Zamknięcie JDG a odpowiedzialność za gwarancję

Co się dzieje z odpowiedzialnością po zamknięciu JDG?

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej nie ma rozdziału między majątkiem firmy a majątkiem osoby fizycznej. Przedsiębiorca wpisany do CEIDG działa we własnym imieniu i odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem obecnym i przyszłym. Samo wykreślenie działalności z CEIDG nie powoduje więc wygaśnięcia wcześniej powstałych zobowiązań.

To wynika z konstrukcji prawnej osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą oraz z art. 43¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym przedsiębiorcą jest m.in. osoba fizyczna prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Po zamknięciu firmy przestaje istnieć status przedsiębiorcy, ale nie znika sama osoba będąca stroną wcześniej zawartych umów.

W praktyce oznacza to, że jeżeli w czasie prowadzenia JDG udzielił Pan klientowi gwarancji, to zamknięcie działalności nie anuluje automatycznie tego zobowiązania. Kluczowe jest to, kto był wskazany jako gwarant i jaka była treść oświadczenia gwarancyjnego.

Kiedy rzeczywiście istnieje zobowiązanie gwarancyjne?

Trzeba odróżnić gwarancję od rękojmi. Gwarancja jest dobrowolnym zobowiązaniem gwaranta, a jej źródłem jest oświadczenie gwarancyjne. Zgodnie z art. 577 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny udzielenie gwarancji następuje przez złożenie oświadczenia gwarancyjnego, które określa obowiązki gwaranta i uprawnienia kupującego w razie, gdy rzecz sprzedana nie ma właściwości określonych w tym oświadczeniu.

Z kolei art. 577 § 2 Kodeksu cywilnego wskazuje, że oświadczenie gwarancyjne powinno być sformułowane w sposób jasny i zrozumiały, a gdy jest składane w dokumencie gwarancyjnym, powinno zawierać podstawowe dane potrzebne do wykonywania uprawnień z gwarancji.

To bardzo ważne praktycznie: jeśli gwarantem był producent, a sprzedawca tylko wydał towar z gwarancją producenta, odpowiedzialność z gwarancji obciąża co do zasady producenta. Jeżeli jednak to Pan jako sprzedawca albo wykonawca sam udzielił gwarancji, to właśnie Pan pozostaje zobowiązany.

W branży budowlanej podobny mechanizm działa przy usługach i robotach budowlanych – zakres obowiązków zależy od treści dokumentu gwarancyjnego i umowy. Zobacz również: gwarancja na roboty budowlane.

Czy likwidacja działalności wygasza gwarancję?

Nie. Co do zasady zamknięcie działalności nie powoduje wygaśnięcia wcześniej udzielonej gwarancji, jeżeli z treści gwarancji nie wynika coś innego, a samo zobowiązanie zostało ważnie zaciągnięte. Nabywca może więc dochodzić wykonania obowiązków gwarancyjnych również po wykreśleniu przedsiębiorcy z CEIDG.

Jeżeli gwarancja przewiduje np. naprawę, wymianę rzeczy, usunięcie wady albo zwrot ceny po spełnieniu określonych warunków, to uprawniony może żądać realizacji tych świadczeń w czasie obowiązywania gwarancji. Podstawę stanowi treść oświadczenia gwarancyjnego oraz art. 577 § 1 Kodeksu cywilnego.

Nie należy też utożsamiać zamknięcia działalności z „zamknięciem odpowiedzialności”. W razie sporu wierzyciel może pozwać osobę fizyczną z imienia, nazwiska i adresem, wskazując, że zobowiązanie powstało w okresie prowadzenia działalności.

Jak liczyć termin gwarancji?

Jeżeli oświadczenie gwarancyjne nie określa inaczej, zastosowanie ma art. 577 § 4 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym termin gwarancji wynosi dwa lata licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana. Jeżeli jednak gwarancja przewiduje dłuższy termin, np. 10, 15 albo 20 lat, to co do zasady obowiązuje termin wskazany w gwarancji.

W opisanej sytuacji 20-letnia gwarancja może więc trwać do końca okresu określonego w dokumencie gwarancyjnym, niezależnie od tego, że działalność została później zamknięta.

Jeżeli planuje Pan zakończenie biznesu, warto też uporządkować sprawy formalne związane z wykreśleniem wpisu i późniejszymi rozliczeniami. Zobacz również: odpowiedzialność po zamknięciu firmy.

Przedawnienie roszczeń z gwarancji – zasada ogólna

Samo istnienie gwarancji i przedawnienie roszczeń to nie to samo. Gwarancja określa okres, w którym można ujawnić i zgłosić wadę na zasadach gwarancyjnych. Natomiast przedawnienie dotyczy roszczenia majątkowego o wykonanie obowiązków wynikających z gwarancji.

Co do zasady stosuje się art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

W sprawach gwarancyjnych najczęściej spór dotyczy tego, czy dane roszczenie jest „związane z prowadzeniem działalności gospodarczej” w rozumieniu art. 118 Kodeksu cywilnego oraz kiedy stało się wymagalne. Jeżeli roszczenie wynika z umowy zawartej w ramach działalności przedsiębiorcy, w praktyce często przyjmuje się termin trzyletni. Nie jest to jednak reguła absolutna dla każdego stanu faktycznego.

Od kiedy biegnie przedawnienie?

O początku biegu przedawnienia decyduje art. 120 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął tę czynność w najwcześniej możliwym terminie.

To oznacza, że nie da się uczciwie odpowiedzieć jednym zdaniem, że „przedawnienie biegnie od dnia sprzedaży” albo zawsze „od końca gwarancji”. Wszystko zależy od treści gwarancji. Inaczej będzie przy gwarancji, która daje prawo żądania naprawy po ujawnieniu wady, a inaczej przy zobowiązaniu do stałej obsługi serwisowej czy okresowych przeglądów.

W praktyce najczęściej spotykane są dwa warianty:

Aktualne pozostaje stanowisko orzecznicze, że przy zobowiązaniach, których wymagalność zależy od wezwania uprawnionego, nie można dowolnie odwlekać początku biegu przedawnienia. Znaczenie mają tu m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 1999 r., III CKN 474/98, oraz wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 2013 r., V CSK 277/12.

Czy po upływie terminu gwarancji klient jeszcze może czegoś żądać?

Jeżeli wada ujawniła się i została zgłoszona w okresie gwarancji, a gwarant nie wykonał obowiązku, roszczenie o wykonanie tego obowiązku może być dochodzone także później – aż do przedawnienia na zasadach ogólnych. Nie oznacza to jednak, że po każdym upływie gwarancji klient ma jeszcze automatycznie „dodatkowe 3 lata” na każde nowe zgłoszenie.

To zależy od treści konkretnej gwarancji, chwili ujawnienia wady, sposobu zgłoszenia oraz tego, czy roszczenie stało się wymagalne jeszcze w okresie gwarancji. Dlatego ostrożniej i zgodnie z aktualnym stanem prawnym trzeba powiedzieć tak: po upływie okresu gwarancyjnego mogą nadal istnieć roszczenia majątkowe związane z niewykonaną gwarancją, ale ich zakres i przedawnienie wymagają oceny konkretnego stanu faktycznego.

Czy przekształcenie JDG w spółkę z o.o. przenosi odpowiedzialność?

Przekształcenie przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną w jednoosobową spółkę kapitałową jest dopuszczalne na podstawie art. 551 § 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. Z kolei art. 584² § 1 Kodeksu spółek handlowych stanowi, że spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego.

Nie oznacza to jednak pełnego i natychmiastowego „wyzerowania” ryzyka byłego przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 584¹³ Kodeksu spółek handlowych osoba fizyczna przekształcana odpowiada solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania przedsiębiorcy przekształcanego powstałe przed dniem przekształcenia, przez okres trzech lat licząc od dnia przekształcenia.

To bardzo istotne ograniczenie praktyczne. Jeżeli więc przekształcenie nastąpi przed zamknięciem biznesu, spółka co do zasady wstępuje w prawa i obowiązki, ale przez 3 lata były przedsiębiorca i tak odpowiada solidarnie za wcześniejsze zobowiązania.

Po upływie tego trzyletniego okresu sytuacja może być korzystniejsza, ale nadal trzeba zbadać, czy dane roszczenie rzeczywiście objęła sukcesja i jak sformułowano wcześniejsze gwarancje. Szczegóły zależą od dokumentów przekształceniowych, treści gwarancji oraz dat powstania zobowiązań.

Jak wygląda to w praktyce?

Jeżeli w 2010 r. sprzedał Pan materiały budowlane z własną 20-letnią gwarancją do 2030 r., a w 2025 r. zamknie Pan JDG, to co do zasady klient nadal może zgłosić wadę w okresie obowiązywania gwarancji. Jeżeli gwarantem był Pan jako przedsiębiorca prowadzący JDG, po likwidacji działalności nadal może Pan zostać wezwany do wykonania gwarancji, a w razie sporu – pozwany jako osoba fizyczna.

Inaczej może być, jeśli dokument gwarancyjny wskazywał jako gwaranta producenta albo inny podmiot. Wtedy odpowiedzialność z gwarancji może ciążyć na tym podmiocie, a nie na sprzedawcy. Dlatego w tego typu sprawie pierwszym krokiem powinna być analiza dokumentu gwarancyjnego, umowy, faktury, ogólnych warunków sprzedaży i ewentualnej korespondencji z klientem.

Co warto zrobić przed zamknięciem działalności?

• zebrać wszystkie wzory gwarancji, kart gwarancyjnych i OWU stosowane w poprzednich latach,
• ustalić, w których przypadkach gwarantem był Pan, a w których producent lub dostawca,
• sprawdzić, czy istnieją aktywne zgłoszenia reklamacyjne albo sporne naprawy,
• zabezpieczyć dokumentację sprzedaży i reklamacji na potrzeby ewentualnego sporu,
• przeanalizować, czy planowane przekształcenie albo zamknięcie działalności wymaga dodatkowych postanowień umownych lub komunikacji do klientów.

FAQ

Czy po wykreśleniu działalności z CEIDG wierzyciel nadal może mnie pozwać?

Tak. Jeżeli zobowiązanie powstało w czasie prowadzenia JDG, pozew może zostać skierowany przeciwko Panu jako osobie fizycznej. Wykreślenie wpisu z CEIDG nie usuwa wcześniej powstałych długów ani obowiązków umownych.

Czy gwarancja zawsze oznacza odpowiedzialność sprzedawcy?

Nie. Odpowiada ten podmiot, który jest gwarantem w rozumieniu art. 577 § 1 Kodeksu cywilnego. Często jest to producent, ale bywa też sprzedawca, importer albo wykonawca usługi.

Czy po przekształceniu JDG w spółkę z o.o. jestem całkowicie bezpieczny?

Nie od razu. Na podstawie art. 584¹³ Kodeksu spółek handlowych odpowiada Pan solidarnie ze spółką za wcześniejsze zobowiązania przez 3 lata od dnia przekształcenia.

Czy roszczenie z gwarancji zawsze przedawnia się po 3 latach?

Nie zawsze. Często będzie to 3 lata jako roszczenie związane z działalnością gospodarczą, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, ale w konkretnej sprawie trzeba ustalić charakter roszczenia i moment jego wymagalności według art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy warto archiwizować stare karty gwarancyjne po zamknięciu firmy?

Zdecydowanie tak. To podstawowy dowód, kto był gwarantem, jaki był zakres odpowiedzialności i jak długo trwała gwarancja.

Podsumowanie

Zamknięcie jednoosobowej działalności gospodarczej nie powoduje automatycznego wygaśnięcia odpowiedzialności za wcześniej udzielone gwarancje. Jeżeli to Pan był gwarantem, może Pan nadal odpowiadać całym swoim majątkiem jako osoba fizyczna. Przedawnienie trzeba oceniać według art. 118 i art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego, a przy przekształceniu JDG w spółkę z o.o. dodatkowo uwzględnić art. 584² § 1 i art. 584¹³ Kodeksu spółek handlowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 43¹, art. 118, art. 120 § 1, art. 577 § 1, § 2 i § 4.
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 551 § 5, art. 584² § 1 oraz art. 584¹³.
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1999 r., sygn. akt III CKN 474/98.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt V CSK 277/12.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1995 r., sygn. akt II CRN 156/95.