Odrzucenie spadku po dalszym krewnym – termin i brak dokumentów

Od kiedy liczy się termin na odrzucenie spadku?

Termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Wynika to wprost z art. 1015 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

W praktyce przy dalszych krewnych najczęściej będzie to dzień doręczenia pisma z sądu, pisma od notariusza albo innej wiarygodnej informacji, z której jasno wynika, że dana osoba weszła do kręgu spadkobierców. Nie liczy się sama data zgonu, jeśli wcześniej nie wiedziałeś, że dziedziczysz.

To bardzo ważne przy dziedziczeniu po dalszej rodzinie. Często o sprawie dowiadujesz się dopiero wtedy, gdy wcześniejsi spadkobiercy odrzucili spadek albo nie żyją. Wtedy Twój 6-miesięczny termin biegnie osobno, niezależnie od terminów innych osób.

Co się dzieje, jeśli nie złożysz oświadczenia w terminie?

Zgodnie z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego brak oświadczenia w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że co do zasady odpowiadasz za długi spadkowe tylko do wysokości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza.

Nie oznacza to jednak, że można termin zlekceważyć. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza nadal może oznaczać konieczność uczestniczenia w postępowaniach, ustalania majątku i długów czy kontaktów z wierzycielami. Jeżeli wiesz, że nie chcesz mieć nic wspólnego ze spadkiem, odrzucenie jest zwykle rozwiązaniem prostszym.

Zobacz również:

Czy brak kontaktu z rodziną lub brak wiedzy o śmierci ma znaczenie?

Tak. Jeżeli rzeczywiście nie wiedziałeś o śmierci krewnego ani o tym, że wchodzisz do kręgu spadkobierców, termin nie zaczyna biec wcześniej tylko dlatego, że zgon nastąpił wiele miesięcy albo lat temu. Z punktu widzenia art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego istotna jest chwila uzyskania wiadomości o tytule powołania do spadku.

Jednocześnie w razie sporu liczy się konkretny stan faktyczny. Jeżeli ktoś twierdzi, że wiedziałeś o dziedziczeniu wcześniej, może próbować to wykazywać. Dlatego warto zachować kopertę, potwierdzenie doręczenia pisma z sądu, e-mail albo inne dokumenty pokazujące, kiedy faktycznie powziąłeś wiadomość.

Gdzie można odrzucić spadek?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć:

• przed notariuszem – na podstawie art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego,
• przed sądem – w toku postępowania spadkowego albo w odrębnym postępowaniu o odebranie oświadczenia.

Jeżeli masz komplet dokumentów i sprawa jest prosta, notariusz bywa najszybszy. Jeżeli jednak nie masz aktu zgonu, nie znasz dokładnych danych zmarłego albo nie możesz skompletować dokumentów przed upływem terminu, bezpieczniej jest działać przez sąd.

Co zrobić, gdy nie masz aktu zgonu ani pełnych danych zmarłego?

To częsty problem przy dziedziczeniu po dalszym krewnym. Notariusz zwykle oczekuje dokumentów pozwalających jednoznacznie ustalić zgon i krąg osób uczestniczących w sprawie. Jeżeli ich nie masz, możesz zwrócić się do sądu rejonowego.

W piśmie do sądu warto wskazać:

• swoje dane i adres,
• dane zmarłego, które znasz z pisma sądowego,
• datę, w której dowiedziałeś się o powołaniu do spadku,
• że chcesz złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku,
• jakich dokumentów brakuje i dlaczego nie możesz ich sam uzyskać,
• prośbę o podjęcie przez sąd czynności umożliwiających ustalenie danych i odebranie oświadczenia.

Jeżeli masz pismo z sądu prowadzącego sprawę spadkową, dołącz jego kopię. To zwykle wystarcza, by wykazać, skąd wynika Twoje powołanie do spadku i od kiedy liczysz termin.

Jaki sąd jest właściwy?

W sprawach o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku stosuje się przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego dotyczące spraw spadkowych. W praktyce oświadczenie składa się przed sądem rejonowym.

Jeżeli toczy się już postępowanie spadkowe po zmarłym, najpraktyczniej odwołać się do sądu prowadzącego tę sprawę. Jeżeli natomiast chcesz jedynie szybko złożyć oświadczenie, a nie masz jeszcze pełnej dokumentacji, możesz skierować pismo do sądu rejonowego i opisać stan sprawy. Właściwość może zależeć od etapu postępowania i konkretnego stanu faktycznego, dlatego przy wątpliwościach warto skonsultować treść wniosku.

Czy samo złożenie pisma do sądu zabezpiecza termin?

W praktyce nie warto zwlekać do ostatniej chwili. Najbezpieczniejsze jest doprowadzenie do skutecznego złożenia oświadczenia w terminie 6 miesięcy, o którym mowa w art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak brak dokumentów uniemożliwia szybkie działanie u notariusza, wcześniejsze skierowanie sprawy do sądu zwykle jest właściwym sposobem, by wykazać, że działałeś bez zwłoki.

Trzeba jednak odróżnić złożenie samego pisma informacyjnego od skutecznego złożenia oświadczenia. Dlatego w piśmie do sądu należy wyraźnie zaznaczyć, że chcesz złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku i wnosisz o odebranie tego oświadczenia. Im precyzyjniejsze pismo, tym mniejsze ryzyko problemów proceduralnych.

Zobacz również:

Czy można przywrócić termin, jeśli minął?

Jeżeli termin już upłynął, sprawa nie zawsze jest definitywnie przegrana, ale rozwiązanie zależy od przyczyny opóźnienia. W niektórych sytuacjach można rozważać uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia pod wpływem błędu lub groźby na podstawie art. 1019 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego w związku z art. 84 i nast. Kodeksu cywilnego.

To jednak nie działa automatycznie i wymaga wykazania konkretnego błędu dotyczącego treści czynności prawnej, a nie zwykłego przeoczenia albo zaniedbania. Dlatego jeśli termin jeszcze biegnie, lepiej skupić się na niezwłocznym złożeniu oświadczenia niż na późniejszym ratowaniu sprawy.

FAQ

Czy do odrzucenia spadku zawsze potrzebny jest akt zgonu?

Przy czynności u notariusza najczęściej tak, bo trzeba wykazać zgon i dane spadkodawcy. Jeżeli nie możesz zdobyć dokumentu przed upływem terminu, zwykle lepiej szybko skierować sprawę do sądu i opisać braki.

Czy termin liczy się od śmierci krewnego?

Nie. Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego termin liczy się od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku.

Czy brak kontaktu z rodziną szkodzi?

Sam brak kontaktu z rodziną nie powoduje utraty prawa do odrzucenia spadku. Ważne jest jednak, aby umieć wskazać, kiedy faktycznie dowiedziałeś się o dziedziczeniu.

Czy po przekroczeniu terminu spadek przepada automatycznie?

Nie. Brak oświadczenia oznacza co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy można odrzucić spadek po dalszym krewnym z długami?

Tak, stopień pokrewieństwa nie wyłącza prawa do odrzucenia spadku. Jeżeli zostałeś powołany do spadku, możesz złożyć oświadczenie w ustawowym terminie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 1015 § 1 i § 2, art. 1018 § 3, art. 1019 § 1 i § 2 – ISAP.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, przepisy o postępowaniu w sprawach spadkowych – ISAP.