Przedawnienie starego długu po wyroku i egzekucji komorniczej

Kiedy bardzo stary dług rzeczywiście może się przedawnić?

W opisanej sytuacji nie da się odpowiedzieć automatycznie, że dług na pewno się przedawnił albo na pewno nie. Przy długu objętym tytułem wykonawczym trzeba oddzielić dwie kwestie:

• przedawnienie pierwotnego roszczenia jeszcze przed uzyskaniem wyroku lub nakazu zapłaty,
• przedawnienie roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem, o którym mowa w art. 125 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

To rozróżnienie jest bardzo ważne. Jeżeli wierzyciel uzyskał już prawomocny wyrok albo nakaz zapłaty zaopatrzony w klauzulę wykonalności, to co do zasady egzekucja jest prowadzona na podstawie tego tytułu, a nie „na podstawie starej umowy” czy „starego rachunku”.

Zgodnie z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem 6 lat. Jeżeli jednak stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, to roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem 3 lat.

Jednocześnie zgodnie z art. 118 zdanie drugie Kodeksu cywilnego koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Jak egzekucja komornicza wpływa na bieg przedawnienia?

Najistotniejsze jest to, że bieg przedawnienia nie biegnie „spokojnie” przez cały czas, jeśli wierzyciel podejmuje działania egzekucyjne. Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do egzekwowania roszczeń danego rodzaju, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia.

Taką czynnością jest co do zasady także złożenie wniosku egzekucyjnego do komornika na podstawie tytułu wykonawczego. Po przerwaniu biegu przedawnienia termin biegnie od nowa – wynika to z art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli zaś przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu przed sądem lub organem egzekucyjnym, to zgodnie z art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki to postępowanie nie zostanie zakończone.

W praktyce oznacza to zwykle tyle, że:

• wierzyciel składa wniosek do komornika,
• bieg przedawnienia zostaje przerwany,
• w czasie trwania egzekucji termin nie biegnie na nowo,
• po zakończeniu egzekucji termin zaczyna biec od początku.

Dlatego samo to, że dług jest „bardzo stary”, nie wystarcza. Jeśli pomiędzy kolejnymi postępowaniami egzekucyjnymi nie upłynął pełny termin przedawnienia liczony od zakończenia poprzedniego postępowania, roszczenie może nadal być skutecznie egzekwowane.

Zobacz również: niespłacony kredyt sprzed 10 lat – czy dług się przedawnił?

Zawiadomienie o wszczęciu egzekucji przez komornika – co z niego wynika?

Zgodnie z art. 805 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego przy pierwszej czynności egzekucyjnej doręcza się dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji wraz z podaniem treści tytułu wykonawczego i sposobu egzekucji. Na żądanie dłużnika komornik powinien okazać tytuł wykonawczy w oryginale – art. 805 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli więc po latach dostaje Pan informację z ZUS o ponownych potrąceniach, warto od razu ustalić:

• na podstawie jakiego dokładnie tytułu wykonawczego działa komornik,
• kiedy zapadł wyrok albo nakaz zapłaty,
• kiedy wszczęto pierwszą i kolejne egzekucje,
• czy poprzednia egzekucja została formalnie umorzona i kiedy to nastąpiło,
• czy po umorzeniu wierzyciel ponownie złożył wniosek przed upływem terminu przedawnienia.

Bez tych dat nie da się rzetelnie policzyć przedawnienia.

Czy po zmianie przepisów w 2018 r. każdy taki dług przedawnia się po 6 latach?

Nie zawsze wprost i nie od razu. Ustawa z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw skróciła podstawowy termin z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego z 10 do 6 lat. Zmiana weszła w życie 9 lipca 2018 r.

W sprawach powstałych wcześniej trzeba jednak stosować przepisy przejściowe tej nowelizacji, w szczególności art. 5 ust. 1–4 ustawy nowelizującej. W uproszczeniu:

• do roszczeń już istniejących i jeszcze nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy stosuje się co do zasady nowe terminy,
• jednak jeżeli według dotychczasowych przepisów przedawnienie nastąpiłoby wcześniej, stosuje się termin wcześniejszy,
• trzeba więc porównać skutek „starego” i „nowego” stanu prawnego.

To oznacza, że nie można przyjąć automatycznie: „mam wyrok z 2010 r., więc od razu obowiązuje mnie 6 lat”. Trzeba zbadać całą sekwencję zdarzeń: wydanie tytułu, wszczęcie egzekucji, jej zakończenie, ewentualne ponowne wszczęcie.

Co oznacza przerwanie egzekucji albo brak potrąceń z emerytury?

To, że przez jakiś czas ZUS nie dokonywał potrąceń, nie musi oznaczać, że egzekucja się zakończyła albo że dług się przedawnił. Brak potrąceń może wynikać np. z:

• braku skutecznego zajęcia w danym okresie,
• zbiegu egzekucji,
• czasowego braku kwot podlegających potrąceniu,
• zawieszenia czynności,
• przekazania sprawy innemu komornikowi,
• formalnego umorzenia, po którym wierzyciel złożył nowy wniosek.

Decydujące znaczenie ma nie to, czy faktycznie potrącano pieniądze co miesiąc, ale czy postępowanie egzekucyjne formalnie trwało oraz kiedy zostało zakończone.

Czy można powołać się na to, że roszczenie było przedawnione już przed wyrokiem?

To bywa najważniejszy trop w starszych sprawach. Jeżeli np. wierzyciel dochodził roszczenia z umowy, rachunku, pożyczki albo kredytu już po upływie terminu przedawnienia właściwego dla tego roszczenia, a mimo to uzyskał nakaz zapłaty, trzeba sprawdzić, czy dłużnik miał realną możliwość obrony.

Samo prawomocne orzeczenie co do zasady zamyka spór co do istnienia długu. Nie można po latach po prostu napisać do komornika, że „to roszczenie było przedawnione przed wyrokiem”, i oczekiwać umorzenia egzekucji. Komornik nie bada merytorycznie zasadności tytułu wykonawczego. Działa na podstawie tytułu wykonawczego zgodnie z art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli jednak orzeczenie zapadło bez skutecznego doręczenia pozwu, nakazu zapłaty lub innych pism sądowych na aktualny adres, czasem możliwe są działania zmierzające do wzruszenia orzeczenia, np. sprzeciw od nakazu zapłaty, wniosek o przywrócenie terminu albo inne środki właściwe dla konkretnego rodzaju orzeczenia i stanu faktycznego. To wymaga jednak analizy akt sądowych, a nie tylko sprawdzenia dat.

Zobacz również: po ilu latach przedawnia się dług kupiony przez firmę windykacyjną?

Jak sprawdzić swoją sytuację krok po kroku?

W praktyce najlepiej przyjąć następującą kolejność:

1. Ustalić, jakie orzeczenie jest podstawą egzekucji – wyrok, nakaz zapłaty, ugoda.
2. Sprawdzić, kiedy orzeczenie się uprawomocniło i kiedy nadano klauzulę wykonalności.
3. Ustalić wszystkie daty wszczęcia i zakończenia egzekucji.
4. Zweryfikować, czy po umorzeniu egzekucji wierzyciel nie zwlekał z nowym wnioskiem dłużej niż wynosił termin przedawnienia.
5. Sprawdzić, czy wcześniej nie doszło do uznania długu przez dłużnika, np. przez ugodę, częściową spłatę połączoną z uznaniem lub pisemne oświadczenie – art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego.
6. Jeżeli są wątpliwości co do doręczeń z dawnej sprawy sądowej, przejrzeć akta sądowe.

W niektórych sprawach potrzebne będzie także ustalenie, czy wierzyciel nie zmieniał się na skutek cesji wierzytelności. Sama sprzedaż długu nie „zeruje” przedawnienia, ale może utrudnić odtworzenie historii sprawy bez dokumentów.

Czy trzeba „złożyć wniosek o przedawnienie długu”?

Nie ma jednego uniwersalnego „wniosku o przedawnienie” składanego do komornika. Sposób działania zależy od tego, na jakim etapie jest sprawa.

• Jeżeli sprawa jest dopiero w sądzie – co do zasady trzeba podnieść zarzut przedawnienia w odpowiednim piśmie procesowym, chyba że chodzi o roszczenie przeciwko konsumentowi, gdzie sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu na podstawie art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego.
• Jeżeli istnieje już prawomocny tytuł wykonawczy i trwa egzekucja – sam komornik zwykle nie umorzy sprawy tylko dlatego, że dłużnik twierdzi, iż roszczenie jest przedawnione. W zależności od sytuacji może być potrzebne powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego albo wzruszenie samego orzeczenia, jeśli problem dotyczy np. wadliwego doręczenia.
• Jeżeli egzekucja jest prowadzona mimo wygaśnięcia wykonalności albo z innych przyczyn formalnych – możliwe bywają także skargi lub wnioski procesowe właściwe dla konkretnej sytuacji.

Właśnie dlatego najpierw trzeba ustalić, czy problem dotyczy przedawnienia po wyroku, przedawnienia sprzed wyroku czy wadliwości samego tytułu. To są trzy różne sytuacje prawne.

Kiedy powództwo przeciwegzekucyjne może mieć znaczenie?

Zgodnie z art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego dłużnik może żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane. W praktyce w określonych sytuacjach podstawą takiego powództwa może być także przedawnienie roszczenia stwierdzonego tytułem wykonawczym, jeśli nastąpiło już po powstaniu tytułu.

To jednak nie jest rozwiązanie „automatyczne” dla każdej starej sprawy. Trzeba wykazać konkretne daty i zdarzenia, a sąd ocenia, czy rzeczywiście doszło do przedawnienia po uwzględnieniu wszystkich przerw biegu terminu.

Potrącenia z emerytury – o czym jeszcze pamiętać?

Jeżeli egzekucja prowadzona jest ze świadczenia emerytalnego, trzeba odróżnić dwie kwestie:

• czy w ogóle wierzyciel ma nadal wykonalny tytuł i nie doszło do przedawnienia,
• w jakim zakresie dopuszczalne są potrącenia ze świadczenia.

Zasady potrąceń z emerytur i rent wynikają przede wszystkim z art. 139–141 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. To jednak osobny problem niż samo przedawnienie długu. Nawet prawidłowa egzekucja nie może naruszać ustawowych ograniczeń potrąceń i kwot wolnych właściwych dla danego rodzaju należności.

FAQ

Czy dług z wyroku zawsze przedawnia się po 6 latach?

Co do zasady tak wynika z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego, ale w starszych sprawach trzeba uwzględnić przepisy przejściowe z ustawy z 13 kwietnia 2018 r. oraz wszystkie przerwy biegu przedawnienia.

Czy każda egzekucja komornicza przerywa bieg przedawnienia?

Co do zasady wniosek egzekucyjny wierzyciela jest czynnością z art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Termin biegnie potem od nowa dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, zgodnie z art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy komornik sam bada, czy dług jest przedawniony?

Nie. Zgodnie z art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego komornik nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Czy brak potrąceń z emerytury oznacza koniec egzekucji?

Nie zawsze. O zakończeniu sprawy przesądza formalny stan postępowania egzekucyjnego, a nie sam fakt, że przez pewien czas nie było potrąceń.

Od czego zacząć, jeśli chcę sprawdzić przedawnienie?

Najpierw proszę zdobyć tytuł wykonawczy, zawiadomienia komornicze i postanowienia o umorzeniu egzekucji. Bez tych dokumentów nie da się prawidłowo wyliczyć terminu.

Źródła

• art. 117 § 2¹, art. 118, art. 123 § 1 pkt 1 i 2, art. 124 § 1 i 2, art. 125 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 804, art. 805 § 1 i 2, art. 840 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 139–141 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
• art. 5 ust. 1–4 ustawy z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 1104)