Zakaz zbliżania, nakaz opuszczenia mieszkania i eksmisja partnerki

Natychmiastowy zakaz zbliżania i nakaz opuszczenia mieszkania – co to oznacza w praktyce?

Jeżeli podczas interwencji Policja lub Żandarmeria Wojskowa uzna, że osoba stosująca przemoc domową stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia domowników, może wydać natychmiast: nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakaz zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, a także inne zakazy przewidziane ustawą. Podstawą jest art. 15aa ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji oraz art. 18a ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych, stosowane w związku z ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Taki środek obowiązuje natychmiast po jego wydaniu. Nie ma znaczenia, czy mieszkanie jest Twoją własnością, współwłasnością czy lokalem wynajmowanym. Do czasu uchylenia lub upływu okresu obowiązywania musisz się do niego stosować. Własność lokalu nie daje prawa do ignorowania nakazu wydanego dla ochrony osoby zagrożonej.

Zwykle policyjny nakaz lub zakaz obowiązuje przez 14 dni. Wynika to z art. 15ah ust. 1 ustawy o Policji. Jeżeli jednak osoba dotknięta przemocą domową złoży do sądu wniosek na podstawie art. 11aa ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, sąd może udzielić zabezpieczenia i utrzymać ochronę na dłużej, do czasu rozpoznania sprawy.

Jakie przepisy pozwalają sądowi zakazać kontaktu lub nakazać opuszczenie lokalu?

Niezależnie od środków wydawanych przez Policję, sąd cywilny może orzec wobec osoby stosującej przemoc domową obowiązek opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakaz zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Podstawą jest art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Ta sama ustawa przewiduje także możliwość żądania: zakazu zbliżania się do osoby dotkniętej przemocą domową, zakazu kontaktowania się z nią oraz zakazu wstępu do określonych miejsc. Wynika to z art. 11aa ust. 1 tej ustawy. W praktyce zakres ochrony zależy od konkretnego stanu faktycznego, treści wniosku oraz oceny zagrożenia przez sąd.

Jeżeli równolegle toczy się postępowanie karne, dodatkowe środki mogą być stosowane także na podstawie Kodeksu postępowania karnego jako środki zapobiegawcze, np. dozór Policji połączony z zakazem kontaktowania się z pokrzywdzonymi albo zakazem zbliżania się – art. 275 § 2 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Po skazaniu sąd może zaś orzec środki karne lub probacyjne, w tym obowiązek powstrzymywania się od kontaktowania z pokrzywdzonym, zakaz zbliżania się albo nakaz opuszczenia lokalu – zależnie od podstawy prawnej rozstrzygnięcia i treści wyroku.

Zarzut znęcania się z art. 207 Kodeksu karnego – co grozi i jak wygląda obrona?

Przestępstwo znęcania się zostało uregulowane w art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis przewiduje odpowiedzialność za znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą, inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny. Sankcja z art. 207 § 1 Kodeksu karnego to kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Jeżeli czyn połączony jest ze szczególnym okrucieństwem, stosuje się art. 207 § 2 Kodeksu karnego, a jeżeli następstwem znęcania jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, zastosowanie może mieć art. 207 § 3 Kodeksu karnego. To pokazuje, że ryzyko procesowe jest realne i nie warto biernie czekać na rozwój sprawy.

Samo założenie procedury „Niebieskie Karty” nie oznacza jeszcze winy ani automatycznego skazania. Procedura ta służy dokumentowaniu podejrzenia przemocy domowej i organizowaniu pomocy, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”. Dla sprawy karnej najważniejsze będą konkretne dowody, a nie sama nazwa procedury.

W obronie trzeba zwykle zadbać o: odbieranie korespondencji z prokuratury i sądu, złożenie wyjaśnień po analizie materiału dowodowego, zgłoszenie własnych świadków, zabezpieczenie wiadomości SMS, komunikatorów, maili, nagrań, dokumentacji medycznej, historii interwencji oraz ewentualnych dowodów wskazujących na wzajemność konfliktu albo brak znamion „znęcania się” w rozumieniu art. 207 Kodeksu karnego. To, czy określone zachowania stanowią przestępstwo, zależy od ich powtarzalności, intensywności, relacji stron i skutków dla pokrzywdzonego.

Czy po 14 dniach można wrócić do mieszkania?

Co do zasady tak – jeżeli policyjny lub wojskowy nakaz/zakaz wygasł i nie został przedłużony przez sąd albo zastąpiony innym środkiem, jego obowiązywanie ustaje. Jednak przed powrotem trzeba sprawdzić, czy nie zapadło postanowienie sądu cywilnego na podstawie art. 11a lub art. 11aa ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej albo postanowienie procesowe w sprawie karnej na podstawie art. 275 § 2 lub 3 Kodeksu postępowania karnego.

W praktyce nie wolno zakładać, że „14 dni minęło, więc wszystko wraca do normy”. Najpierw trzeba ustalić, czy nie toczy się postępowanie o zabezpieczenie, czy nie wydano nowych zakazów i czy prokurator albo sąd nie zastosowali dalszych ograniczeń. Powrót mimo obowiązującego środka może bardzo pogorszyć sytuację procesową.

Jeśli chcesz bezpiecznie wrócić po wygaśnięciu zakazu, dobrze jest zachować potwierdzenie daty jego końca, sprawdzić korespondencję i – gdy sytuacja jest napięta – rozważyć wejście do mieszkania w obecności Policji wyłącznie w celu odebrania rzeczy albo ustalenia spokojnego sposobu korzystania z lokalu. To kwestia praktyczna, nie automatyczny wymóg ustawowy.

Czy właściciel może żądać wyprowadzki partnerki z mieszkania?

Tak, ale tylko w sposób legalny. Jeżeli partnerka nie jest współwłaścicielką mieszkania i nie ma samodzielnego tytułu prawnego do lokalu, właściciel może żądać wydania rzeczy od osoby, która włada nią bez podstawy prawnej. Podstawą jest art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W praktyce chodzi o roszczenie windykacyjne, a w odniesieniu do lokalu mieszkalnego najczęściej o pozew o opróżnienie lokalu.

Najpierw warto skierować pisemne wezwanie do dobrowolnego opuszczenia mieszkania z wyznaczeniem terminu. Jeżeli to nie pomoże, składa się pozew do sądu rejonowego właściwego według położenia lokalu. W pozwie trzeba wykazać prawo własności oraz to, że pozwana włada lokalem bez skutecznego tytułu prawnego.

Nie wolno natomiast samodzielnie wymieniać zamków, odcinać mediów, usuwać rzeczy czy uniemożliwiać wejścia osobie, która faktycznie mieszka w lokalu, zanim nie zapadnie wykonalne rozstrzygnięcie. Takie działania mogą prowadzić do kolejnych sporów cywilnych, a w pewnych sytuacjach także do odpowiedzialności karnej.

Eksmisja partnerki a dobro wspólnego dziecka

Jeżeli macie wspólne małoletnie dziecko, sprawy mieszkaniowe często łączą się z rodzicielskimi. Sam fakt, że dziecko mieszka z matką, nie daje automatycznie matce trwałego prawa do Twojego mieszkania, ale wpływa na ocenę całej sytuacji przez sąd. Równolegle może pojawić się potrzeba uregulowania miejsca pobytu dziecka, kontaktów i alimentów na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 95, art. 96, art. 107 i art. 133 tej ustawy.

Jeżeli konflikt jest ostry, warto rozważyć oddzielne postępowanie rodzinne o zabezpieczenie kontaktów albo o ustalenie miejsca pobytu dziecka przy jednym z rodziców. Dzięki temu spór o lokal nie będzie jedynym „narzędziem” nacisku między stronami.

Jakie dokumenty i dowody warto przygotować?

Plan działania krok po kroku

1. Ustal dokładnie, jaki środek wobec Ciebie obowiązuje: policyjny, sądowy cywilny czy procesowy karny.
2. Bezwzględnie przestrzegaj zakazu lub nakazu do chwili jego wygaśnięcia albo uchylenia.
3. Odbieraj całą korespondencję z Policji, prokuratury i sądu.
4. Zabezpiecz dowody na swoją obronę, ale nie kontaktuj się z pokrzywdzoną, jeśli obowiązuje zakaz kontaktu.
5. Jeżeli partnerka ma opuścić Twoje mieszkanie, wyślij formalne wezwanie, a potem rozważ pozew o opróżnienie lokalu.
6. Oddziel sprawę mieszkaniową od spraw dotyczących wspólnego dziecka i w razie potrzeby złóż odrębne wnioski do sądu rodzinnego.

FAQ

Czy właściciel mieszkania musi stosować się do zakazu wejścia do własnego lokalu?

Tak. Jeżeli zakaz lub nakaz został wydany zgodnie z ustawą, obowiązuje niezależnie od prawa własności do lokalu. Własność nie uchyla środka ochronnego.

Czy „Niebieska Karta” oznacza, że sprawa karna jest przegrana?

Nie. Procedura „Niebieskie Karty” nie jest wyrokiem ani automatycznym potwierdzeniem winy. W sprawie karnej liczą się dowody oceniane przez prokuratora i sąd.

Czy po 14 dniach zakaz zawsze wygasa?

Policyjny środek co do zasady obowiązuje 14 dni, ale ochrona może zostać przedłużona przez sąd albo zastąpiona innym zakazem w postępowaniu cywilnym lub karnym.

Czy mogę sam wymienić zamki, żeby partnerka się wyprowadziła?

Nie powinieneś tego robić. Jeżeli partnerka faktycznie zajmuje lokal, bezpieczną drogą jest wezwanie do opuszczenia mieszkania, a następnie pozew o opróżnienie lokalu.

Czy wspólne dziecko blokuje eksmisję partnerki?

Nie automatycznie, ale obecność dziecka wpływa na ocenę sytuacji i zwykle wymaga równoległego uporządkowania kontaktów, miejsca pobytu dziecka i ewentualnych alimentów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej – Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493
4. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji – Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179
5. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
6. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
7. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” – Dz.U. 2023 poz. 1870