Darowizna od brata po spadku – jak skorzystać ze zwolnienia

Darowizna od brata po otrzymaniu pieniędzy ze spadku – co to oznacza podatkowo?

Jeżeli najpierw doszło do dziedziczenia po rodzicach, a dopiero później brat postanowił przekazać Pani swoją część środków, to podatkowo są to dwa odrębne zdarzenia:

• nabycie spadku po rodzicach,
• nabycie darowizny od brata.

Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, zgodnie z którym podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem m.in. spadku i darowizny.

To oznacza, że wcześniejsze zgłoszenie SD-Z2 dotyczące spadku po rodzicach nie zastępuje zgłoszenia późniejszej darowizny od brata. Jeżeli chce Pani skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, darowiznę od brata należy ocenić osobno.

Kiedy darowizna od brata jest całkowicie zwolniona z podatku?

Rodzeństwo należy do tzw. grupy zerowej. Pełne zwolnienie przewiduje art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tym przepisem nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez rodzeństwo jest zwolnione od podatku, jeżeli łącznie zostaną spełnione warunki ustawowe.

W praktyce przy darowiźnie pieniędzy od brata trzeba zadbać o dwa elementy:

1. zgłoszenie nabycia do naczelnika urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego – art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy;
2. udokumentowanie otrzymania środków pieniężnych dowodem ich przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym – art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy.

Przy darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje zasadniczo z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowa została zawarta bez zachowania tej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Tak stanowi art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W opisanej sytuacji termin 6 miesięcy najczęściej liczy się od dnia, w którym pieniądze zostały faktycznie przekazane Pani jako darowizna.

Czy przelew ze spółdzielni na Pani konto wystarczy jako dowód darowizny?

W wielu przypadkach tak, ale trzeba ocenić dokładny stan faktyczny. Kluczowe jest to, czy z dokumentów wynika, że część środków należna bratu została przekazana Pani jako darowizna właśnie od niego.

Warunek z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie wymaga, aby w tytule przelewu zawsze znalazło się słowo „darowizna”. Przepis mówi o dowodzie przekazania środków na rachunek obdarowanego. Z punktu widzenia praktyki urzędu skarbowego najlepiej jednak, by z całokształtu dokumentów jasno wynikało:

• kto był właścicielem przekazywanej części środków,
• że brat świadomie przekazał Pani swoją część,
• jaka kwota stanowiła darowiznę.

Jeżeli całość zwrotu wkładu mieszkaniowego trafiła od razu na Pani konto, urząd może oczekiwać wykazania, że część odpowiadająca udziałowi brata nie była przypadkowym wpływem, lecz wykonaniem uzgodnionej między Państwem darowizny. Sam przepływ pieniędzy na rachunek obdarowanej jest ważny, ale przy nietypowym modelu wypłaty dobrze mieć także dodatkowe dowody.

Czy trzeba wypłacić pieniądze i zrobić ponowny przelew z tytułem „darowizna”?

Co do zasady nie ma takiego obowiązku. Przepisy nie nakazują ponownego technicznego wykonania przelewu tylko po to, aby zmienić jego tytuł. Ustawa wymaga udokumentowania otrzymania środków, a nie konkretnego brzmienia opisu operacji bankowej.

Nie ma też przepisu, który nakazywałby, aby dowodem zwolnienia był wyłącznie przelew wykonany bezpośrednio z rachunku darczyńcy z odpowiednim opisem. Liczy się możliwość wykazania rzeczywistego przebiegu zdarzenia.

W praktyce najlepiej zgromadzić:

• potwierdzenie przelewu ze spółdzielni na Pani konto,
• dokument stwierdzający nabycie spadku po rodzicach, np. akt poświadczenia dziedziczenia albo postanowienie sądu,
• pisemne oświadczenie brata, że przekazał Pani przysługującą mu część środków tytułem darowizny, z podaniem kwoty i daty,
• ewentualną korespondencję lub dyspozycję dla spółdzielni, jeżeli potwierdza sposób wypłaty.

Dla bezpieczeństwa można też sporządzić prostą umowę darowizny na piśmie. Nie jest ona obowiązkowa dla ważności już wykonanej darowizny pieniężnej, ponieważ zgodnie z art. 890 § 1 zdanie drugie Kodeksu cywilnego umowa darowizny zawarta bez aktu notarialnego staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.

