Darowizna samochodu między małżonkami a późniejsza sprzedaż

Darowizna samochodu między małżonkami – czy jest dopuszczalna?

Tak, małżonkowie mogą zawrzeć umowę darowizny samochodu. Podstawą prawną jest art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

W praktyce najważniejsze jest jednak wcześniejsze ustalenie, z jakiego majątku pochodzi samochód. Jeżeli auto zostało nabyte do majątku osobistego jednego z małżonków, może on samodzielnie darować je drugiemu małżonkowi. Jeżeli natomiast pojazd należy do majątku wspólnego, sprawa wymaga ostrożniejszego ujęcia, bo małżonkowie nie mają w czasie trwania wspólności udziałów określonych ułamkowo. Wynika to z art. 31 § 1 oraz art. 35 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

W opisanej sytuacji duże znaczenie ma to, że samochód został wykupiony prywatnie po leasingu i nie został wprowadzony do działalności gospodarczej. To może przemawiać za tym, że pojazd wszedł do majątku prywatnego, ale nie zawsze automatycznie oznacza to majątek osobisty. Jeżeli wykup nastąpił w czasie ustawowej wspólności majątkowej i ze środków wspólnych, pojazd najczęściej będzie składnikiem majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Inaczej może być wtedy, gdy zakup został sfinansowany z majątku osobistego, o którym mowa w art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Do jakiego majątku trafi samochód po darowiźnie?

Jeżeli umowa darowizny zostanie zawarta prawidłowo, samochód może wejść do majątku osobistego żony. Wynika to z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę, chyba że darczyńca inaczej postanowił.

Dlatego w umowie warto wprost wskazać, że:

• mąż daruje żonie samochód,
• żona przyjmuje darowiznę,
• pojazd ma wejść do jej majątku osobistego.

Takie sformułowanie ogranicza ryzyko późniejszych sporów dowodowych, np. przy odpowiedzialności za zobowiązania jednego z małżonków albo przy podziale majątku.

Jeżeli jednak samochód należy do majątku wspólnego, część praktyków i organów podatkowych przyjmuje, że skutecznie można „przesunąć” do majątku osobistego drugiego małżonka ten element majątku wspólnego przez zgodne oświadczenia stron. W takim przypadku trzeba zadbać o bardzo precyzyjną treść umowy. W sprawach bardziej złożonych bezpieczniejsze może być przygotowanie dokumentu przez prawnika lub notariusza, zwłaszcza gdy wartość auta jest wysoka albo istnieje ryzyko sporu z wierzycielami. Jeżeli celem jest przekazanie wyłącznie udziału w pojeździe, a nie całego samochodu, warto sprawdzić darowiznę połowy samochodu.

Jaka forma umowy jest potrzebna?

Umowa darowizny samochodu nie wymaga aktu notarialnego, jeżeli dochodzi do jej wykonania, czyli do faktycznego przekazania pojazdu. Wynika to z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego. Dla celów dowodowych umowę należy jednak zawrzeć na piśmie.

W umowie warto podać co najmniej:

• dane małżonków,
• markę, model, numer VIN, numer rejestracyjny, rok produkcji,
• wartość pojazdu,
• oświadczenie o darowiźnie i przyjęciu darowizny,
• wskazanie, że auto wchodzi do majątku osobistego żony,
• datę wydania pojazdu oraz dokumentów.

Po zawarciu umowy trzeba pamiętać także o obowiązkach praktycznych: zgłoszeniu nabycia do ubezpieczyciela oraz rejestracji zmiany właściciela zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. W szczególności art. 78 ust. 2 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym nakłada na właściciela pojazdu obowiązek zawiadomienia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu w terminie 30 dni.

Podatek od darowizny – czy trzeba składać SD-Z2?

Małżonek należy do tzw. grupy zerowej. Zwolnienie z podatku przewiduje art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Aby z niego skorzystać, co do zasady trzeba zgłosić nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Przy darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie przewidzianej dla danej czynności, a jeśli umowa jest zawarta bez szczególnej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W praktyce, przy darowiźnie samochodu między małżonkami, bezpiecznie jest złożyć SD-Z2, nawet jeśli pojawiają się interpretacje dotyczące rozliczania jedynie części wartości z uwagi na wspólność majątkową. Taki szczegół może zależeć od tego, czy auto należało do majątku wspólnego, czy osobistego. Jeżeli pojazd był wcześniej składnikiem majątku wspólnego, w praktyce podatkowej pojawiało się stanowisko, że opodatkowaniu lub zgłoszeniu podlega ekonomicznie tylko ta część, którą drugi małżonek realnie nabywa. Jednak przy sporządzaniu dokumentów warto przyjąć rozwiązanie ostrożne i dopasowane do konkretnego stanu faktycznego.

