Wymiana polskiego prawa jazdy a zachowanie kanadyjskiego

Czy można wymienić stare polskie prawo jazdy i zachować kanadyjskie?

W praktyce odpowiedź brzmi: legalnie i bezpiecznie – co do zasady nie, jeżeli wymiana miałaby prowadzić do równoczesnego posiadania dwóch ważnych krajowych praw jazdy tej samej osoby. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, kierowca może posiadać tylko jedno ważne prawo jazdy.

Dotyczy to także sytuacji, gdy ktoś ma stare polskie, bezterminowe prawo jazdy i dodatkowo ważne kanadyjskie prawo jazdy. Jeżeli we wniosku o wymianę polskiego dokumentu ujawni Pan posiadanie kanadyjskiego prawa jazdy, urząd może uznać, że wydanie nowego polskiego dokumentu wymaga uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii drugiego ważnego prawa jazdy.

Znaczenie ma tu również to, jaki dokładnie tryb sprawy będzie stosował urząd: czy chodzi o samą wymianę starego polskiego dokumentu na nowy blankiet, czy o sprawę ocenianą szerzej w kontekście aktualnego posiadania zagranicznych uprawnień. W praktyce starostwa często wymagają oświadczeń obejmujących brak innego ważnego dokumentu uprawniającego do kierowania.

Co oznacza zasada jednego ważnego prawa jazdy?

Zasada z art. 4 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami ma charakter ogólny: jedna osoba nie powinna funkcjonować równolegle na podstawie dwóch ważnych krajowych dokumentów prawa jazdy. Właśnie dlatego przy wymianie, zwrocie, cofnięciu albo uzyskaniu nowego dokumentu organy wymagają informacji o innych posiadanych uprawnieniach.

Warto odróżnić od tego międzynarodowe prawo jazdy. Zgodnie z przepisami rozdziału 5 ustawy o kierujących pojazdami, międzynarodowe prawo jazdy jest wydawane na podstawie ważnego krajowego prawa jazdy i samo nie tworzy odrębnych uprawnień. Oznacza to, że kanadyjskie międzynarodowe prawo jazdy nie ma samodzielnego znaczenia bez kanadyjskiego prawa jazdy krajowego.

Jeżeli więc ma Pan kanadyjskie prawo jazdy i dodatkowo dokument międzynarodowy wydany na jego podstawie, dla polskiego urzędu kluczowe będzie przede wszystkim istnienie ważnego kanadyjskiego prawa jazdy krajowego.

Kiedy urząd w Polsce w ogóle może wymienić prawo jazdy?

Podstawowe znaczenie ma tzw. zwykłe miejsce zamieszkania. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, prawo jazdy wydaje się osobie, która przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez co najmniej 185 dni w każdym roku kalendarzowym:

• ze względu na swoje więzi osobiste i zawodowe albo
• z zamiarem stałego pobytu wyłącznie ze względu na swoje więzi osobiste, albo
• przebywa regularnie na terytorium RP ze względu na więzi osobiste, a jednocześnie czasowo przebywa w innym państwie ze względu na więzi zawodowe.

Ta sama ustawa wiąże więc wydanie prawa jazdy nie z samym meldunkiem, lecz ze zwykłym miejscem zamieszkania. Meldunek może być pomocny dowodowo, ale sam w sobie nie zastępuje przesłanki z art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami.

Jeżeli Pana pobyt w Polsce jest tylko czasowy i nie osiągnie 185 dni albo nie będzie można wykazać, że Polska jest zwykłym miejscem zamieszkania, urząd może odmówić załatwienia sprawy pozytywnie. Przy ocenie liczy się rzeczywisty stan faktyczny, a nie sama deklaracja strony.

Czy pobyt ponad 185 dni wystarczy?

Nie zawsze. Sam upływ 185 dni nie rozwiązuje automatycznie sprawy. Organ ocenia również, gdzie znajdują się Pana więzi osobiste i zawodowe. Wynika to wprost z art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. Jeżeli centrum życia nadal pozostaje w Kanadzie, a pobyt w Polsce ma charakter przejściowy, urząd może analizować, czy przesłanka zwykłego miejsca zamieszkania rzeczywiście została spełniona.

W praktyce urząd może prosić o dokumenty potwierdzające pobyt lub związki z Polską, np. adres zamieszkania, umowę najmu, oświadczenia, dokumenty zatrudnienia albo inne dowody. Zakres żądanych dokumentów może się nieco różnić między urzędami, ale nie może być sprzeczny z ustawą i przepisami wykonawczymi.

Jeżeli Pańska sytuacja jest związana z dłuższym pobytem poza Polską, pomocny może być też materiał o tym, jak urząd ocenia sprawy osoby mieszkającej za granicą: zagranica.

Jakie oświadczenia składa się przy wymianie prawa jazdy?

Wniosek o wydanie lub wymianę prawa jazdy składa się na formularzu określonym w przepisach wykonawczych, obecnie na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami. Do wniosku dołącza się wymagane załączniki, a w formularzu składa się oświadczenia dotyczące m.in. miejsca zamieszkania oraz danych istotnych dla wydania dokumentu.

Jeżeli formularz lub załączniki obejmują oświadczenie o nieposiadaniu innego ważnego prawa jazdy albo o zgodności danych ze stanem faktycznym, należy traktować je bardzo poważnie. Zgodnie z art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, przepisy o odpowiedzialności za fałszywe zeznania stosuje się odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Czy urząd sam sprawdzi, że ma Pan kanadyjskie prawo jazdy?