Jakie dokumenty najlepiej dołączyć lub zachować?

Przy zgłoszeniu SD-Z2 co do zasady nie zawsze trzeba od razu załączać komplet dokumentów, ale należy je zachować na wypadek wezwania urzędu skarbowego. Najbezpieczniejszy zestaw wygląda tak:

Jeżeli w sprawie występują dodatkowe okoliczności, np. spór między spadkobiercami, brak jasnego podziału kwot albo wypłata przez osobę trzecią, dokumentację warto dopasować indywidualnie.

Termin zgłoszenia SD-Z2 i skutki jego przekroczenia

Termin na zgłoszenie darowizny od brata wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli w praktyce najczęściej od dnia otrzymania środków. Podstawa prawna to art. 4a ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli termin zostanie przekroczony, zwolnienie z art. 4a co do zasady przepada. Wtedy nabycie jest opodatkowane według zasad właściwych dla I grupy podatkowej, do której rodzeństwo należy na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy.

W razie spóźnienia urząd może ustalić podatek, a dodatkowo przy braku prawidłowego rozliczenia mogą pojawić się skutki wynikające z przepisów Kodeksu karnego skarbowego, zależnie od okoliczności sprawy. Nie w każdej sprawie to nastąpi automatycznie, ale nie warto zwlekać ze zgłoszeniem.

Czy wcześniejsze zgłoszenie spadku na SD-Z2 wystarczy?

Nie. Zgłoszenie nabycia spadku po rodzicach dotyczy wyłącznie dziedziczenia. Późniejsze nieodpłatne przekazanie przez brata jego części pieniędzy stanowi nową podstawę nabycia – darowiznę – i wymaga osobnego zgłoszenia, jeśli ma korzystać z pełnego zwolnienia.

Takie rozróżnienie wynika wprost z art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, który osobno wymienia spadek i darowiznę jako odrębne tytuły nabycia.

Jak praktycznie postąpić w opisanej sytuacji?

Najbezpieczniejszy sposób działania jest następujący:

1. Nie wykonywać pozornych operacji, takich jak wypłata gotówki i ponowny wpłatowy „powrót” środków, jeżeli pieniądze już trafiły na Pani rachunek.
2. Sporządzić krótkie pisemne oświadczenie albo umowę, w której brat potwierdzi, że darował Pani swoją część środków pochodzących ze zwrotu wkładu mieszkaniowego, np. 70 000 zł.
3. Złożyć formularz SD-Z2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny.
4. Zachować potwierdzenie wpływu środków oraz dokumenty spadkowe.

Jeżeli termin jeszcze nie upłynął, to zwykle jest to rozwiązanie wystarczające i racjonalne.

FAQ

Czy darowizna od brata po spadku to nadal „spadek”?

Nie. To odrębna darowizna. Spadek i darowizna są osobnymi tytułami nabycia na gruncie art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy w tytule przelewu musi być wpisane słowo „darowizna”?

Nie ma takiego ustawowego wymogu. Ważne jest, aby dało się wykazać, że pieniądze zostały Pani przekazane przez brata tytułem darowizny i wpłynęły na Pani rachunek zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy.

Czy trzeba zawierać umowę darowizny u notariusza?

Nie. Dla wykonanej darowizny pieniędzy forma aktu notarialnego nie jest konieczna, ponieważ zgodnie z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego umowa staje się ważna po spełnieniu świadczenia. Dla celów dowodowych warto jednak mieć dokument pisemny.

Czy SD-Z2 składam jeszcze raz, jeśli wcześniej był zgłoszony spadek po rodzicach?

Tak. Poprzedni SD-Z2 dotyczył spadku. Darowizna od brata wymaga osobnego zgłoszenia, jeśli chce Pani korzystać z pełnego zwolnienia.

Co jeśli 6 miesięcy już minęło?

Zasadniczo traci się zwolnienie z art. 4a ustawy. Wtedy trzeba ocenić, czy możliwe jest jeszcze prawidłowe rozliczenie nabycia oraz jakie będą skutki podatkowe i ewentualnie karne skarbowe w konkretnej sprawie.

Źródła

• art. 1 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 888 § 1 oraz art. 890 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2019 r., II FSK 293/18
• wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 kwietnia 2015 r., II FSK 619/13
• interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 10 czerwca 2020 r., 0111-KDIB4.4015.63.2017.6.AD