Jeżeli termin 6 miesięcy zostanie przekroczony, zwolnienie z art. 4a ust. 1 co do zasady przepada, a nabycie może podlegać opodatkowaniu według zasad dla I grupy podatkowej.

Sprzedaż samochodu po darowiźnie – kiedy nie ma PIT?

Dla żony znaczenie ma przede wszystkim art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z tym przepisem odpłatne zbycie rzeczy ruchomych jest źródłem przychodu tylko wtedy, gdy następuje przed upływem 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie, i nie następuje w wykonywaniu działalności gospodarczej.

To oznacza, że jeżeli żona sprzeda samochód po upływie tego terminu, co do zasady nie zapłaci PIT. Jeśli sprzeda go wcześniej, przychód może podlegać rozliczeniu na zasadach ogólnych.

Przykładowo: jeśli darowizna nastąpi 10 marca, sześciomiesięczny termin liczy się od końca marca. Sprzedaż bez PIT będzie więc możliwa dopiero po upływie 6 miesięcy liczonych od 31 marca.

Trzeba jednak odróżnić tę sytuację od zasad dotyczących wykupu poleasingowego przez przedsiębiorcę. Art. 10 ust. 2 pkt 4 ustawy o PIT przewiduje szczególne reguły dla odpłatnego zbycia składników majątku wykorzystywanych w działalności gospodarczej, także po wycofaniu ich z tej działalności. Jeżeli jednak samochód został wykupiony prywatnie i nie został wprowadzony do firmy, ocena skutków podatkowych wymaga ustalenia, czy rzeczywiście nie był składnikiem majątku firmowego i nie był używany w sposób powodujący związek z działalnością gospodarczą.

Tabela: najważniejsze skutki darowizny i sprzedaży

Na co uważać w praktyce?

Najczęstsze błędy przy takich darowiznach to:

• brak jasnego wskazania, że auto ma wejść do majątku osobistego żony,
• pominięcie formularza SD-Z2,
• błędne liczenie 6-miesięcznego terminu do sprzedaży bez PIT,
• założenie, że każdy prywatny wykup po leasingu automatycznie wyłącza wszelkie ryzyka podatkowe,
• brak aktualizacji danych u ubezpieczyciela i w wydziale komunikacji.

Jeżeli samochód był amortyzowany, ujmowany w kosztach firmy, objęty odliczeniami VAT lub używany mieszanie prywatnie i firmowo, sytuacja może wymagać osobnej analizy podatkowej. W takim stanie faktycznym nie warto opierać się wyłącznie na ogólnej zasadzie dotyczącej rzeczy ruchomych.

FAQ

Czy przy wspólności majątkowej można podarować żonie samochód?

Tak, ale trzeba najpierw ustalić, czy auto należy do majątku osobistego jednego z małżonków, czy do majątku wspólnego. Od tego zależy sposób sformułowania umowy i ryzyko późniejszych sporów.

Czy darowany samochód zawsze trafia do majątku osobistego żony?

Co do zasady tak, jeśli jest nabyty przez darowiznę i darczyńca nie postanowi inaczej. Podstawą jest art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Najlepiej zapisać to wyraźnie w umowie.

Czy trzeba zgłosić darowiznę auta między małżonkami do urzędu skarbowego?

Co do zasady tak, na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, aby skorzystać ze zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Po jakim czasie żona może sprzedać auto bez PIT?

Po upływie 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym otrzymała darowiznę, o ile sprzedaż nie następuje w wykonywaniu działalności gospodarczej.

Czy wykup prywatny po leasingu całkowicie wyklucza ryzyko podatkowe?

Nie zawsze. Trzeba sprawdzić, czy samochód rzeczywiście nie był związany z działalnością gospodarczą i jak był rozliczany po wykupie. Przy niejednoznacznym stanie faktycznym potrzebna jest analiza dokumentów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.
3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350.
4. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
5. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
6. Interpretacje indywidualne Krajowej Informacji Skarbowej dotyczące darowizn między małżonkami i sprzedaży rzeczy ruchomych po darowiźnie – stosowane pomocniczo, zawsze z uwzględnieniem konkretnego stanu faktycznego.