Nie można bezpiecznie zakładać, że urząd tego nie ustali. Rzeczywiście, wymiana informacji z państwami spoza UE nie jest tak prosta jak w ramach systemów europejskich, ale z prawnego punktu widzenia brak łatwej weryfikacji nie legalizuje przemilczenia faktu posiadania zagranicznego dokumentu.

To oznacza, że odpowiedź oparta na założeniu „urząd i tak się nie dowie” byłaby ryzykowna. Najważniejsze jest to, że odpowiedzialność może wynikać już z samego złożenia nieprawdziwego oświadczenia, niezależnie od tego, czy organ odkryje to od razu, później, czy w ogóle.

Czy stare bezterminowe polskie prawo jazdy trzeba wymienić?

Tak, stare dokumenty papierowe lub książeczkowe podlegają obowiązkowej wymianie na nowe blankiety. Wynika to z harmonogramu ustawowego przewidzianego w art. 124 ustawy o kierujących pojazdami. Wymiana starych praw jazdy wydanych przed 19 stycznia 2013 r. ma nastąpić w okresie od 19 stycznia 2028 r. do 18 stycznia 2033 r., przy czym szczegółowe terminy zależą od dat wskazanych w przepisach wykonawczych i organizacji procesu wymiany.

Oznacza to, że samo posiadanie książeczkowego prawa jazdy nie powoduje jeszcze dziś utraty uprawnień, ale docelowo dokument trzeba będzie wymienić. To jednak nie usuwa problemu równoczesnego posiadania ważnego kanadyjskiego prawa jazdy.

Co grozi za zatajenie kanadyjskiego prawa jazdy?

Jeżeli we wniosku znajdzie się nieprawdziwe oświadczenie, ryzyko dotyczy co najmniej dwóch obszarów:

• odpowiedzialności karnej – przede wszystkim na tle art. 233 § 6 Kodeksu karnego, jeżeli oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej,
• skutków administracyjnych – organ może podjąć działania zmierzające do wyjaśnienia sprawy, a w określonych sytuacjach wzruszyć rozstrzygnięcie wydane na podstawie nieprawdziwych danych, zgodnie z regułami wynikającymi z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w tym np. z przepisów o wznowieniu postępowania lub stwierdzeniu nieważności, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki.

To, jakie dokładnie konsekwencje wystąpią, zależy od treści wniosku, rodzaju złożonego oświadczenia i późniejszych ustaleń organu. Nie można więc traktować przemilczenia jako „bezpiecznego obejścia” przepisów.

Praktyczny wniosek w Pana sytuacji

Jeżeli:

• ma Pan stare polskie prawo jazdy,
• ma Pan ważne kanadyjskie prawo jazdy,
• chce Pan zachować oba dokumenty jednocześnie,

to trzeba założyć, że polski urząd nie powinien wydać nowego polskiego prawa jazdy w sposób pozwalający na legalne równoczesne posiadanie dwóch ważnych krajowych praw jazdy. Dodatkowo wymiana w Polsce wymaga wykazania zwykłego miejsca zamieszkania w Polsce zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami.

Jeżeli pobyt w Polsce może przekroczyć pół roku, nie przesądza to jeszcze automatycznie wyniku sprawy. Trzeba ocenić dokładnie Pana centrum życiowe, treść formularza i to, czy urząd będzie wymagał dodatkowych wyjaśnień albo dokumentów.

FAQ

Czy mogę mieć jednocześnie polskie i kanadyjskie prawo jazdy?

Co do zasady nie powinno się posiadać dwóch ważnych krajowych praw jazdy tej samej osoby. Wynika to z art. 4 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami.

Czy kanadyjskie międzynarodowe prawo jazdy coś zmienia?

Nie. Międzynarodowe prawo jazdy nie daje samodzielnych uprawnień i działa tylko razem z ważnym prawem jazdy krajowym.

Czy urząd może wymagać 185 dni pobytu w Polsce?

Tak. To wynika z art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami i dotyczy zwykłego miejsca zamieszkania, a nie wyłącznie meldunku.

Czy wystarczy, że jestem w Polsce ponad pół roku?

Nie zawsze. Organ bada też więzi osobiste i zawodowe oraz rzeczywiste centrum życiowe.

Czy mogę po prostu nie wspominać o kanadyjskim prawie jazdy?

To rozwiązanie ryzykowne. Jeżeli we wniosku składa się oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, nieprawdziwe dane mogą prowadzić do odpowiedzialności na podstawie art. 233 § 6 Kodeksu karnego.

Podsumowanie

Jeżeli ma Pan ważne kanadyjskie prawo jazdy, to wymiana starego polskiego prawa jazdy na nowy polski dokument bez utraty kanadyjskiego jest co do zasady sprzeczna z zasadą jednego ważnego prawa jazdy. Dodatkowo trzeba spełnić warunek zwykłego miejsca zamieszkania w Polsce, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. Nie warto opierać decyzji na założeniu, że urząd „tego nie sprawdzi”, bo kluczowe znaczenie ma prawdziwość składanych oświadczeń.

Źródła:

1) Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami – ISAP.

2) Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – art. 233 § 6.

3) Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami.

4) Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.