Emerytura po zmarłym małżonku – OFE, subkonto ZUS i wypłata środków

Czy po zmarłym małżonku można odzyskać środki z OFE albo z ZUS

Tak, ale tylko w określonym zakresie. Trzeba odróżnić trzy różne sytuacje:

W praktyce oznacza to, że można otrzymać środki po zmarłym małżonku tylko wtedy, gdy na dzień śmierci istniały jeszcze środki podlegające podziałowi albo wypłacie. Jeżeli jednak zostały już prawidłowo rozliczone i zapisane na Pani koncie emerytalnym, nie ma podstaw do ponownego żądania ich wypłaty.

Czy zmarły małżonek mógł mieć subkonto w ZUS

To zależy od daty śmierci i od tego, czy w danym okresie przepisy przewidywały prowadzenie subkonta. Subkonto w ZUS zostało wprowadzone ustawą z 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych i funkcjonuje od 1 maja 2011 r. Obecnie zasady jego prowadzenia reguluje art. 40a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli więc małżonek zmarł przed 1 maja 2011 r., nie miał subkonta w rozumieniu obecnych przepisów. W takiej sytuacji nie można dziś domagać się wypłaty środków z nieistniejącego subkonta.

Jeżeli natomiast zmarł po tej dacie, trzeba sprawdzić, czy na subkoncie były zaewidencjonowane środki i czy zostały już rozdysponowane zgodnie z art. 40e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jak dzielone są środki po śmierci małżonka

W razie śmierci członka OFE albo osoby, dla której ZUS prowadził subkonto, najpierw wyodrębnia się część środków przypadającą drugiemu małżonkowi, jeżeli w chwili śmierci istniała między nimi wspólność majątkowa. Wynika to z art. 131 ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz z art. 40e ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Co do zasady połowa środków zgromadzonych w czasie trwania wspólności majątkowej jest przekazywana małżonkowi. Pozostała część trafia do osób wskazanych przez zmarłego, a jeśli ich nie wskazano - do spadkobierców. W OFE wynika to z art. 132 i art. 133 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, a w ZUS z art. 40e ust. 4-8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli między małżonkami była rozdzielność majątkowa albo wspólność została wcześniej zniesiona, sposób rozliczenia może być inny. Tu znaczenie ma konkretny stan faktyczny i data ustanowienia rozdzielności.

Czy środki można doliczyć do własnej emerytury

Jeżeli środki po zmarłym małżonku zostały przekazane na Pani konto lub subkonto i następnie uwzględnione przez ZUS przy ustaleniu wysokości emerytury, to zostały już skonsumowane w mechanizmie obliczenia świadczenia. Emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest obliczana według art. 25 ust. 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, czyli na podstawie zwaloryzowanego kapitału zapisanego na koncie ubezpieczonego, podzielonego przez średnie dalsze trwanie życia.

W takiej sytuacji nie ma odrębnej podstawy prawnej, aby ponownie wypłacić te same środki albo jeszcze raz „doliczyć” je do emerytury. Byłoby to podwójne uwzględnienie tej samej wartości.

Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby ZUS nieprawidłowo pominął środki przy ustalaniu świadczenia albo błędnie rozliczył podział. Wtedy można rozważyć złożenie wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, o ile pojawią się nowe dowody lub ujawnią się okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, mające wpływ na prawo do świadczenia lub jego wysokość.

Jak sprawdzić, czy po zmarłym zostały jeszcze jakiekolwiek środki

Najpraktyczniej wystąpić do ZUS o informację dotyczącą konta i subkonta zmarłego oraz sposobu rozdysponowania środków po jego śmierci. ZUS prowadzi ewidencję kont i subkont na podstawie art. 40 ust. 1 oraz art. 40a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W piśmie do ZUS warto zażądać w szczególności:

• potwierdzenia, czy zmarły miał prowadzone subkonto,
• wskazania salda na dzień śmierci,
• informacji, czy i kiedy nastąpił podział środków,
• wskazania, na jaki rachunek lub konto przekazano środki przypadające małżonkowi,
• kopii informacji lub zawiadomień dotyczących rozdysponowania środków.

Warto też sprawdzić archiwalne dokumenty z OFE: potwierdzenie członkostwa, wskazanie osoby uprawnionej, pisma pośmiertne z funduszu oraz decyzję ZUS o emeryturze. Często to właśnie z tych dokumentów wynika, czy środki zostały już rozliczone.

Jeżeli problem dotyczy także dziedziczenia innych praw po zmarłym, pomocna może być analiza zasad uprawnień bliskich po śmierci partnera lub małżonka.

Kiedy można jeszcze kwestionować rozliczenie

Co do zasady po latach nie odzyskuje się ponownie środków już prawidłowo rozliczonych. Możliwa jest jednak interwencja, jeżeli wystąpił konkretny błąd, na przykład:

• nie uwzględniono wspólności majątkowej, mimo że istniała w chwili śmierci,
• pominięto osobę uprawnioną wskazaną w OFE,
• nieprawidłowo ustalono udział środków przypadających małżonkowi,
• ZUS nie uwzględnił przekazanych kwot przy ustalaniu emerytury.

W zależności od rodzaju błędu w grę może wchodzić wniosek do ZUS o wyjaśnienie sprawy, wniosek o ponowne ustalenie świadczenia, a po wydaniu decyzji - odwołanie do sądu na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 477(9) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin na wniesienie odwołania od decyzji ZUS wynosi co do zasady miesiąc od dnia doręczenia decyzji.

FAQ

Czy można dostać emeryturę po zmarłym mężu albo żonie?

Nie w tym znaczeniu, że przejmuje się cudzą emeryturę. Możliwe są natomiast inne uprawnienia, np. renta rodzinna na zasadach określonych w art. 65-74 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a odrębnie także podział środków z OFE lub subkonta ZUS.

Czy środki z OFE po zmarłym małżonku zawsze trafiają do wdowy lub wdowca?

Nie zawsze w całości. Część przypadająca z tytułu wspólności majątkowej trafia do małżonka, a pozostała część do osoby uprawnionej wskazanej przez zmarłego albo do spadkobierców - zgodnie z art. 131-133 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.

Czy po zapisaniu środków na moim koncie w ZUS mogę żądać ich wypłaty gotówką?

Co do zasady nie. Jeżeli środki zostały już zapisane na Pani koncie emerytalnym i wpływają na wysokość świadczenia, nie funkcjonują już jako odrębna pula do wypłaty.

Czy ZUS sam informuje o środkach po zmarłym?

W praktyce część informacji pojawia się w toku rozliczenia, ale po latach najlepiej wystąpić do ZUS z własnym wnioskiem o informację o koncie, subkoncie i sposobie podziału środków.

Czy rozdzielność majątkowa wyklucza otrzymanie środków po zmarłym małżonku?

Może wykluczyć podział wynikający ze wspólności majątkowej, ale nie zawsze wyklucza wypłatę jako osobie uprawnionej wskazanej przez zmarłego albo jako spadkobiercy. Trzeba sprawdzić konkretny stan faktyczny.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - ISAP.

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - ISAP.

3. Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych - ISAP.

4. Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych - ISAP.