Miejsce postojowe i komórka lokatorska w firmie małżonka

Czy miejsce postojowe i komórkę można wprowadzić do firmy męża?

Tak, ale pod warunkiem, że najpierw ustali się charakter prawny tych składników oraz sposób ich nabycia. Dla celów podatku dochodowego środkiem trwałym mogą być m.in. budowle, budynki, lokale będące odrębną własnością, maszyny, urządzenia i inne przedmioty, jeżeli spełniają warunki z art. 22a ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Z tego przepisu wynika, że składnik musi jednocześnie:

• stanowić własność albo współwłasność podatnika,
• być nabyty albo wytworzony we własnym zakresie,
• być kompletny i zdatny do użytku w dniu przyjęcia do używania,
• mieć przewidywany okres używania dłuższy niż rok,
• być wykorzystywany na potrzeby działalności gospodarczej.

W opisanej sytuacji nie przeszkadza sam fakt, że zakup finansowany jest kredytem ani to, że nabycie następuje do majątku wspólnego małżonków. Istotne jest natomiast, czy garażowe miejsca postojowe i komórki lokatorskie są odrębnymi składnikami majątkowymi, czy tylko prawami związanymi z lokalem mieszkalnym.

Znaczenie ma to, czy składnik jest mieszkalny czy niemieszkalny

To obecnie najważniejsza kwestia praktyczna. Zgodnie z art. 22c pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych amortyzacji nie podlegają budynki mieszkalne, lokale mieszkalne stanowiące odrębną nieruchomość, spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu mieszkalnego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej.

Oznacza to, że samego mieszkania mieszkalnego co do zasady nie można dziś amortyzować podatkowo. Inaczej może być jednak z odrębnym miejscem postojowym lub odrębną komórką lokatorską o charakterze niemieszkalnym. Jeżeli nie są one lokalem mieszkalnym ani prawem do lokalu mieszkalnego, zakaz z art. 22c pkt 2 ustawy PIT co do zasady ich nie obejmuje.

W praktyce trzeba więc sprawdzić przede wszystkim:

• treść umowy deweloperskiej i aktu notarialnego,
• opis składników w księdze wieczystej,
• czy miejsce postojowe/komórka są odrębnym lokalem lub udziałem w lokalu niemieszkalnym,
• czy cena została wyodrębniona dla każdego składnika.

Jeżeli komórka lokatorska jest wyłącznie pomieszczeniem przynależnym do lokalu mieszkalnego i nie funkcjonuje jako odrębny środek trwały, rozliczenie może wyglądać inaczej i wymaga oceny dokumentów. To samo dotyczy miejsca postojowego, gdy nabywa się jedynie udział w hali garażowej z prawem do wyłącznego korzystania z konkretnego stanowiska.

Wspólność majątkowa małżeńska a wprowadzenie środka trwałego do firmy jednego małżonka

Jeżeli między małżonkami istnieje ustawowa wspólność majątkowa, zastosowanie mają art. 31 § 1 oraz art. 35 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Z art. 31 § 1 K.r.o. wynika, że do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Na gruncie podatkowym kluczowy jest art. 22g ust. 11 ustawy PIT. Przepis ten stanowi, że w razie współwłasności wartość początkową ustala się co do zasady proporcjonalnie do udziału podatnika, jednak zasada ta nie ma zastosowania do składników majątku stanowiących wspólność majątkową małżonków, chyba że małżonkowie wykorzystują składnik majątku w działalności gospodarczej prowadzonej odrębnie.

W praktyce oznacza to, że jeżeli tylko mąż prowadzi działalność i tylko on wykorzystuje miejsce postojowe oraz komórki na potrzeby firmy, może co do zasady przyjąć je do ewidencji środków trwałych w pełnej wartości początkowej.

Temat ten łączy się także z zagadnieniem wspólność majątkowa a środki trwałe, zwłaszcza gdy nieruchomość należy do majątku wspólnego lub jednego z małżonków.

Czy potrzebna jest umowa użyczenia albo najmu między małżonkami?

Przy majątku objętym wspólnością ustawową co do zasady nie trzeba zawierać między małżonkami umowy użyczenia tylko po to, aby przedsiębiorca mógł korzystać ze wspólnego składnika w swojej działalności. Taki wymóg nie wynika ani z art. 22a ustawy PIT, ani z art. 22g ust. 11 tej ustawy.

Wystarczające jest zwykle wewnętrzne oświadczenie o przekazaniu składnika majątku do działalności gospodarczej, sporządzone dla celów dowodowych i księgowych. Dobrą praktyką jest, by drugi małżonek podpisał zgodę lub współpodpisał oświadczenie – nie dlatego, że ustawa zawsze tego wymaga, ale dlatego, że ułatwia to wykazanie sposobu korzystania ze składnika w razie kontroli.

Inaczej bywa wtedy, gdy składnik należy do majątku osobistego drugiego małżonka. W takiej sytuacji często potrzebna jest odrębna podstawa korzystania, np. użyczenie w rodzinie albo najem.

Jakie dokumenty przygotować do wprowadzenia do ewidencji?

Najbezpieczniejszy zestaw dokumentów obejmuje:

• akt notarialny albo umowę deweloperską z umową przenoszącą własność,
• fakturę od dewelopera,
• protokół przyjęcia do używania,
• oświadczenie o przekazaniu składnika do działalności gospodarczej,
• dokument ustalający wartość początkową, jeżeli cena nie została jasno rozbita na poszczególne składniki,
• ewentualnie dokumentację potwierdzającą firmowe wykorzystanie, np. opis funkcji magazynowej, zdjęcia oznaczenia, wewnętrzne zasady użytkowania.

W samym oświadczeniu warto wskazać co najmniej:

• datę przekazania do działalności,
• dokładne oznaczenie składnika,
• podstawę nabycia,
• wartość początkową,
• miejsce używania,
• przewidywany okres używania,
• sposób wykorzystania w działalności.

Jak ustalić wartość początkową?

W przypadku odpłatnego nabycia zastosowanie ma art. 22g ust. 1 pkt 1 ustawy PIT. Zgodnie z tym przepisem wartością początkową środka trwałego jest cena jego nabycia. Z kolei art. 22g ust. 3 ustawy PIT wyjaśnia, że ceną nabycia jest kwota należna zbywcy, powiększona o koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania, w szczególności o koszty aktu notarialnego, opłaty sądowe, prowizje i odsetki naliczone do tego dnia, a pomniejszona o VAT, jeśli podatek ten podlega odliczeniu.

W praktyce są trzy najczęstsze warianty:

Jeżeli zakup jest finansowany kredytem, sam kredyt nie wyklucza ujęcia środka trwałego. Trzeba jednak pamiętać, że nie cała rata kredytu jest kosztem podatkowym. Co do zasady kapitał kredytu nie stanowi kosztu, natomiast odsetki mogą nim być na zasadach wynikających z art. 23 ust. 1 pkt 8 lit. a ustawy PIT oraz art. 22g ust. 3 tej ustawy – przed przyjęciem środka trwałego do używania zwiększają jego wartość początkową, a po tym dniu są rozliczane na bieżąco, jeśli spełniają ogólne warunki kosztowe.

Czy można zastosować jednorazowe ujęcie zamiast amortyzacji?

Tak, ale tylko gdy spełnione są warunki z art. 22d ust. 1 ustawy PIT. Jeżeli wartość początkowa środka trwałego nie przekracza 10 000 zł, podatnik może:

• nie wprowadzać go do ewidencji środków trwałych i zaliczyć wydatek bezpośrednio do kosztów, albo
• wprowadzić go do ewidencji i dokonać jednorazowego odpisu amortyzacyjnego.

Przy miejscach postojowych i komórkach lokatorskich limit ten często będzie przekroczony, ale nie zawsze. Trzeba badać wartość każdego odrębnego składnika, a nie całej transakcji mieszkaniowej łącznie, o ile składniki rzeczywiście są samodzielne.

Zobacz również:

wynajem żonie oraz mieszkanie pod wynajem - amortyzacja.

Jaką stawkę amortyzacji zastosować?

Nie ma jednej stawki właściwej dla wszystkich miejsc postojowych i wszystkich komórek. Stawka zależy od prawidłowej klasyfikacji środka trwałego według Klasyfikacji Środków Trwałych oraz od tego, jaki składnik faktycznie został nabyty. Z tego powodu ryzykowne jest automatyczne założenie, że każda komórka lokatorska albo każde miejsce postojowe ma stawkę 4,5%.

W praktyce należy ustalić:

• czy składnik jest lokalem niemieszkalnym, udziałem w lokalu niemieszkalnym, budowlą czy innym prawem,
• jak został oznaczony w dokumentacji dewelopera i akcie notarialnym,
• jaką pozycję KŚT rzeczywiście należy zastosować.

Dopiero po tej weryfikacji można dobrać prawidłową stawkę z Wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych stanowiącego załącznik nr 1 do ustawy PIT. Jeżeli dokumenty nie są jednoznaczne, bezpieczniej jest skonsultować klasyfikację z księgowym lub doradcą podatkowym, a w razie potrzeby wystąpić o interpretację indywidualną.

Czy faktura musi być wystawiona tylko na męża i jego firmę?

Nie. Skoro nabywcami są oboje małżonkowie, deweloper może prawidłowo wystawić fakturę na oboje. Taka faktura co do zasady nie blokuje ujęcia składnika w działalności jednego małżonka, jeżeli składnik należy do majątku wspólnego i jest wykorzystywany w jego firmie.

Warto jednak dopilnować, aby dokumenty możliwie precyzyjnie opisywały:

• które składniki są nabywane,
• jaką mają cenę,
• czy dotyczą lokalu mieszkalnego, czy niemieszkalnego,
• czy nabycie obejmuje udział w hali garażowej, odrębny lokal czy pomieszczenie przynależne.

Jeżeli sprzedawca zgodzi się na dodatkowe oznaczenie danych przedsiębiorcy męża lub numeru NIP w fakturze, może to ułatwić późniejsze rozliczenia, ale nie zawsze jest konieczne. Najważniejsze jest, by faktura była zgodna z rzeczywistymi stronami transakcji.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak duże znaczenie mają szczegóły dokumentów i sposób wykorzystania składnika w działalności.

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym odpowiedź brzmi: najczęściej tak, ale dopiero po sprawdzeniu dokumentów nabycia. Sam fakt wspólności majątkowej oraz wystawienia faktury na oboje małżonków nie wyklucza ujęcia miejsca postojowego i komórki lokatorskiej w działalności jednego z nich. Kluczowe jest jednak to, czy są to odrębne składniki niemieszkalne oraz jak ustalono ich wartość.

Największe ryzyko praktyczne dotyczy dziś nie samej wspólności małżeńskiej, lecz błędnego utożsamienia składnika niemieszkalnego z lokalem mieszkalnym albo odwrotnie. To właśnie od tej kwalifikacji zależy możliwość amortyzacji i sposób rozliczenia kosztów.

FAQ

Czy mąż może ująć 100% wartości składnika kupionego wspólnie z żoną?

Tak, co do zasady tak wynika z art. 22g ust. 11 ustawy PIT, jeżeli składnik należy do majątku wspólnego i nie jest wykorzystywany odrębnie w działalności obojga małżonków.

Czy trzeba mieć fakturę wystawioną tylko na przedsiębiorcę?

Nie zawsze. Faktura na oboje małżonków może być wystarczająca, jeśli odpowiada rzeczywistemu nabyciu i pozostałe dokumenty pozwalają ustalić związek składnika z działalnością gospodarczą jednego z nich.

Czy miejsce postojowe zawsze można amortyzować?

Nie. Najpierw trzeba ustalić jego charakter prawny i podatkowy. Samo określenie „miejsce postojowe” nie przesądza jeszcze o zasadach amortyzacji.

Czy komórka lokatorska zawsze jest odrębnym środkiem trwałym?

Nie. Jeżeli jest tylko pomieszczeniem przynależnym do lokalu mieszkalnego, jej rozliczenie może zależeć od treści aktu notarialnego, księgi wieczystej i sposobu wyodrębnienia ceny.

Czy umowa użyczenia między małżonkami jest konieczna?

Przy wspólności ustawowej zwykle nie. Dla celów dowodowych warto jednak sporządzić oświadczenie o przekazaniu składnika do działalności i opisać sposób jego wykorzystania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – art. 22a ust. 1, art. 22c pkt 2, art. 22d ust. 1, art. 22g ust. 1 pkt 1, art. 22g ust. 3, art. 22g ust. 11, art. 23 ust. 1 pkt 8 lit. a – Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – art. 31 § 1, art. 35 – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

3. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Klasyfikacji Środków Trwałych (KŚT) – do ustalenia prawidłowej klasyfikacji środka trwałego i właściwej stawki amortyzacyjnej.