Były partner nie interesuje się dzieckiem – jak ograniczyć władzę rodzicielską i uregulować kontakty

Kiedy można żądać ograniczenia władzy rodzicielskiej

Tak, w opisanej sytuacji można wystąpić do sądu z wnioskiem o ograniczenie ojcu władzy rodzicielskiej oraz o uregulowanie jego kontaktów z dzieckiem. Podstawą jest przede wszystkim dobro dziecka, które w sprawach rodzinnych ma znaczenie nadrzędne.

Jeżeli rodzice żyją w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może określić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem na podstawie art. 107 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Z przepisu wynika, że gdy brak porozumienia rodziców, sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z nich, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień, jeżeli przemawia za tym dobro dziecka.

W praktyce sąd często ogranicza władzę rodzicielską jednego z rodziców do współdecydowania tylko o istotnych sprawach dziecka, np. leczeniu, wyborze szkoły, wyjazdach zagranicznych czy zmianie miejsca pobytu. Jest to szczególnie częste wtedy, gdy dziecko stale mieszka z jednym rodzicem, a drugi nie uczestniczy realnie w codziennej opiece.

W opisanym stanie faktycznym znaczenie mogą mieć zwłaszcza takie okoliczności jak: brak zainteresowania zdrowiem dziecka, niewywiązywanie się z umówionych spotkań, narażanie dziecka na dym tytoniowy mimo problemów zdrowotnych, konflikt utrudniający współpracę oraz lekceważenie bieżących potrzeb córki.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej a kontakty z dzieckiem

To bardzo ważne: ograniczenie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie zakazu kontaktów. Są to dwie różne instytucje.

Kontakty z dzieckiem są niezależne od władzy rodzicielskiej, co wynika z art. 113 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nawet rodzic, któremu ograniczono władzę rodzicielską, co do zasady nadal ma prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem, chyba że sąd te kontakty ograniczy, zakaże ich albo ustali szczególne warunki wykonywania.

Dlatego w jednym piśmie warto od razu wnosić o dwa rozstrzygnięcia:

• ograniczenie władzy rodzicielskiej ojca do ściśle wskazanych spraw,
• uregulowanie kontaktów w sposób konkretny i wykonalny, np. w określone dni, godziny, miejsce odbioru i odwiezienia dziecka, a w razie potrzeby także bez noclegów albo w obecności matki czy kuratora.

Jeżeli zachowanie ojca realnie zagraża dobru dziecka, sąd może kontakty ograniczyć na podstawie art. 113² § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, np. zakazując zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, zezwalając tylko na spotkania w obecności drugiego rodzica, kuratora sądowego albo wskazanej osoby. W skrajnych przypadkach sąd może zakazać utrzymywania kontaktów na podstawie art. 113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale wymaga to wykazania, że kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka albo je naruszają.

Zobacz również:

ograniczenie władzy i kontakty

Jakie argumenty i dowody są najważniejsze

Sama ogólna skarga na zachowanie drugiego rodzica zwykle nie wystarcza. Sąd bada konkretne fakty i dowody. W sprawie takiej jak ta warto przygotować materiał pokazujący, że problem jest powtarzalny i wpływa na dobro dziecka.

Najbardziej przydatne bywają:

• dokumentacja medyczna potwierdzająca stan zdrowia dziecka oraz konieczność regularnego leczenia,
• wiadomości SMS, e-maile, komunikatory potwierdzające odwoływanie wizyt, brak reakcji na informacje o zdrowiu dziecka albo lekceważenie zaleceń,
• kalendarz lub notatki z datami nieodbytych spotkań, spóźnień i nieobecności,
• zeznania świadków, np. członków rodziny, nauczycieli, personelu przedszkola, opiekunów,
• zaświadczenia lub informacje ze szkoły, przedszkola, poradni,
• w razie potrzeby wniosek o opinię OZSS, jeżeli ocena relacji rodziców i dziecka będzie sporna.

Jeżeli ojciec pali przy dziecku, a dziecko ma problemy zdrowotne, warto powiązać ten fakt z dokumentacją medyczną oraz zaleceniami lekarzy. Sam zapach papierosów po spotkaniu jest istotną okolicznością, ale mocniejszy będzie dowód, że narażanie dziecka na dym szkodzi jego zdrowiu lub pozostaje w sprzeczności z zaleceniami medycznymi.

Przydatna może być też analiza, jakie argumenty na ograniczenie w konkretnej sprawie są najmocniejsze i jak je ułożyć we wniosku.

Jak sformułować wniosek do sądu

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Podstawę właściwości stanowi art. 569 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

W piśmie warto zawrzeć żądanie, aby:

• powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej matce,
• ograniczyć władzę rodzicielską ojca do współdecydowania wyłącznie o istotnych sprawach dziecka, np. leczeniu planowym, wyborze szkoły, paszporcie, zmianie miejsca zamieszkania,
• ustalić kontakty według ścisłego harmonogramu,
• ewentualnie ustalić, że kontakty odbywają się bez palenia tytoniu w obecności dziecka i z obowiązkiem osobistego odbioru oraz odprowadzenia dziecka,
• w razie potrzeby zabezpieczyć kontakty na czas postępowania.

Zabezpieczenia można żądać na podstawie art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 oraz art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Dzięki temu sąd może tymczasowo uregulować sposób kontaktów jeszcze przed zakończeniem sprawy.

Jeżeli zachodzą ku temu podstawy, można też wnieść o zobowiązanie drugiego rodzica do określonego sposobu postępowania, np. punktualnego odbioru dziecka, potwierdzania kontaktu z wyprzedzeniem albo informowania o niemożności przyjazdu.

Ile wynosi opłata od wniosku

Obecnie opłata stała od wniosku w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej wynosi 100 zł, a od wniosku o uregulowanie kontaktów również 100 zł. Wynika to z art. 23 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli oba żądania są połączone w jednym piśmie, co do zasady trzeba liczyć opłatę od każdego z nich.

To oznacza, że w praktyce najczęściej opłata łączna wyniesie 200 zł, jeżeli pismo obejmuje zarówno ograniczenie władzy rodzicielskiej, jak i uregulowanie kontaktów.

Jak sąd ocenia sprawę

Sąd nie ogranicza władzy rodzicielskiej „za karę” dla rodzica. Zawsze ocenia, czy dane rozstrzygnięcie jest potrzebne dla ochrony dobra dziecka. Ma znaczenie nie tyle sam konflikt dorosłych, ile jego wpływ na dziecko i na możliwość podejmowania prawidłowych decyzji wychowawczych i zdrowotnych.

Jeżeli ojciec nie interesuje się leczeniem córki, nie stawia się na ustalone spotkania, nie respektuje podstawowych zasad bezpieczeństwa i utrudnia codzienne funkcjonowanie dziecka, sąd może dojść do wniosku, że pełna władza rodzicielska po jego stronie nie służy dobru dziecka.

W bardziej skrajnych stanach faktycznych rozważa się nawet pozbawienie ojca władzy, ale jest to dalej idące rozstrzygnięcie i wymaga spełnienia przesłanek z art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, np. trwałej przeszkody w wykonywaniu władzy albo rażącego zaniedbywania obowiązków względem dziecka.

Ulga podatkowa na dziecko po rozstaniu rodziców

Tu trzeba doprecyzować jedną ważną rzecz: sama okoliczność, że dziecko mieszka z jednym rodzicem, nie oznacza jeszcze automatycznie, że drugi rodzic nie ma prawa do ulgi. O prawie do ulgi prorodzinnej decydują zasady z art. 27f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zasadniczo z ulgi korzysta podatnik, który w roku podatkowym wykonywał władzę rodzicielską nad dzieckiem. Jeżeli władzę wykonują oboje rodzice, ulgę mogą podzielić między siebie w częściach przez nich ustalonych. Jeżeli nie ma porozumienia, sposób rozliczenia zależy od konkretnej sytuacji faktycznej i praktyki organów podatkowych, a przy dziecku stale mieszkającym z jednym rodzicem istotne jest, kto rzeczywiście i w jakim zakresie wykonuje władzę rodzicielską, a nie tylko formalnie ją posiada.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że samo posiadanie władzy rodzicielskiej nie wystarcza – trzeba ją faktycznie wykonywać. Jeżeli więc ojciec ogranicza się do formalnego statusu rodzica, a nie uczestniczy realnie w wychowaniu, leczeniu i codziennych decyzjach, jego prawo do ulgi może być kwestionowane.

Nie ma jednak przepisu, który nakazywałby automatycznie przelanie matce kwoty uzyskanej przez ojca z rozliczenia PIT. Jest to raczej problem prawidłowości rozliczenia podatkowego. Jeżeli ojciec rozlicza ulgę bez podstaw, można rozważyć poinformowanie urzędu skarbowego o stanie faktycznym, ale najlepiej oprzeć to na dokumentach. W razie sporu organ podatkowy bada, kto rzeczywiście wykonywał władzę rodzicielską w danym roku.

Zobacz również:

brak zainteresowania dzieckiem

Co można osiągnąć w praktyce

W dobrze przygotowanej sprawie można uzyskać rozstrzygnięcie, w którym:

• matka samodzielnie wykonuje bieżącą pieczę nad dzieckiem,
• ojciec ma ograniczoną władzę tylko do określonych spraw,
• kontakty są ustalone w przewidywalny sposób,
• zmniejsza się liczba konfliktów i sporów o każdą decyzję,
• łatwiej jest organizować leczenie, edukację i codzienne życie dziecka.

Jeżeli ojciec nie wykonuje prawidłowo ustalonych kontaktów, a mimo to stale destabilizuje sytuację dziecka, później można składać dalsze wnioski o zmianę kontaktów. W sprawach rodzinnych sąd może zmienić wcześniejsze rozstrzygnięcie, jeśli wymaga tego dobro dziecka i zmieniły się okoliczności.

FAQ

Czy można w jednym piśmie żądać ograniczenia władzy rodzicielskiej i uregulowania kontaktów?

Tak. To częsta praktyka. Są to dwa odrębne żądania, ale można je połączyć w jednym wniosku do sądu rodzinnego.

Czy brak zainteresowania dzieckiem wystarczy do ograniczenia władzy rodzicielskiej?

Może wystarczyć, jeżeli jest rzeczywisty, długotrwały i wpływa na dobro dziecka. Największe znaczenie mają jednak konkretne dowody pokazujące zaniedbywanie obowiązków rodzica.

Czy po ograniczeniu władzy rodzicielskiej ojciec nadal może widywać dziecko?

Tak, co do zasady tak. Kontakty są niezależne od władzy rodzicielskiej. Trzeba odrębnie wnosić o ich uregulowanie albo ograniczenie.

Ile kosztuje taki wniosek?

Najczęściej łącznie 200 zł: 100 zł za wniosek dotyczący władzy rodzicielskiej i 100 zł za wniosek o kontakty, zgodnie z ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy ojciec musi oddać matce ulgę podatkową na dziecko?

Nie ma automatycznego obowiązku przelewu tej kwoty. Spór dotyczy raczej tego, kto miał prawo do ulgi według art. 27f ustawy o PIT i kto faktycznie wykonywał władzę rodzicielską.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398

4. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350