Spóźnione odstąpienie od polisy OC – co można zrobić

Kiedy można odstąpić od umowy ubezpieczenia?

Jeżeli umowa ubezpieczenia została zawarta na odległość z konsumentem, zastosowanie ma art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Przepis ten stanowi, że w przypadku umów ubezpieczenia termin do odstąpienia wynosi 30 dni od dnia poinformowania konsumenta o zawarciu umowy albo od dnia potwierdzenia informacji, jeżeli jest to termin późniejszy. Termin jest zachowany, jeżeli przed jego upływem oświadczenie zostało wysłane.

Niezależnie od tego podobne uprawnienie przewiduje art. 812 § 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli umowa ubezpieczenia została zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy, ubezpieczający niebędący przedsiębiorcą może odstąpić od umowy w terminie 30 dni, a przedsiębiorca – w terminie 7 dni od dnia zawarcia umowy.

W praktyce trzeba więc najpierw ustalić, z jakim typem umowy mamy do czynienia: czy była to umowa zawarta na odległość jako usługa finansowa dla konsumenta, czy też zwykła umowa ubezpieczenia, do której stosuje się głównie Kodeks cywilny. Przy polisach komunikacyjnych trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy szczególne dotyczące obowiązkowego OC.

Zobacz również:

krótka przerwa w OC i kara z UFG – kiedy można próbować się bronić

Czy przy obowiązkowym OC pojazdu działają te same zasady?

Nie zawsze. Obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych podlega także przepisom ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Ta ustawa przewiduje szczególne przypadki rozwiązania umowy, wypowiedzenia i rozliczenia składki. Dlatego samo powołanie się na „rezygnację z polisy” nie wystarcza, jeżeli chodzi o OC obowiązkowe.

Przykładowo, automatyczne wznowienie polisy można wypowiedzieć na podstawie art. 28 ust. 1 tej ustawy, a w razie podwójnego ubezpieczenia – również w trybie art. 28a. Z kolei nabywca pojazdu może wypowiedzieć umowę przejętą po zbywcy na podstawie art. 31 ust. 1. To są jednak inne sytuacje niż odstąpienie od umowy w ciągu 30 dni.

Jeżeli więc chodzi o obowiązkowe OC samochodu, trzeba ustalić, czy problem dotyczy: nowo zawartej polisy, automatycznego wznowienia, podwójnego OC, zakupu pojazdu z aktywnym OC czy zwykłego spóźnienia z odstąpieniem od umowy zawartej na odległość. Od tego zależy, czy istnieje jeszcze jakikolwiek skuteczny tryb zakończenia umowy.

Forma odstąpienia – co jest wymagane?

W zakresie formy oświadczenia znaczenie ma art. 77 § 2 i § 3 Kodeksu cywilnego. Jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, to odstąpienie od niej co do zasady wymaga zachowania formy dokumentowej, chyba że ustawa albo sama umowa przewiduje inną formę.

Dodatkowo warto pamiętać o art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym oświadczenie woli złożone innej osobie jest skuteczne z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Przy terminie z ustawy o prawach konsumenta działa jednak korzystniejsza zasada, że termin uważa się za zachowany już wtedy, gdy oświadczenie zostało wysłane przed jego upływem.

Dlatego dla własnego bezpieczeństwa najlepiej złożyć odstąpienie w sposób pozwalający wykazać datę wysłania i treść oświadczenia, na przykład e-mailem, przez formularz klienta, przez system transakcyjny ubezpieczyciela albo listem poleconym. Sam telefon do infolinii zwykle nie daje wystarczającego dowodu.

Co oznacza spóźnione odstąpienie?

Jeżeli 30-dniowy termin już minął, odstąpienie co do zasady jest bezskuteczne. Oznacza to, że umowa nadal obowiązuje, a ubezpieczyciel może żądać zapłaty składki zgodnie z umową i właściwymi przepisami. Sam fakt, że klient nie chciał dalej korzystać z polisy, nie powoduje automatycznego wygaśnięcia zobowiązania.

Przy obowiązkowym OC sytuacja bywa jeszcze trudniejsza, ponieważ tego rodzaju ubezpieczenie ma charakter ustawowo wymagany, a zasady jego kończenia są ściśle określone. W takim przypadku nie można po prostu „cofnąć” umowy tylko dlatego, że termin na odstąpienie został przeoczony.

Nie oznacza to jednak, że zawsze trzeba bezwarunkowo zapłacić całość. Trzeba sprawdzić, czy istnieje inna podstawa prawna zakończenia umowy albo rozliczenia składki.

Co można zrobić po przekroczeniu terminu?

Po pierwsze, warto zweryfikować, czy termin rzeczywiście upłynął prawidłowo. Znaczenie ma to, kiedy konsument został poinformowany o zawarciu umowy i kiedy potwierdzono mu wymagane informacje. Jeżeli ubezpieczyciel nie wykonał prawidłowo obowiązków informacyjnych z art. 39 ustawy o prawach konsumenta, trzeba ocenić, czy termin na odstąpienie w ogóle zaczął biec w sposób prawidłowy. To wymaga jednak analizy dokumentów w konkretnej sprawie.

Po drugie, można złożyć do zakładu ubezpieczeń wniosek o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron albo o indywidualne rozliczenie składki. Nie wynika to z bezwzględnego obowiązku ubezpieczyciela, lecz z możliwości ugodowego zakończenia sporu. W piśmie warto powołać rzeczywiste okoliczności sprawy, np. zawarcie innej ważnej polisy, omyłkę techniczną, brak korzystania z ochrony, wadliwe pouczenie albo nieprawidłowe skierowanie korespondencji.

Po trzecie, trzeba sprawdzić, czy nie doszło do sytuacji szczególnej, np. podwójnego ubezpieczenia albo sprzedaży pojazdu. Wówczas możliwe może być zastosowanie przepisów szczególnych z ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, a nie samego odstąpienia.

Zobacz również:

odstąpienie od umowy i dochodzenie swoich praw po problemach z wykonaniem umowy

Czy można zapłacić tylko część składki?

To zależy od podstawy prawnej i stanu faktycznego. Jeżeli odstąpienie było skuteczne, przedsiębiorca może żądać zapłaty za świadczenie spełnione do chwili odstąpienia, jeżeli konsument wyraźnie żądał rozpoczęcia wykonywania usługi przed upływem terminu do odstąpienia. Wynika to z art. 35 ustawy o prawach konsumenta, który stosuje się odpowiednio do usług, w tym usług finansowych, z uwzględnieniem przepisów szczególnych.

Jeżeli jednak odstąpienie było spóźnione, częściowa zapłata składki nie wynika automatycznie z samego faktu opóźnienia. Może być możliwa tylko wtedy, gdy:

• przepis szczególny pozwala na wcześniejsze zakończenie ochrony i proporcjonalne rozliczenie składki,
• ubezpieczyciel zgodzi się na rozwiązanie umowy i częściowe rozliczenie,
• wystąpiły okoliczności uzasadniające zakwestionowanie naliczenia pełnej składki.

W praktyce część zakładów ubezpieczeń zgadza się na ugodowe rozliczenie, ale nie jest to roszczenie, które zawsze można skutecznie wyegzekwować bez analizy konkretnej polisy, OWU i sposobu zawarcia umowy.

Jak napisać do ubezpieczyciela po terminie?

W piśmie warto:

• wskazać numer polisy i datę zawarcia umowy,
• opisać, kiedy i w jaki sposób próbowano złożyć rezygnację,
• załączyć potwierdzenia wysłania wiadomości, nadania listu, korespondencję e-mail lub zrzuty ekranu,
• powołać się na konkretną podstawę prawną, jeżeli występuje, np. automatyczne wznowienie, podwójne OC, nabycie pojazdu,
• złożyć wniosek o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron albo o proporcjonalne rozliczenie składki,
• zażądać pisemnej odpowiedzi i wskazania podstawy prawnej odmowy.

Jeżeli odpowiedź ubezpieczyciela jest niejasna lub odmowna, można złożyć reklamację na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym. W dalszej kolejności możliwy jest również wniosek o interwencję Rzecznika Finansowego albo spór sądowy, ale sens takich działań zależy od dokumentów i realnych podstaw prawnych.

FAQ

Czy po 30 dniach można jeszcze odstąpić od polisy OC?

Co do zasady nie. Po upływie terminu z art. 40 ust. 2 ustawy o prawach konsumenta albo z art. 812 § 4 Kodeksu cywilnego odstąpienie jest spóźnione. Trzeba wtedy szukać innej podstawy zakończenia umowy.

Czy e-mail wystarczy jako odstąpienie?

Najczęściej tak, jeżeli pozwala ustalić treść oświadczenia i datę jego wysłania, a umowa lub przepisy nie zastrzegają surowszej formy. Dla bezpieczeństwa trzeba zachować potwierdzenie wysłania.

Czy ubezpieczyciel musi zgodzić się na częściową zapłatę składki?

Nie. Jeżeli odstąpienie było nieskuteczne, częściowe rozliczenie zwykle wymaga szczególnej podstawy prawnej albo zgody ubezpieczyciela. Nie jest to automatyczne uprawnienie klienta.

Czy można złożyć reklamację po odmowie ubezpieczyciela?

Tak. Można złożyć reklamację do zakładu ubezpieczeń, a w razie dalszego sporu rozważyć wniosek do Rzecznika Finansowego. Najpierw warto jednak sprawdzić, czy istnieje realna podstawa prawna do kwestionowania stanowiska ubezpieczyciela.

Co jest najważniejsze w takiej sprawie?

Rodzaj polisy, data zawarcia umowy, data doręczenia potwierdzenia i pouczeń, treść OWU oraz dowód wysłania oświadczenia. Bez tych dokumentów trudno ocenić, czy odstąpienie było rzeczywiście spóźnione i czy istnieje inny tryb zakończenia umowy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta – Dz.U. 2014 poz. 827.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

3. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – ISAP. Osobnym, ale powiązanym problemem jest rekalkulacja OC przy wpisie TAXI.

4. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym – ISAP.

5. Dyrektywa 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. dotycząca sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość.