Wypowiedzenie umowy-zlecenia a kara umowna

Kara za wypowiedzenie umowy-zlecenia

wypowiedzenie umowy zlecenia trzeba oceniać łącznie z treścią kontraktu, okresem wypowiedzenia oraz ewentualnymi postanowieniami o karze umownej. Podstawową zasadę reguluje art. 746 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przepis stanowi, że zarówno dający zlecenie, jak i przyjmujący zlecenie mogą wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. To ważna różnica względem umowy o pracę – do umowy-zlecenia nie stosuje się przepisów o wypowiedzeniu z Kodeksu pracy tylko dlatego, że praca była wykonywana osobiście lub według grafiku.

Oznacza to, że zleceniobiorca co do zasady może zakończyć współpracę także po kilku dniach. Jeżeli jednak zlecenie jest odpłatne i wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, zleceniobiorca może odpowiadać za szkodę na podstawie art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy firma może żądać kary umownej?

To zależy od treści konkretnej umowy. Trzeba odróżnić dwie rzeczy:

Kara umowna nie wynika automatycznie z samego wypowiedzenia. Musi być wyraźnie zapisana w umowie. Co więcej, zgodnie z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego karę umowną można zastrzec tylko na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Dlatego skuteczność postanowienia o karze zależy od jego dokładnej treści.

Jeżeli umowa przewiduje jedynie 14-dniowy okres wypowiedzenia, a kara została zastrzeżona wyłącznie za rozwiązanie bez wypowiedzenia, to żądanie zapłaty kary za zwykłe wypowiedzenie może być bezpodstawne. Sama nazwa roszczenia użyta przez firmę nie przesądza jednak sprawy – czasem pod pojęciem „kara” druga strona próbuje dochodzić odszkodowania.

Okres wypowiedzenia w umowie-zleceniu

Strony mogą wprowadzić do umowy postanowienie o okresie wypowiedzenia, na przykład 7, 14 albo 30 dni. Taki zapis porządkuje sposób zakończenia współpracy, ale nie usuwa ustawowego uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia w każdym czasie wynikającego z art. 746 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Trzeba też pamiętać o art. 746 § 3 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym nie można zrzec się z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów. Jeżeli więc w umowie wpisano, że rozwiązanie przed określonym terminem jest całkowicie zakazane albo zawsze obciążone sankcją, taki zapis może okazać się nieważny przynajmniej w zakresie wypowiedzenia z ważnych powodów.

Jeśli chcesz porównać praktykę konstruowania takich umów, zobacz także: umowa-zlecenie.

Kiedy istnieje ważny powód wypowiedzenia?

Kodeks cywilny nie zawiera zamkniętej listy ważnych powodów. Ocena zawsze zależy od stanu faktycznego. W praktyce za ważny powód mogą przemawiać okoliczności, które powodują, że nie można rozsądnie oczekiwać dalszego wykonywania zlecenia, na przykład:

• istotna zmiana warunków wykonywania zlecenia względem ustaleń,
• zagrożenie zdrowia lub bezpieczeństwa,
• brak wymaganych narzędzi albo organizacji pracy uniemożliwiający prawidłowe wykonanie zlecenia,
• poważne naruszenia obowiązków przez zleceniodawcę,
• nagłe zdarzenia osobiste lub rodzinne.

Nie każdy dyskomfort będzie ważnym powodem. Jeżeli spór trafi do sądu, trzeba będzie wykazać, dlaczego kontynuowanie współpracy było obiektywnie utrudnione lub nieracjonalne.

Czy zleceniodawca musi udowodnić szkodę?

Tak – jeżeli dochodzi odszkodowania z art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego, powinien wykazać:

• że umowa była odpłatna,
• że wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu,
• że poniósł konkretną szkodę,
• oraz związek między wypowiedzeniem a tą szkodą.

Nie wystarczy samo twierdzenie, że firma „poniosła koszty”. Co do zasady trzeba wykazać ich wysokość i zasadność. Wydatki na zwykłe wdrożenie pracownika, standardowe szkolenie stanowiskowe czy koszty organizacyjne nie zawsze automatycznie tworzą roszczenie wobec zleceniobiorcy.

Jeżeli natomiast firma powołuje się na karę umowną, sytuacja jest inna, bo przy karze nie trzeba udowadniać szkody w taki sam sposób jak przy odszkodowaniu. Nadal jednak trzeba wykazać, że postanowienie o karze jest ważne i obejmuje właśnie tę sytuację, która zaszła.

Czy można obciążyć zleceniobiorcę kosztami szkolenia?

Samo odbycie szkolenia nie daje jeszcze automatycznej podstawy do żądania zwrotu jego kosztów. W umowie-zleceniu nie działa mechanizm analogiczny do pracowniczej umowy szkoleniowej z Kodeksu pracy, chyba że strony zawarły odrębne, ważne i precyzyjne postanowienia cywilne.

Jeżeli firma chce dochodzić zwrotu kosztów szkolenia, powinna wskazać konkretną podstawę umowną albo dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych. W obu przypadkach znaczenie ma to, czy szkolenie było rzeczywiście dodatkowym świadczeniem poniesionym specjalnie dla danej osoby, czy tylko standardowym elementem rozpoczęcia współpracy.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania do zapłaty?

Jeżeli otrzymasz wezwanie do zapłaty po wypowiedzeniu umowy-zlecenia, warto działać spokojnie i etapami:

1. Sprawdź, czy pismo dotyczy kary umownej, czy odszkodowania.
2. Przeczytaj dokładnie postanowienia umowy o wypowiedzeniu, karach, szkoleniu i obowiązkach stron.
3. Ustal, czy wypowiedzenie nastąpiło z ważnego powodu i czy możesz to udokumentować.
4. Zażądaj wskazania podstawy prawnej i wyliczenia kwoty.
5. Nie uznawaj długu pochopnie i nie podpisuj oświadczeń przygotowanych przez firmę bez analizy.

W razie sporu sąd bada rzeczywistą treść umowy, a nie tylko jej nagłówek. Zdarza się, że umowa nazwana „zleceniem” w praktyce ma cechy stosunku pracy, ale taka ocena wymaga osobnej analizy i zależy od sposobu wykonywania obowiązków.

FAQ

Czy umowę-zlecenie można wypowiedzieć z dnia na dzień?

Co do zasady tak, ponieważ art. 746 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego pozwala wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. Trzeba jednak sprawdzić treść umowy i ocenić, czy brak ważnego powodu nie naraża na odpowiedzialność odszkodowawczą.

Czy firma zawsze może wpisać karę za wcześniejsze odejście?

Nie. Skuteczność takiego zapisu zależy od jego treści, zgodności z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego oraz od tego, czy nie narusza art. 746 § 3 Kodeksu cywilnego w zakresie prawa do wypowiedzenia z ważnych powodów.

Czy trzeba zapłacić za szkolenie po rezygnacji ze zlecenia?

Nie automatycznie. Zleceniodawca musi wskazać konkretną podstawę umowną albo wykazać szkodę na zasadach z art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy okres wypowiedzenia w umowie-zleceniu jest ważny?

Tak, strony mogą go ustalić. Taki zapis nie wyłącza jednak ustawowego prawa do wypowiedzenia z ważnych powodów.

Czy po wezwaniu do zapłaty trzeba od razu płacić?

Nie. Najpierw warto sprawdzić podstawę roszczenia, treść umowy i dowody na istnienie szkody albo ważność kary umownej.

Źródła

• art. 734–751 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 483 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny