Sprzedaż złomu i makulatury a VAT po zmianach

Jak obecnie rozliczać VAT przy sprzedaży złomu i makulatury?

W przedstawionym stanie faktycznym zasadniczy problem dotyczy dwóch kwestii: po pierwsze, czy sprzedawany przedmiot należy traktować jako towar będący odpadem lub złomem, a po drugie, czy do jego sprzedaży stosuje się szczególny mechanizm rozliczenia VAT.

Na dziś odpowiedź jest inna niż w 2018 r. Krajowy mechanizm odwrotnego obciążenia dla dostaw towarów, w tym wielu rodzajów złomu i odpadów, został uchylony z dniem 1 listopada 2019 r. na mocy ustawy z 9 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw. W praktyce oznacza to, że obecnie dostawca co do zasady rozlicza VAT samodzielnie na zasadach ogólnych.

Podstawą opodatkowania odpłatnej dostawy towarów jest art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Jeżeli sprzedajesz złom lub makulaturę jako towar, to co do zasady wykonujesz odpłatną dostawę towarów.

Towar a usługa – dlaczego klasyfikacja 46.77 nie zastępuje klasyfikacji samego odpadu?

To rozróżnienie nadal jest istotne. Kod związany z hurtowym handlem odpadami i złomem opisuje rodzaj działalności handlowej, natomiast dla VAT kluczowe jest ustalenie, jaki towar jest faktycznie przedmiotem dostawy. Sam fakt, że przedsiębiorca prowadzi działalność oznaczoną jako handel hurtowy odpadami i złomem, nie przesądza ani o stawce VAT, ani o szczególnym sposobie rozliczenia.

Inaczej mówiąc: sprzedajesz konkretny towar, a nie „usługę sprzedaży hurtowej”. Z tego powodu przy ocenie skutków VAT znaczenie ma klasyfikacja samego odpadu lub złomu, a nie tylko profil działalności wpisany do CEIDG albo KRS.

PKD 46.77.Z nie ma samodzielnego znaczenia dla ustalenia obowiązku podatkowego w VAT. O tym, czy dana czynność podlega opodatkowaniu oraz jak ją rozliczyć, rozstrzygają art. 5, art. 7, art. 41, art. 43 oraz przepisy załączników do ustawy o VAT, a nie wpis PKD.

Czy sprzedaż złomu i makulatury jest dziś objęta stawką 23% VAT?

W większości typowych przypadków sprzedaż złomu i makulatury przez czynnego podatnika VAT będzie opodatkowana stawką podstawową 23% na podstawie art. 41 ust. 1 w zw. z art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług. To jednak wniosek praktyczny, a nie absolutny. Zawsze trzeba sprawdzić, czy w konkretnej sytuacji nie działa zwolnienie, szczególny przepis albo odmienna klasyfikacja towaru.

Jeżeli sprzedawcą jest podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego, o którym mowa w art. 113 ust. 1 albo ust. 9 ustawy o VAT, to sposób dokumentowania i opodatkowania będzie inny. W takim wariancie nie wystawia się faktury z wykazaną kwotą VAT, chyba że podatnik utracił lub zrezygnował ze zwolnienia. Warto jednak pamiętać, że obrót odpadami może rodzić także obowiązki ewidencyjne poza VAT, np. w gospodarce odpadami.

Jeżeli masz wątpliwość, czy w danym przypadku to nadal „odpad”, czy już surowiec wtórny po przetworzeniu, ocena może zależeć od stanu faktycznego: stopnia sortowania, czyszczenia, cięcia, prasowania, przygotowania do produkcji oraz treści umowy z odbiorcą.

Co zmieniło się po likwidacji odwrotnego obciążenia?

Do 31 października 2019 r. część krajowych dostaw złomu i odpadów była objęta odwrotnym obciążeniem na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT oraz dawnego załącznika nr 11. Tych przepisów nie stosuje się już do krajowej sprzedaży złomu i makulatury w obecnym stanie prawnym.

Zamiast tego ustawodawca wprowadził obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności dla wybranych towarów i usług. Zasady te wynikają głównie z art. 108a ust. 1a ustawy o VAT oraz z załącznika nr 15 do tej ustawy.

Jeżeli więc w starszych materiałach spotykasz odwołania do odwrotnego obciążenia przy sprzedaży złomu, trzeba je traktować jako historyczne. Dziś właściwym obszarem analizy jest przede wszystkim split payment, a nie reverse charge. W podobnym kontekście branżowym zobacz także materiał o VAT i budowlance: zniesione odwrotne obciążenie.

Kiedy trzeba zastosować mechanizm podzielonej płatności?

Obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności stosuje się, gdy łącznie są spełnione warunki z art. 108a ust. 1a ustawy o VAT, czyli:

• faktura dokumentuje dostawę towarów lub świadczenie usług wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT,
• kwota należności ogółem na fakturze przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty,
• transakcja jest dokonywana na rzecz podatnika.

Jeżeli te warunki są spełnione, sprzedawca ma obowiązek umieścić na fakturze wyrazy „mechanizm podzielonej płatności” zgodnie z art. 106e ust. 1 pkt 18a ustawy o VAT, a nabywca powinien zapłacić w MPP.

W praktyce część rodzajów złomu i odpadów nadal mieści się w załączniku nr 15. Dlatego przy każdej grupie towarowej trzeba sprawdzić, czy dany kod CN lub PKWiU odpowiada pozycji z tego załącznika. Nie wolno zakładać automatycznie, że „każdy złom” albo „każda makulatura” zawsze podlega obowiązkowemu MPP.

Jak dokumentować sprzedaż złomu i makulatury?

Jeżeli jesteś czynnym podatnikiem VAT, co do zasady wystawiasz zwykłą fakturę z wykazaną stawką i kwotą podatku, zgodnie z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Gdy transakcja podlega obowiązkowemu MPP, dodajesz oznaczenie wymagane przez art. 106e ust. 1 pkt 18a ustawy.

W ewidencji i pliku JPK_V7 sprzedaż ujmuje się zgodnie z aktualnymi regułami raportowania. Jeżeli towar znajduje się w grupach objętych szczególnymi oznaczeniami, trzeba sprawdzić aktualne rozporządzenie wykonawcze dotyczące szczegółowego zakresu danych w deklaracjach podatkowych i ewidencji VAT. Zakres oznaczeń może zależeć od rodzaju towaru i momentu rozliczenia.

Na gruncie praktycznym warto zadbać, aby faktura, karta przekazania odpadu, dokumenty wagowe oraz umowa lub zamówienie opisywały ten sam towar w sposób spójny. Rozbieżności pomiędzy dokumentami często są pierwszym sygnałem ryzyka podczas kontroli.

Co zrobić, jeśli nie masz pewności co do klasyfikacji?

Jeżeli masz wątpliwości, czy sprzedawany materiał należy zakwalifikować do konkretnego grupowania statystycznego albo pozycji załącznika nr 15, nie warto opierać się wyłącznie na praktyce rynkowej. W sprawach klasyfikacyjnych można:

• wystąpić o informację klasyfikacyjną do właściwego urzędu statystycznego, jeżeli problem dotyczy klasyfikacji statystycznej,
• rozważyć wystąpienie o wiążącą informację stawkową (WIS) na podstawie art. 42a-42h ustawy o VAT, jeżeli celem jest potwierdzenie prawidłowej stawki VAT lub klasyfikacji dla potrzeb opodatkowania.

WIS jest obecnie najbezpieczniejszym narzędziem podatkowym, ponieważ wiąże organy podatkowe wobec podmiotu, dla którego została wydana, w granicach stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku.

Tabela: dawniej i dziś

FAQ

Czy przy sprzedaży złomu nadal stosuje się odwrotne obciążenie?

Nie. W krajowych transakcjach odwrotne obciążenie dla tego typu dostaw zostało zniesione od 1 listopada 2019 r. Obecnie zasadą jest rozliczenie VAT przez sprzedawcę, a w części przypadków obowiązkowy split payment.

Czy PKD 46.77.Z decyduje o stawce VAT?

Nie. PKD opisuje rodzaj działalności gospodarczej, ale nie przesądza o stawce VAT ani o szczególnym mechanizmie rozliczenia. Liczy się rzeczywisty przedmiot dostawy i właściwe przepisy ustawy o VAT.

Czy każda faktura za złom musi mieć adnotację o mechanizmie podzielonej płatności?

Nie. Taka adnotacja jest obowiązkowa tylko wtedy, gdy faktura obejmuje towary z załącznika nr 15 do ustawy o VAT, kwota brutto przekracza 15 000 zł i transakcja jest zawierana między podatnikami.

Co zrobić, jeśli nie wiem, jak zaklasyfikować odpad?

Najbezpieczniej wystąpić o informację klasyfikacyjną albo o wiążącą informację stawkową. To ogranicza ryzyko błędnej stawki i późniejszych korekt.

Czy sprzedaż osobom fizycznym wygląda tak samo jak sprzedaż firmie?

Nie zawsze. Inne mogą być zasady dokumentowania, a obowiązkowy MPP dotyczy transakcji między podatnikami. Dlatego status nabywcy ma znaczenie.

Źródła

• art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 42a-42h, art. 106b ust. 1 pkt 1, art. 106e ust. 1 pkt 18a, art. 108a ust. 1a, art. 113 ust. 1 i ust. 9, art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
• załącznik nr 15 do ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
• ustawa z 9 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw