Czy mąż pracujący za granicą musi utrzymywać żonę w Polsce?

Obowiązek małżonków zaspokajania potrzeb rodziny

Podstawą prawną jest przede wszystkim art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem: „Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym”.

To oznacza, że po zawarciu małżeństwa powstaje ustawowy obowiązek współfinansowania życia rodziny. Nie trzeba mieć dzieci, aby ten obowiązek istniał. Dotyczy on również małżeństw bezdzietnych.

W praktyce nie chodzi o to, by jeden małżonek zawsze „utrzymywał” drugiego, lecz o to, by oboje – odpowiednio do swoich realnych możliwości – uczestniczyli w kosztach wspólnego życia. Jeżeli jedno z małżonków pracuje za granicą, a drugie zostaje w Polsce, sam fakt rozłąki nie uchyla art. 27 K.r.o.

Czy żona, która nie chce wyjechać, może żądać pieniędzy?

Tak, może zgłosić roszczenie o przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, ale nie oznacza to automatycznie, że sąd nakaże Panu pokrywanie wszystkich jej kosztów albo czynszu w pełnej wysokości.

Sąd ocenia zawsze konkretny stan faktyczny. Znaczenie mają zwłaszcza:

• dochody i realne możliwości zarobkowe każdego z małżonków,
• koszty utrzymania w Polsce i za granicą,
• to, czy decyzja o pozostaniu żony w Polsce była uzasadniona,
• czy małżonkowie faktycznie pozostają rodziną w rozumieniu art. 27 K.r.o.,
• czy żona ma możliwość samodzielnego podjęcia pracy i uzyskiwania dochodów.

Jeżeli żona pracuje, ma zdolność do pracy, a pozostanie w Polsce wynika wyłącznie z jej osobistej decyzji, może to ograniczać zakres Pana obciążeń. Sąd nie powinien abstrahować od zasady współdziałania małżonków, o której mowa w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie oraz są obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny.

Separacja faktyczna a obowiązek łożenia na rodzinę

Separacja faktyczna, czyli życie osobno bez orzeczenia sądu, nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku z art. 27 K.r.o. Wciąż aktualna pozostaje uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., sygn. III CZP 91/86, zgodnie z którą nawet zupełne zerwanie pożycia małżeńskiego nie uchyla samo przez się obowiązku przewidzianego w art. 27 K.r.o., lecz może wpływać na jego zakres.

To bardzo ważne: nawet jeśli małżonkowie mieszkają oddzielnie, sąd może uznać, że jeden z nich powinien nadal przekazywać drugiemu określoną kwotę na utrzymanie. Jednocześnie rozłączenie małżonków może być argumentem za ograniczeniem roszczenia, jeżeli każdy prowadzi już odrębne gospodarstwo i powinien w większym stopniu ponosić własne koszty.

W sprawach tego typu trzeba odróżnić obowiązek z art. 27 K.r.o. od klasycznych alimentów między rozwiedzionymi małżonkami z art. 60 K.r.o. W czasie trwania małżeństwa podstawowym przepisem jest art. 27 K.r.o., a nie art. 60 K.r.o.

Zobacz również: separacja nieformalna a alimenty oraz utrzymywanie żony w separacji.

Reguła równej stopy życiowej nie oznacza finansowania dowolnych wydatków

W orzecznictwie przyjmuje się, że przy wykładni art. 27 K.r.o. znaczenie ma zasada równej stopy życiowej członków rodziny. Nie chodzi jednak o matematyczną równość ani o obowiązek finansowania każdej decyzji drugiego małżonka.

Jeżeli Pan ponosi wysokie koszty najmu i życia za granicą, a jednocześnie żona ma możliwość zarobkowania w Polsce, sąd powinien brać pod uwagę rzeczywisty bilans obciążeń po obu stronach. Liczą się nie tylko aktualne zarobki, lecz także możliwości zarobkowe i majątkowe, czyli to, ile dana osoba mogłaby rozsądnie zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji.

Dlatego w sporze sądowym sama argumentacja, że żona „nie chce wyjechać”, może być niewystarczająca, ale już wykazanie, że ma realną możliwość pracy, że koszty jej utrzymania są zawyżane albo że odmówiła racjonalnego rozwiązania wspólnej sytuacji życiowej, może mieć znaczenie dla wysokości świadczenia.

Czy można podpisać porozumienie, że każdy utrzymuje się sam?

Można zawrzeć porozumienie dotyczące sposobu ponoszenia kosztów, rozliczania rachunków, czynszu czy przekazywania określonych kwot. Takie ustalenia są praktycznie bardzo przydatne i mogą ograniczyć ryzyko sporu.

Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że małżonkowie nie mogą skutecznie z góry wyłączyć ustawowego obowiązku z art. 27 K.r.o., jeżeli w danych okolicznościach rodzina wymaga zaspokojenia potrzeb. Innymi słowy: prywatne porozumienie może być dowodem uzgodnień, ale nie da pełnej gwarancji, że żona nie wystąpi później do sądu z roszczeniem.

Najbezpieczniej, aby takie porozumienie było konkretne i obejmowało m.in.:

• od kiedy ma obowiązywać,
• kto ponosi jakie wydatki,
• czy i w jakiej wysokości będą przekazywane przelewy,
• jak strony rozliczają koszty mieszkania, mediów i leczenia,
• czy porozumienie ma charakter czasowy, np. na okres pracy za granicą.

Jeżeli relacje są napięte, warto sporządzić je na piśmie i zadbać, by jego treść jasno wskazywała, że wyjazd zarobkowy nie oznacza porzucenia rodziny, lecz jest elementem uzgodnionego planu życiowego małżonków.

Zobacz również: zaspokojenie potrzeb rodziny oraz mąż nie daje pieniędzy.

Jakie roszczenia może zgłosić żona przed sądem?

Jeżeli porozumienia nie będzie, żona może wystąpić do sądu rejonowego – wydziału rodzinnego i nieletnich – z pozwem opartym na art. 27 K.r.o. Może domagać się zasądzenia określonej kwoty miesięcznie albo wydania nakazu, aby część Pana wynagrodzenia była wypłacana do jej rąk.

Podstawę proceduralną stanowią m.in. art. 28 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego dotyczące postępowania procesowego. Szczególnie art. 28 § 1 K.r.o. przewiduje, że jeżeli jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka.

Trzeba jednak podkreślić, że art. 28 K.r.o. dotyczy małżonków pozostających we wspólnym pożyciu. Gdy wspólnego pożycia brak, roszczenia zwykle opiera się bezpośrednio na art. 27 K.r.o. i dochodzi zasądzenia odpowiedniej kwoty. Dlatego kwalifikacja prawna zależy od szczegółów Państwa sytuacji.

Jak się przygotować, jeśli obawia się Pan sporu?

W praktyce warto zadbać o kilka rzeczy jeszcze przed wyjazdem lub tuż po nim:

Jeżeli obawia się Pan zarzutu opuszczenia rodziny, proszę unikać sytuacji, w których brak będzie śladów wspólnych ustaleń. Lepiej komunikować decyzje w sposób, który pozwoli później wykazać, że wyjazd miał cel zarobkowy i służył także interesowi rodziny.

Kiedy obowiązek może być mniejszy albo odpaść w praktyce?

Nie ma jednego przepisu, który pozwalałby powiedzieć, że w opisanej sytuacji obowiązek na pewno nie istnieje. Można jednak wskazać okoliczności, które w praktyce mogą ograniczać roszczenie żony:

• żona osiąga własne dochody pozwalające na samodzielne utrzymanie,
• ma realną możliwość pracy, lecz bez uzasadnienia z niej nie korzysta,
• małżonkowie od dłuższego czasu prowadzą całkowicie odrębne życie i nie tworzą już funkcjonalnie wspólnoty rodzinnej,
• koszty żony są zawyżone lub niepozostające w związku z uzasadnionymi potrzebami,
• mąż ponosi znaczne, udokumentowane koszty utrzymania i pracy za granicą.

Nadal jednak każdy taki przypadek wymaga indywidualnej oceny. Samo przekonanie, że druga strona zachowuje się nieracjonalnie lub „wygodnie”, nie wystarcza jeszcze do oddalenia roszczenia.

FAQ

Czy mąż pracujący za granicą zawsze musi płacić żonie?

Nie zawsze w żądanej przez żonę wysokości, ale co do zasady obowiązek z art. 27 K.r.o. trwa także przy pracy za granicą. O zakresie świadczenia decydują możliwości zarobkowe i majątkowe stron oraz usprawiedliwione potrzeby rodziny.

Czy brak dzieci ma znaczenie?

Tak, ale tylko o tyle, że zwykle obniża ogólny poziom potrzeb rodziny. Nie eliminuje samego obowiązku z art. 27 K.r.o., bo także bezdzietni małżonkowie tworzą rodzinę w rozumieniu tego przepisu.

Czy żona może żądać opłacania całego czynszu?

Może tego żądać, ale sąd nie musi tego uwzględnić. Oceni, czy taki wydatek jest usprawiedliwiony oraz jaki udział w kosztach powinna ponosić sama żona.

Czy porozumienie małżonków wyłącza roszczenia na przyszłość?

Nie daje pełnej ochrony. Może być ważnym dowodem ustaleń, ale nie może skutecznie znosić ustawowego obowiązku z art. 27 K.r.o., jeśli potrzeby rodziny wymagają finansowania.

Czy po rozstaniu stosuje się alimenty czy art. 27 K.r.o.?

Jeżeli małżeństwo nadal trwa, punktem wyjścia jest art. 27 K.r.o. Alimenty między byłymi małżonkami z art. 60 K.r.o. dotyczą co do zasady sytuacji po rozwodzie.

Źródła

• art. 23, art. 27 i art. 28 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86