Zatrudnienie w dwóch firmach a zwolnienie L4

Dwie umowy o pracę a zwolnienie lekarskie

Jeżeli pracownik jest zatrudniony w dwóch firmach i lekarz stwierdza czasową niezdolność do pracy, nie powinien samodzielnie decydować, że zwolnienie wykorzysta tylko u jednego pracodawcy, a u drugiego będzie nadal pracował. Zwolnienie lekarskie, czyli e-ZLA, jest dokumentem potwierdzającym czasową niezdolność do pracy z powodu choroby. W praktyce lekarz wystawia je elektronicznie, a informacja trafia przez system ZUS do płatnika składek.

Podstawowe znaczenie ma art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczony, który w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie od pracy niezgodnie z jego celem, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Wniosek praktyczny jest prosty: jeśli choroba powoduje niezdolność do pracy, należy poinformować lekarza o obu zatrudnieniach i rodzaju obowiązków w każdej firmie. Lekarz powinien wiedzieć, czy praca w obu miejscach ma podobny charakter, czy różni się istotnie, na przykład jedna jest pracą fizyczną, a druga zdalną pracą biurową.

Czy można być na L4 w jednej firmie i pracować w drugiej?

Co do zasady praca zarobkowa w drugim zakładzie pracy podczas zwolnienia lekarskiego wystawionego w związku z niezdolnością do pracy u pierwszego pracodawcy jest ryzykowna. ZUS może uznać, że doszło do wykonywania pracy zarobkowej w czasie L4, a wtedy zastosowanie ma art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lutego 1999 r., sygn. II UKN 467/98, wskazał jednak, że przy zatrudnieniu w dwóch zakładach pracy możliwa jest szczególna sytuacja, w której pracownik pobiera świadczenie chorobowe z jednego tytułu, a wykonuje pracę z drugiego tytułu, jeżeli lekarz stwierdzi, że wykonywanie tej konkretnej pracy nie jest przeciwwskazane, nie przedłuży niezdolności do pracy i nie jest sprzeczne z celem zwolnienia. Dziś, przy e-ZLA, taki pogląd nadal może mieć znaczenie praktyczne, ale wymaga bardzo ostrożnego podejścia i jasnego uzasadnienia medycznego.

Jeżeli więc pytanie brzmi: L4 w jednym zakładzie a praca w drugim – odpowiedź zależy od konkretnego stanu zdrowia, rodzaju pracy oraz dokumentacji medycznej. Bez wyraźnej podstawy medycznej wykonywanie drugiej pracy może zostać uznane za naruszenie zasad korzystania ze zwolnienia.

Czy można wybrać L4 tylko z firmy z wyższymi zarobkami?

Nie należy traktować zwolnienia lekarskiego jako świadczenia, które można wybrać z tego stosunku pracy, w którym wynagrodzenie jest wyższe. Jeżeli pracownik ma dwa tytuły ubezpieczenia chorobowego, świadczenia chorobowe ustala się odrębnie z każdego tytułu, o ile z każdego z nich spełnione są warunki ustawowe.

W przypadku pracownika obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe wynika z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po upływie okresu wyczekiwania. Dla osoby podlegającej obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu wynosi on 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia, co wynika z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Do tego okresu mogą być doliczone poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo zachodzą inne przypadki wskazane w art. 4 ust. 2 tej ustawy.

Jeżeli w jednej firmie pracownik ma 20-letni staż, a w drugiej pracuje krótko, nie oznacza to automatycznie, że może zgłosić L4 tylko w pierwszej firmie i normalnie wykonywać pracę w drugiej. Znaczenie ma to, czy rzeczywiście jest niezdolny do wykonywania pracy oraz czy wykonywanie obowiązków u drugiego pracodawcy nie narusza celu zwolnienia.

Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek przy dwóch pracodawcach

Za czas niezdolności do pracy pracownikowi może przysługiwać najpierw wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy. Wynika to z art. 92 § 1 Kodeksu pracy. Standardowo wynosi ono 80% wynagrodzenia, chyba że zastosowanie ma przypadek, w którym przepisy przewidują 100%, na przykład niezdolność do pracy w okresie ciąży lub wskutek wypadku w drodze do pracy albo z pracy.

Po wykorzystaniu limitu wynagrodzenia chorobowego wypłacany jest zasiłek chorobowy na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. Z art. 8 tej ustawy wynika zasadniczy okres zasiłkowy 182 dni, a w razie niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą albo przypadającej w trakcie ciąży 270 dni. Wysokość zasiłku chorobowego określa art. 11 tej ustawy.

Przy dwóch umowach o pracę podstawa świadczenia ustalana jest osobno dla każdego zatrudnienia. Nie jest więc tak, że pracownik wybiera wyłącznie korzystniejszą firmę. Jeżeli spełnia warunki z obu tytułów, świadczenia mogą być należne z obu tytułów. Jeżeli natomiast w czasie L4 wykonuje pracę zarobkową, ryzykuje utratę prawa do zasiłku za okres zwolnienia.

L4 w okresie wypowiedzenia

Przebywanie na zwolnieniu lekarskim w okresie wypowiedzenia nie powoduje automatycznie, że wypowiedzenie przestaje obowiązywać. Jeżeli wypowiedzenie zostało już skutecznie złożone, umowa co do zasady rozwiąże się z upływem okresu wypowiedzenia.

Art. 41 Kodeksu pracy zakazuje pracodawcy wypowiedzenia umowy o pracę w czasie urlopu pracownika oraz w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Przepis ten chroni więc przed wręczeniem wypowiedzenia w czasie choroby, ale nie unieważnia wypowiedzenia, które zostało wcześniej złożone.

Jeżeli niezdolność do pracy trwa po ustaniu zatrudnienia, zasiłek chorobowy może przysługiwać po spełnieniu warunków z art. 7 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Trzeba też sprawdzić wyłączenia z art. 13 tej ustawy, na przykład uzyskanie prawa do emerytury lub renty, kontynuowanie działalności zarobkowej albo podjęcie działalności stanowiącej tytuł do ubezpieczenia chorobowego.

Ryzyko dyscyplinarki i kontroli ZUS

Wykonywanie pracy podczas zwolnienia lekarskiego może mieć nie tylko skutki zasiłkowe. Jeżeli zachowanie pracownika narusza podstawowe obowiązki pracownicze, pracodawca może rozważać rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Nie każda sytuacja automatycznie uzasadnia dyscyplinarkę, ale praca u innego pracodawcy w czasie L4, zwłaszcza bez wyjaśnienia medycznego, może zostać oceniona bardzo surowo.

Podobnie ostrożnie trzeba oceniać wyjazd podczas L4. Sam wyjazd nie zawsze jest zakazany, ale może być uznany za wykorzystanie zwolnienia niezgodnie z jego celem, jeżeli utrudnia leczenie, kontrolę albo wskazuje, że pracownik nie realizuje zaleceń lekarskich.

ZUS ma prawo kontrolować zarówno prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy, jak i sposób wykorzystywania zwolnienia. Kontrola orzecznicza wynika z art. 59 ustawy zasiłkowej. Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich może być prowadzona także przez płatnika składek na zasadach określonych w przepisach wykonawczych do ustawy zasiłkowej oraz w praktyce ZUS.

Co zrobić praktycznie, gdy ma się dwa etaty?

Najbezpieczniejsze działania są następujące:

• powiedz lekarzowi o obu umowach o pracę i o rodzaju obowiązków w każdej firmie,
• nie proś o L4 wyłącznie na firmę z wyższym wynagrodzeniem, jeśli w rzeczywistości choroba uniemożliwia pracę także w drugim miejscu,
• jeżeli uważasz, że możesz wykonywać jedną z prac, poproś lekarza o jednoznaczną ocenę medyczną i zachowaj dokumentację,
• nie wykonuj pracy zarobkowej w okresie L4 bez bardzo mocnej podstawy medycznej,
• w razie kontroli ZUS przygotuj dokumenty potwierdzające przebieg leczenia i charakter obowiązków.

Podsumowanie

Przy zatrudnieniu w dwóch firmach L4 powinno być oceniane przez pryzmat faktycznej niezdolności do pracy, a nie wysokości pensji w poszczególnych zakładach. Jeżeli choroba uniemożliwia wykonywanie pracy, pracownik nie powinien pracować u drugiego pracodawcy tylko dlatego, że zwolnienie przekazał pierwszemu.

Największe ryzyko wynika z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej: praca zarobkowa albo wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem może pozbawić prawa do świadczenia za cały okres L4. Dodatkowo, w zależności od okoliczności, zachowanie pracownika może zostać ocenione na gruncie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Jeżeli pracownik uważa, że stan zdrowia wyklucza tylko jeden rodzaj pracy, powinien zadbać o jasne wyjaśnienie lekarskie. W praktyce to dokumentacja medyczna, opis obowiązków i rzeczywiste zachowanie podczas L4 decydują o tym, czy można obronić takie stanowisko.

FAQ

Czy lekarz może wystawić L4 tylko do jednej pracy?

Lekarz ocenia niezdolność do pracy w odniesieniu do stanu zdrowia pacjenta i charakteru wykonywanych obowiązków. Jeżeli pracownik ma dwa różne zatrudnienia, powinien poinformować lekarza o obu. Wyjątkowo stan zdrowia może wykluczać jedną pracę, ale nie drugą, jednak wymaga to jasnego uzasadnienia medycznego.

Czy ZUS może odebrać zasiłek, jeśli pracowałem tylko kilka godzin?

Tak. Art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej mówi o wykonywaniu pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy. Nawet krótka praca może zostać uznana za podstawę do utraty prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia, jeżeli nie ma szczególnych okoliczności medycznych.

Czy L4 w okresie wypowiedzenia przedłuża umowę?

Zasadniczo nie. Jeżeli wypowiedzenie zostało już skutecznie złożone, umowa rozwiązuje się z upływem okresu wypowiedzenia. Zwolnienie lekarskie może natomiast wpływać na prawo do wynagrodzenia chorobowego albo zasiłku chorobowego.

Czy pracodawca może zwolnić dyscyplinarnie za pracę podczas L4?

Może próbować to zrobić, jeżeli uzna, że pracownik ciężko naruszył podstawowe obowiązki pracownicze. Podstawą jest art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Ostateczna ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego, rodzaju pracy, zaleceń lekarskich i dowodów.

Czy przy dwóch umowach zasiłek liczy się z obu wynagrodzeń?

Jeżeli pracownik podlega ubezpieczeniu chorobowemu z obu stosunków pracy i spełnia warunki do świadczenia, podstawa świadczenia ustalana jest odrębnie z każdego tytułu. Nie oznacza to jednak prawa do pracy w jednym miejscu podczas L4 z drugiego miejsca.

Źródła

• Art. 92 § 1, art. 41 oraz art. 52 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy: ISAP.
• Art. 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 7, art. 8, art. 11, art. 13, art. 17 ust. 1 oraz art. 59 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa: ISAP.
• Art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych: ISAP.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1999 r., sygn. II UKN 467/98.