Czy mandaty i opłaty za jazdę bez biletu przechodzą na spadkobierców?

Co wchodzi do spadku, a co nie?

Zasadą jest, że z chwilą śmierci spadkodawcy jego prawa i obowiązki majątkowe przechodzą na spadkobierców. Wynika to wprost z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jednocześnie art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że do spadku nie należą prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego ani te prawa, które z chwilą śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są spadkobiercami.

To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie przy odpowiedzi na pytanie o mandaty i opłaty za jazdę bez biletu. Trzeba oddzielić karę o charakterze osobistym od roszczenia majątkowego.

Czy mandat karny przechodzi na spadkobierców?

Jeżeli chodzi o mandat karny za wykroczenie, odpowiedź jest co do zasady przecząca. Taka sankcja ma charakter osobisty i jest związana ze sprawcą czynu. Po śmierci ukaranego nie można przenieść odpowiedzialności represyjnej na spadkobierców. Jest to konsekwencja zasady z art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego nie wchodzą do spadku.

W praktyce oznacza to, że jeżeli zmarły miał niezapłacony mandat karny za wykroczenie, to sama kara nie powinna obciążać spadkobierców jako dług spadkowy.

Czy dług za jazdę bez biletu przechodzi na spadkobierców?

Tu sytuacja wygląda inaczej. Roszczenie przewoźnika o zapłatę należności za przewóz oraz opłaty dodatkowej za brak odpowiedniego dokumentu przewozu ma charakter majątkowy. Podstawę stanowi art. 33a ust. 3 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe, zgodnie z którym w razie stwierdzenia braku odpowiedniego dokumentu przewozu przewoźnik albo organizator publicznego transportu zbiorowego może pobrać właściwą należność za przewóz i opłatę dodatkową albo wystawić wezwanie do zapłaty.

Taka należność nie jest karą osobistą w rozumieniu prawa wykroczeń, lecz roszczeniem pieniężnym. Dlatego co do zasady może wejść do spadku na podstawie art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego i obciążać spadkobierców w granicach ich odpowiedzialności za długi spadkowe.

Jeżeli więc zmarły pozostawił po sobie niezapłacone wezwania za przejazd bez biletu, przewoźnik może dochodzić ich od spadkobierców, o ile roszczenie istniało i nie wygasło, np. przez przedawnienie. Jeżeli opłata dotyczy dziecka, osobno wyjaśniamy brak biletu u osoby niepełnoletniej.

Zobacz również:

odrzucenie spadku po dalekim krewnym

Przedawnienie roszczeń za przejazd bez biletu

W sprawach przewozu osób bardzo ważne jest przedawnienie. Zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy – Prawo przewozowe, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, roszczenia dochodzone na podstawie tej ustawy lub przepisów wydanych w jej wykonaniu przedawniają się z upływem roku.

W przypadku roszczeń z tytułu przewozu osób bieg przedawnienia co do zasady liczy się od dnia wykonania przewozu, a gdy przewozu nie wykonano – od dnia, w którym miał być wykonany. W praktyce oznacza to, że roszczenie za jazdę bez biletu może być przedawnione stosunkowo szybko.

Trzeba jednak pamiętać o dwóch ważnych kwestiach:

• przedawnienie nie powoduje automatycznego wygaśnięcia długu, lecz daje możliwość podniesienia zarzutu przedawnienia,
• jeżeli wierzyciel wcześniej uzyskał prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty, termin przedawnienia może być oceniany z uwzględnieniem art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego, czyli według zasad dotyczących roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem.

Dlatego każdą sprawę trzeba oceniać na podstawie dokumentów: daty przejazdu, wezwania do zapłaty, pozwu, nakazu zapłaty, klauzuli wykonalności czy wszczęcia egzekucji.

Jak spadkobierca odpowiada za takie długi?

Odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe regulują przede wszystkim art. 1030-1034 Kodeksu cywilnego. Najważniejsze z punktu widzenia praktyki są następujące zasady:

• do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność tylko ze spadku – art. 1030 Kodeksu cywilnego,
• w razie prostego przyjęcia spadku odpowiedzialność jest co do zasady bez ograniczenia,
• w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza odpowiedzialność jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku – art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

Obecnie szczególnie istotny jest art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli spadkobierca nie złoży oświadczenia o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku w terminie, uważa się, że przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza. To rozwiązanie działa ochronnie, ale nie zawsze wystarcza w praktyce, bo nadal trzeba prawidłowo ustalić skład i wartość spadku.

Termin na odrzucenie spadku

Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Najczęściej będzie to dzień, w którym dowiedział się o śmierci spadkodawcy i o tym, że dziedziczy po nim z ustawy albo z testamentu.

Oświadczenie można złożyć przed sądem albo przed notariuszem. Jeżeli spadek odrzuca rodzic w imieniu małoletniego dziecka, zwykle potrzebna jest wcześniejsza zgoda sądu opiekuńczego, ponieważ chodzi o czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka.

Jeżeli długi po zmarłym mogą przewyższać majątek, warto rozważyć nie tylko przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, ale w niektórych przypadkach również postępowanie spadkowe połączone z dokładnym ustaleniem składu masy spadkowej.

Kiedy warto szczególnie uważać?

Nie każda sprawa dotycząca długów za bilety będzie prosta. Ostrożność jest potrzebna zwłaszcza wtedy, gdy:

• zmarły miał wiele dawnych wezwań do zapłaty od różnych przewoźników,
• wierzyciel uzyskał już nakaz zapłaty lub wyrok,
• toczyła się albo nadal toczy egzekucja komornicza,
• spadkobierców jest kilku i nie wiadomo, kto oraz w jakim zakresie ponosi odpowiedzialność,
• wśród spadkobierców są małoletni.

W takich sytuacjach ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego i od dokumentów. Sama informacja, że chodzi o „mandat za bilet”, nie wystarcza, bo pod tą nazwą potocznie bywają określane różne należności: prawdziwy mandat karny, opłata dodatkowa za brak biletu, koszt egzekucji albo zasądzone odsetki.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce rozróżnia się kary osobiste od długów majątkowych po zmarłym.

FAQ

Czy każdy mandat po zmarłym wygasa?

Nie zawsze pod potocznym słowem „mandat” kryje się to samo. Grzywna za wykroczenie co do zasady nie przechodzi na spadkobierców, ale opłata dodatkowa za jazdę bez biletu może być dziedziczona jako dług majątkowy.

Czy spadkobierca musi sam zapłacić przedawniony dług za bilet?

Nie, ale przedawnienie trzeba umieć wykazać i w razie sporu podnieść odpowiedni zarzut. Sama informacja o starym długu nie oznacza jeszcze, że nie da się go dochodzić.

Czy brak reakcji oznacza przyjęcie spadku?

Tak. Zgodnie z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego brak oświadczenia w terminie 6 miesięcy oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Czy można odrzucić spadek tylko z powodu długów za bilety?

Tak, jeżeli ocena całej sytuacji majątkowej zmarłego wskazuje, że jest to dla spadkobiercy najbezpieczniejsze rozwiązanie. Decyzja zależy jednak od całości długów i majątku, a nie tylko od jednej należności.

Czy małoletnie dziecko też może odziedziczyć takie długi?

Tak, jeżeli dochodzi do dziedziczenia, ale odrzucenie spadku w imieniu małoletniego wymaga co do zasady wcześniejszej zgody sądu opiekuńczego. W takich sprawach nie warto zwlekać z działaniem.

Podsumowanie

Mandat karny za wykroczenie nie powinien przechodzić na spadkobierców, bo jest obowiązkiem ściśle związanym z osobą ukaranego. Inaczej należy ocenić należność za przejazd bez biletu i opłatę dodatkową przewidzianą w art. 33a ustawy – Prawo przewozowe. To roszczenia majątkowe, które co do zasady mogą wejść do spadku. Przed zapłatą warto jednak sprawdzić przedawnienie, ewentualne orzeczenia sądowe i sposób przyjęcia spadku.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe – Dz.U. 1984 nr 53 poz. 272