Zadośćuczynienie od ojca za znęcanie się i rozliczenie nakładów

Czy można żądać od ojca zadośćuczynienia za wieloletnie znęcanie się?

Tak, jest to możliwe. Jeżeli ojciec dopuszczał się przemocy psychicznej lub fizycznej, a jego czyn stanowił przestępstwo albo bezprawne naruszenie Pana dóbr osobistych, można dochodzić od niego roszczeń cywilnych.

Podstawą odpowiedzialności deliktowej jest art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Jeżeli doszło do uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, sąd może przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia na podstawie art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli przemoc naruszała godność, poczucie bezpieczeństwa, nietykalność, zdrowie psychiczne lub prawo do życia rodzinnego, w praktyce często rozważa się również ochronę dóbr osobistych. Podstawą są art. 23 i art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, a zadośćuczynienia pieniężnego można dochodzić na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.

To, która podstawa będzie trafniejsza, zależy od konkretnego stanu faktycznego i materiału dowodowego. Jeżeli skutkiem przemocy był rozstrój zdrowia psychicznego, depresja, zaburzenia lękowe, PTSD albo konieczność leczenia, zwykle duże znaczenie ma dokumentacja medyczna i opinia biegłego.

Pomocna może być też tematycznie powiązana sekcja o przemocy w rodzinie.

Znaczenie wyroku karnego w sprawie cywilnej

Jeżeli zapadł prawomocny wyrok skazujący za znęcanie się, ma on bardzo duże znaczenie. Zgodnie z art. 11 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Jeżeli potrzebne jest także spojrzenie od strony odpowiedzialności karnej sprawcy, osobno omawiamy odpowiedzialność za znęcanie się nad rodziną z art. 207 Kodeksu karnego.

W praktyce oznacza to, że sąd cywilny nie bada od nowa, czy sprawca popełnił przestępstwo. Nadal jednak trzeba wykazać zakres własnej krzywdy, jej skutki oraz wysokość żądanego zadośćuczynienia.

Warto zgromadzić zwłaszcza:

• odpis prawomocnego wyroku karnego wraz z uzasadnieniem, jeśli zostało sporządzone,
• dokumentację leczenia psychiatrycznego, psychologicznego i somatycznego,
• zaświadczenia o terapii, hospitalizacji lub farmakoterapii,
• zeznania świadków, np. rodzeństwa, sąsiadów, członków rodziny,
• dokumenty potwierdzające wpływ przemocy na edukację i pracę,
• ewentualne notatki policyjne, dokumenty z procedury Niebieskiej Karty, jeżeli były prowadzone.

Jakie roszczenia wchodzą w grę oprócz samego zadośćuczynienia?

W podobnych sprawach trzeba odróżnić kilka rodzajów roszczeń:

Jeżeli z powodu przemocy musiał Pan przerwać naukę i wcześniej podjąć pracę, można rozważać także szkodę majątkową. Tego typu roszczenia są jednak trudniejsze dowodowo, bo trzeba wykazać realny związek przyczynowy między działaniem sprawcy a konkretną stratą lub utraconymi korzyściami zgodnie z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

W praktyce sądy ostrożnie podchodzą do twierdzeń, że przemoc rodzica spowodowała określony poziom późniejszych dochodów czy brak wykształcenia. Takie żądanie może być możliwe, ale wymaga silnych dowodów.

Czy takie roszczenie się przedawnia?

Tak, ale w sprawach wynikających z przestępstwa termin jest dłuższy niż w zwykłych sprawach cywilnych. Zgodnie z art. 442(1) § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Dodatkowo dla roszczeń dziecka przeciwko rodzicowi istotny jest art. 121 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom przez czas trwania władzy rodzicielskiej.

To oznacza, że przy ustalaniu terminu trzeba dokładnie przeanalizować:

• kiedy doszło do konkretnych czynów,
• czy były one objęte wyrokiem karnym,
• do kiedy trwała władza rodzicielska,
• czy roszczenie opiera się na przestępstwie, czy na naruszeniu dóbr osobistych.

Jeżeli przemoc trwała wiele lat, termin nie zawsze liczy się tak samo dla całego okresu. Czasem trzeba analizować poszczególne zachowania i ich skutki oddzielnie. Dlatego przed wniesieniem pozwu warto precyzyjnie ustalić daty.

Zobacz również:

przedawnienie roszczeń cywilnych

Czy można odliczyć zadośćuczynienie od spłaty należnej ojcu przy podziale majątku lub dziale spadku?

Co do zasady nie powinien Pan samodzielnie pomniejszać spłaty tylko dlatego, że uważa Pan, iż należy się Panu zadośćuczynienie. Aby skutecznie potrącić własną wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, muszą być spełnione warunki z art. 498 § 1 Kodeksu cywilnego.

Potrącenie jest możliwe, gdy dwie osoby są względem siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami, a przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze albo rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, przy czym obie wierzytelności muszą być wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym.

W praktyce roszczenie o zadośćuczynienie za krzywdę najczęściej trzeba najpierw ustalić co do zasady i wysokości. Samo przekonanie, że ojciec jest winny określonej kwoty, nie wystarczy do bezpiecznego obniżenia spłaty.

Dodatkowo trzeba pamiętać o art. 505 pkt 3 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym nie mogą być umorzone przez potrącenie wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych, chyba że wierzytelność jest bezsporna albo została stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu. To w takich sprawach ma kluczowe znaczenie.

Dlatego bez prawomocnego wyroku albo przynajmniej bez wierzytelności bezspornej samodzielne odjęcie kwoty zadośćuczynienia od spłaty byłoby ryzykowne.

Nakłady na nieruchomość po matce – co można rozliczyć?

To jest odrębna kwestia od przemocy i zadośćuczynienia. Jeżeli po śmierci matki doszło do współwłasności nieruchomości albo do działu spadku, można rozliczać wydatki poniesione na rzecz wspólną.

Podstawowe znaczenie mają tu art. 207 Kodeksu cywilnego oraz – zależnie od rodzaju sprawy – przepisy o dziale spadku i zniesieniu współwłasności, w tym art. 618 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 686 Kodeksu postępowania cywilnego. W postępowaniu działowym sąd może rozpoznać wzajemne roszczenia współwłaścicieli albo spadkobierców z tytułu posiadania rzeczy, pobranych pożytków i innych przychodów, a także nakładów i wydatków na rzecz.

Można więc żądać rozliczenia:

• remontów zwiększających wartość nieruchomości,
• koniecznych napraw,
• spłaconych podatków i opłat związanych z nieruchomością,
• innych uzasadnionych wydatków poniesionych ze swoich środków.

Trzeba jednak udowodnić:

• że nakład rzeczywiście został poniesiony,
• z czyich środków został sfinansowany,
• czy był konieczny lub użyteczny,
• jak wpłynął na wartość nieruchomości.

Najlepiej mieć faktury, rachunki, przelewy, umowy z wykonawcami, zdjęcia przed i po remoncie oraz ewentualnie wniosek o opinię biegłego rzeczoznawcy.

Jeżeli temat dotyczy także współwłasności nieruchomości, pomocny może być materiał o postępowaniu o podział współwłasności.

Jak w praktyce dochodzić zadośćuczynienia od ojca?

Najczęściej składa się pozew do sądu cywilnego o zapłatę określonej kwoty wraz z odsetkami. W pozwie trzeba opisać zdarzenia, wskazać podstawę prawną, dowody oraz uzasadnić wysokość żądania.

W zależności od sprawy trzeba rozważyć m.in.:

• czy pozew opierać przede wszystkim na art. 445 § 1 k.c., art. 448 k.c. czy łącznie na kilku podstawach,
• czy obok zadośćuczynienia dochodzić także odszkodowania za konkretne straty majątkowe,
• czy najpierw zakończyć lub wykorzystać sprawę karną, jeśli jeszcze trwa,
• czy składać wnioski dowodowe o biegłego psychiatrę lub psychologa.

Jeżeli sprawca został już prawomocnie skazany, zwykle znacząco upraszcza to proces. Nadal jednak sąd będzie oceniał wysokość roszczenia indywidualnie. Nie ma ustawowych tabel określających kwotę zadośćuczynienia za przemoc domową.

Na co uważać przy łączeniu spraw rodzinnych, spadkowych i odszkodowawczych?

Najczęstszy błąd polega na mieszaniu kilku różnych roszczeń w jednym uproszczonym rozliczeniu. Przemoc domowa, dział spadku, zniesienie współwłasności i rozliczenie nakładów to odrębne zagadnienia, rządzące się innymi przepisami i innym sposobem dowodzenia.

W praktyce warto rozdzielić:

• roszczenie o zadośćuczynienie za przemoc,
• ewentualne odszkodowanie za konkretne straty,
• rozliczenie nakładów na nieruchomość,
• ustalenie wysokości spłaty w dziale spadku lub zniesieniu współwłasności.

Dzięki temu łatwiej uniknąć sytuacji, w której sąd pominie część twierdzeń jako niepasujących do danego postępowania.

FAQ

Czy wyrok w zawieszeniu wystarczy, żeby pozwać ojca o zadośćuczynienie?

Tak, jeżeli jest to prawomocny wyrok skazujący. Na podstawie art. 11 Kodeksu postępowania cywilnego sąd cywilny jest związany ustaleniami wyroku karnego co do popełnienia przestępstwa.

Czy można żądać pieniędzy za zniszczone dzieciństwo i traumę?

Tak, co do zasady temu służy zadośćuczynienie za krzywdę. Podstawą może być art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego albo art. 448 Kodeksu cywilnego, zależnie od charakteru naruszenia i skutków zdrowotnych.

Czy trzeba mieć dokumenty od psychiatry lub psychologa?

Nie zawsze są one formalnie konieczne, ale w praktyce bardzo wzmacniają sprawę. Bez dokumentacji medycznej trudniej wykazać rozmiar krzywdy i jej długotrwałe skutki.

Czy można w jednej sprawie załatwić zadośćuczynienie i podział majątku po matce?

Zwykle nie warto tego mieszać. Rozliczenie nakładów na nieruchomość można podnosić w sprawie działowej, natomiast zadośćuczynienie za przemoc najczęściej dochodzi się w odrębnym procesie o zapłatę.

Czy można potrącić zadośćuczynienie ze spłatą dla ojca?

Tylko w ściśle określonych warunkach. Trzeba badać art. 498 § 1 i art. 505 pkt 3 Kodeksu cywilnego, a bezsporność lub prawomocne orzeczenie w sprawie deliktowej ma tu kluczowe znaczenie.

Źródła

• art. 23, art. 24 § 1, art. 121 pkt 1, art. 207, art. 361 § 1 i § 2, art. 415, art. 442(1) § 2, art. 444 § 1 i § 2, art. 445 § 1, art. 448, art. 498 § 1, art. 505 pkt 3 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 11, art. 618 § 1 i § 3, art. 686 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 207 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny