Brak wydania towaru po opłaceniu faktury – jakie prawa ma kupujący

Jakie obowiązki miał sprzedawca po zawarciu umowy?

W opisanej sytuacji podstawą jest umowa sprzedaży. Zgodnie z art. 535 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić cenę.

Jeżeli kupujący zapłacił cenę, a sprzedawca nie wydał rzeczy w uzgodnionym terminie, to sprzedawca nie wykonał swojego podstawowego obowiązku umownego. Samo wystawienie faktury nie zastępuje wykonania umowy. W praktyce decydujące znaczenie mają: treść ustaleń stron, termin realizacji wskazany na fakturze, korespondencja mailowa, SMS-y, potwierdzenie przelewu i ewentualne dalsze obietnice dostawy.

Jeżeli ustalenia miały formę telefoniczną, warto zabezpieczyć wszystkie dowody potwierdzające treść zamówienia i termin dostawy. W sprawie sądowej takie materiały mają istotne znaczenie dowodowe.

Czy można od razu żądać zwrotu pieniędzy?

Najczęściej tak, ale sposób działania zależy od stanu faktycznego. Jeżeli towar miał być wydany w oznaczonym terminie, a termin minął, sprzedawca popada w opóźnienie. Zgodnie z art. 476 Kodeksu cywilnego dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, chyba że opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Jeżeli zależy Ci jeszcze na towarze, możesz wzywać do wykonania umowy. Jeżeli towar nie jest już potrzebny, co zwykle ma miejsce po długim braku dostawy, praktycznym rozwiązaniem jest skorzystanie z mechanizmu z art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie tego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy.

Po bezskutecznym upływie takiego dodatkowego terminu możesz złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy i zażądać zwrotu całej zapłaconej ceny. Skutek odstąpienia określa art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego: strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, może żądać zwrotu tego, co świadczyła, a także naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

W części spraw możliwe jest powołanie się na art. 492 Kodeksu cywilnego, czyli odstąpienie bez wyznaczania dodatkowego terminu, jeżeli uprawnienie takie wynikało z zastrzeżenia umownego albo gdy wykonanie świadczenia po terminie utraciło dla Ciebie znaczenie ze względu na właściwość zobowiązania albo zamierzony cel umowy wiadomy sprzedawcy. To jednak wymaga ostrożnej oceny konkretnej sprawy.

Jak przygotować wezwanie do wydania towaru albo zwrotu ceny?

Najlepiej zrobić to na piśmie i wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a dodatkowo e-mailem. W wezwaniu warto wskazać:

• datę zawarcia umowy i sposób jej zawarcia,
• numer faktury i kwotę zapłaty,
• uzgodniony termin dostawy,
• informację, że cena została uiszczona,
• żądanie: wydania towaru w dodatkowym terminie albo zwrotu pieniędzy,
• numer rachunku bankowego do zwrotu,
• zastrzeżenie odstąpienia od umowy po bezskutecznym upływie dodatkowego terminu – jeżeli jeszcze nie odstępujesz.

Jeżeli chcesz działać etapowo, najpierw wyślij wezwanie do wykonania umowy z dodatkowym terminem, np. 7 dni od doręczenia pisma. Po bezskutecznym upływie tego terminu złóż oświadczenie o odstąpieniu od umowy i wezwij do zwrotu ceny.

Jeżeli z okoliczności wynika, że sprzedawca unika kontaktu, wielokrotnie obiecywał dostawę i nie wykonuje zobowiązania od dłuższego czasu, można rozważyć pismo łączone: wyznaczenie dodatkowego krótkiego terminu z jednoczesnym zastrzeżeniem, że po jego bezskutecznym upływie umowę uznajesz za odstąpioną i żądasz zwrotu ceny. To rozwiązanie powinno jednak odpowiadać faktom konkretnej sprawy.

Zwrot pieniędzy, odsetki i ewentualne odszkodowanie

Po skutecznym odstąpieniu od umowy sprzedawca powinien zwrócić otrzymaną kwotę. Jeżeli tego nie robi w terminie wskazanym w wezwaniu, możesz dochodzić odsetek.

Co do zasady podstawą jest art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Jeżeli obie strony są przedsiębiorcami i umowa została zawarta w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą, mogą mieć zastosowanie także przepisy ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. W takim przypadku możliwe jest dochodzenie odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych na podstawie art. 7 ust. 1 tej ustawy, a także – przy spełnieniu warunków ustawowych – rekompensaty za koszty odzyskiwania należności z art. 10 ust. 1 tej ustawy. W praktyce trzeba jednak sprawdzić, czy roszczenie dotyczy już wymagalnego świadczenia pieniężnego i od kiedy liczyć opóźnienie.

Oprócz zwrotu ceny i odsetek możesz rozważyć roszczenie odszkodowawcze. Podstawę stanowi przede wszystkim art. 471 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik ma obowiązek naprawić szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności, a przy zwłoce także art. 477 § 1 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak wykazać konkretną szkodę, np. koszt wynajęcia zastępczej maszyny, konieczność zakupu droższego urządzenia u innego dostawcy albo utracony kontrakt – o ile istnieje normalny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Co zrobić, gdy sprzedawca nadal milczy?

Jeżeli wezwanie nie przyniesie efektu, kolejnym krokiem jest pozew o zapłatę. W zależności od treści Twojego żądania może to być pozew o zwrot ceny po odstąpieniu od umowy, z odsetkami i ewentualnie z odszkodowaniem.

W sprawach o zapłatę między przedsiębiorcami zastosowanie mogą mieć przepisy postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych, uregulowane w art. 458¹–458¹³ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W praktyce oznacza to m.in. większą wagę twierdzeń i dowodów przedstawianych już na początku sprawy. Dlatego przed złożeniem pozwu warto uporządkować dokumenty i dokładnie opisać przebieg zdarzeń.

Jeżeli masz fakturę, potwierdzenie przelewu i korespondencję, często istnieją podstawy do dochodzenia roszczenia w sposób stosunkowo prosty dowodowo. W zależności od materiału dowodowego można też rozważyć wniosek o wydanie nakazu zapłaty.

Czy warto zawiadomić o możliwości popełnienia przestępstwa?

Czasem tak, ale nie w każdej sprawie brak wydania towaru oznacza przestępstwo. Samo niewykonanie umowy cywilnej nie jest automatycznie oszustwem. Zawiadomienie do organów ścigania warto rozważyć wtedy, gdy istnieją przesłanki wskazujące, że już w chwili przyjmowania pieniędzy sprzedawca działał z zamiarem wprowadzenia w błąd i nie zamierzał wykonać umowy.

W takich przypadkach w grę może wchodzić art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Trzeba jednak odróżnić niewypłacalność, chaos organizacyjny czy spór kontraktowy od zamiaru oszustwa. Postępowanie karne nie zastępuje też dochodzenia roszczeń cywilnych o zwrot pieniędzy.

Jak ocenić sytuację w opisanym przypadku?

W przedstawionym stanie faktycznym kupujący zapłacił cenę, termin realizacji minął, sprzedawca kilkukrotnie obiecywał dostawę, a następnie przestał odpowiadać. To co do zasady daje mocne podstawy do podjęcia działań zmierzających do zakończenia umowy i odzyskania pieniędzy.

Najbezpieczniejsza ścieżka wygląda zwykle tak:

1. wezwanie do wykonania umowy z dodatkowym terminem i zastrzeżeniem odstąpienia – na podstawie art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego,
2. po bezskutecznym upływie terminu – oświadczenie o odstąpieniu od umowy,
3. wezwanie do zwrotu ceny wraz z odsetkami,
4. w razie dalszego braku zapłaty – pozew.

Jeżeli jednak z dowodów jasno wynika, że wykonanie po terminie utraciło sens, a sprzedawca wiedział, że termin miał dla Ciebie znaczenie istotne, można analizować możliwość odstąpienia bez wyznaczania dodatkowego terminu. Taka ocena zawsze zależy od szczegółów.

FAQ

Czy opłacona faktura wystarczy, żeby żądać zwrotu pieniędzy?

Tak, ale zwykle trzeba jeszcze wykazać, że doszło do zawarcia umowy, że termin wydania towaru minął oraz że skutecznie odstąpiłeś od umowy albo masz inną podstawę żądania zwrotu ceny.

Czy muszę najpierw wyznaczyć dodatkowy termin?

Najczęściej tak – wynika to z art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego. Wyjątki są możliwe, ale zależą od treści umowy i okoliczności, np. gdy termin miał istotne znaczenie albo strony zastrzegły prawo odstąpienia bez dodatkowego terminu.

Czy mogę żądać odsetek jako przedsiębiorca?

Tak. Co najmniej odsetek za opóźnienie z art. 481 Kodeksu cywilnego, a w wielu sprawach B2B także odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Czy brak kontaktu ze sprzedawcą oznacza od razu oszustwo?

Nie. To może być ważna przesłanka, ale o oszustwie można mówić dopiero wtedy, gdy są podstawy do przyjęcia, że sprzedawca już przy zawieraniu umowy działał z zamiarem wyłudzenia pieniędzy.

Jakie dowody warto zachować?

Przede wszystkim: fakturę, potwierdzenie przelewu, e-maile, SMS-y, wezwania do zapłaty, potwierdzenia nadania listów oraz wszelkie dokumenty pokazujące uzgodniony termin dostawy i skutki niewydania towaru.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych – Dz.U. 2013 poz. 403.

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.

4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.