazanie praw spadkowych.

Co z osobą urodzoną w 1960 r., która nie przystąpiła do OFE?

W opisanej sytuacji kluczowe są trzy fakty: matka urodziła się w 1960 r., nie przystąpiła do OFE i zmarła przed nabyciem prawa do emerytury. Dla osób urodzonych w latach 1949-1968 członkostwo w OFE było dobrowolne. Jeżeli taka osoba nie wybrała OFE, składki emerytalne były zapisywane na zwykłym koncie w ZUS, a nie na subkoncie podlegającym podziałowi według zasad z art. 40e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W konsekwencji samo bycie spadkobiercą nie wystarcza do uzyskania wypłaty. Spadkobierca może żądać wypłaty tylko wtedy, gdy na subkoncie ZUS rzeczywiście istniały środki podlegające podziałowi. Jeżeli subkonta nie było albo saldo subkonta wynosiło zero, ZUS nie wypłaci pieniędzy.

Warto jednak nie poprzestawać na ustnej informacji z placówki ZUS. Najbezpieczniej złożyć pisemny wniosek o informację, czy dla zmarłej osoby było prowadzone subkonto, jaki był jego stan na dzień śmierci i na jakiej podstawie ZUS odmawia wypłaty. Jeżeli ZUS wyda decyzję, można ocenić, czy istnieją podstawy do odwołania do sądu ubezpieczeń społecznych.

Jakie dokumenty są potrzebne?

Dokumenty zależą od tego, czy wniosek składa małżonek, osoba wskazana przez zmarłego, czy spadkobierca. W praktyce ZUS albo OFE może żądać w szczególności:

• aktu zgonu ubezpieczonego,
• dokumentu tożsamości osoby składającej wniosek,
• aktu małżeństwa, jeżeli wniosek składa małżonek,
• informacji o ustroju majątkowym małżonków, na przykład czy istniała wspólność majątkowa,
• postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli środki mają przypaść spadkobiercom,
• danych rachunku bankowego do wypłaty, jeżeli wypłata ma nastąpić przelewem.

Jeżeli sprawa dotyczy członka OFE, fundusz może wymagać własnego formularza. Jeżeli sprawa dotyczy wyłącznie subkonta w ZUS, aktualny formularz i listę dokumentów warto sprawdzić w placówce ZUS albo na PUE ZUS.

Subkonto, zwykłe konto ZUS i wypłata gwarantowana - różnice

Wypłata gwarantowana po śmierci emeryta

Inną instytucją niż podział subkonta po śmierci ubezpieczonego jest wypłata gwarantowana. Zgodnie z art. 25b ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli śmierć emeryta nastąpiła w okresie trzech lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono emeryturę, osobom uprawnionym może przysługiwać wypłata gwarantowana.

Uprawnionymi są osoby wskazane przez emeryta, a w braku takiego wskazania małżonek, o ile pozostawał z emerytem we wspólności majątkowej, a następnie spadkobiercy. Wynika to z art. 25b ust. 3-4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ta regulacja nie pomoże jednak w sytuacji, gdy zmarły w ogóle nie nabył prawa do emerytury i nie rozpoczęto jej wypłaty.

FAQ

Czy każda osoba ubezpieczona w ZUS ma środki do odziedziczenia?

Nie. Rodzina może żądać tylko środków zapisanych na subkoncie ZUS albo w OFE. Składki zapisane na zwykłym koncie emerytalnym w ZUS nie są wypłacane spadkobiercom jako składnik spadku.

Czy jedyny spadkobierca automatycznie otrzymuje środki z subkonta?

Nie zawsze. Najpierw trzeba ustalić, czy zmarły miał subkonto i czy były na nim środki. Jeżeli zmarły wskazał osoby uprawnione, one mogą mieć pierwszeństwo przed spadkobiercami w zakresie przewidzianym przepisami. Jeżeli nikogo nie wskazano, potrzebne może być postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia.

Czy osoba urodzona w 1960 r., która nie była w OFE, mogła nie mieć subkonta?

Tak. W przypadku osób urodzonych w latach 1949-1968, które nie przystąpiły do OFE, brak subkonta z podlegającymi podziałowi środkami jest częstą przyczyną odmowy wypłaty. Decydujące jest jednak to, co wynika z indywidualnego konta zmarłego w ZUS.

Czy od odmowy ZUS można się odwołać?

Jeżeli ZUS wyda decyzję, co do zasady przysługuje odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych w trybie wskazanym w pouczeniu decyzji. Przed odwołaniem warto sprawdzić, czy odmowa wynika z braku subkonta, braku środków czy tylko z braków formalnych we wniosku.

Czy środki z subkonta są tym samym co wypłata gwarantowana?

Nie. Podział subkonta po śmierci ubezpieczonego wynika z art. 40e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wypłata gwarantowana jest odrębną instytucją z art. 25b ustawy o emeryturach i rentach z FUS i dotyczy określonych przypadków śmierci emeryta w ciągu trzech lat od rozpoczęcia wypłaty emerytury.

Źródła

• Art. 22 ust. 3, art. 40a oraz art. 40e ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 25b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 131-132 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.