Rządowa pomoc po powodzi a odszkodowanie z ubezpieczenia

Czy odszkodowanie z polisy wyklucza pomoc po powodzi?

Nie zawsze. Sama wypłata odszkodowania z prywatnego ubezpieczenia nieruchomości nie oznacza automatycznie utraty prawa do pomocy po powodzi. Trzeba najpierw ustalić, na jakiej podstawie prawnej ma być przyznane wsparcie. Osobnym, ale powiązanym problemem jest świadczenie interwencyjne po powodzi.

Jeżeli chodzi o zasiłek celowy z pomocy społecznej dla osoby albo rodziny, która poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej, podstawą jest art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, która poniosła straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej, niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.

W praktyce pomoc po powodzi dla mieszkańców była i jest organizowana także na podstawie rządowych zasad i programów wykonawczych kierowanych do gmin oraz wojewodów. Takie dokumenty nie zastępują ustawy, ale wyznaczają sposób realizacji zadań i rozliczania środków. Dlatego odpowiedź na pytanie o wpływ ubezpieczenia wymaga każdorazowo sprawdzenia treści aktualnego programu, decyzji administracyjnej albo informacji przekazanej przez gminę.

Na jakiej podstawie przyznaje się pomoc remontowo-budowlaną?

Najczęściej gmina opiera się na przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przede wszystkim na:

• art. 39 ust. 1 i 2 – dotyczącym zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej,
• art. 40 ust. 2 i 3 – dotyczącym zasiłku celowego dla osób lub rodzin, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej.

Przy tego rodzaju pomocy ważne są dwie zasady:

• świadczenie może być przyznane niezależnie od kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej,
• kwota pomocy nie powinna przekraczać rzeczywistej wysokości szkody, ustalonej na podstawie oględzin, protokołów, kosztorysów i innych dowodów.

Jeżeli szkoda dotyczy domu, mieszkania albo budynku gospodarczego, urząd zwykle bada stan nieruchomości po powodzi i dokumenty potwierdzające zakres zniszczeń. Sam fakt posiadania polisy nie zamyka drogi do świadczenia, ale może mieć znaczenie przy ocenie, czy nie dojdzie do sfinansowania tej samej szkody dwa razy z różnych źródeł.

Czy gmina może pytać o wysokość odszkodowania z ubezpieczenia?

Tak, co do zasady może, jeżeli ta informacja jest potrzebna do ustalenia prawa do świadczenia, jego zakresu albo wysokości. Podstawę stanowią przepisy proceduralne z ustawy o pomocy społecznej dotyczące rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz obowiązku współdziałania osoby ubiegającej się o pomoc z organem.

Zgodnie z art. 107 ust. 1, 4 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przyznanie świadczenia z pomocy społecznej wymaga co do zasady przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a osoba ubiegająca się o pomoc jest zobowiązana udzielać informacji i składać oświadczenia niezbędne do jej przyznania. Szczegółowe zasady przeprowadzania wywiadu określa rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W praktyce urząd może więc zapytać m.in. o:

• posiadanie polisy,
• zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi,
• wysokość wypłaconego odszkodowania albo zaliczki,
• zakres szkody pokryty z ubezpieczenia.

Nie oznacza to jeszcze, że świadczenie zostanie automatycznie pomniejszone. Urząd ma jednak prawo zbierać dane potrzebne do prawidłowego rozpoznania sprawy i rozliczenia środków publicznych.

Zobacz również:

prawo budowlane a odbudowa i remont po zniszczeniu nieruchomości

Czy urząd może odliczyć odszkodowanie od zasiłku?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich przypadków. To zależy od tego, czy chodzi o klasyczny zasiłek celowy z pomocy społecznej, czy o inne świadczenie przewidziane w szczególnych przepisach dotyczących usuwania skutków powodzi.

W odniesieniu do art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej przepis nie zawiera wprost zasady, że każde odszkodowanie z prywatnego ubezpieczenia musi pomniejszać zasiłek. Dlatego w przypadku typowej pomocy społecznej dla mieszkańców stanowisko, że polisa automatycznie zmniejsza pomoc, jest zbyt daleko idące bez wyraźnej podstawy prawnej.

Inaczej wygląda sytuacja przy świadczeniach udzielanych na podstawie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi. W art. 4 tej ustawy przewidziano, że łączna wartość pomocy publicznej udzielonej na podstawie tej ustawy w celu naprawienia szkód powstałych w wyniku powodzi nie może przekroczyć wartości szkód materialnych poniesionych przez beneficjenta, pomniejszonej o wartość uzyskanego odszkodowania. Przepis ten wiąże się jednak z konstrukcją pomocy publicznej i w praktyce dotyczy przede wszystkim podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

Potwierdza to m.in. art. 4 ust. 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, który odwołuje się do wojewody właściwego ze względu na miejsce faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej oraz do numeru KRS i NIP.

Dlatego w sprawach osób fizycznych, które ubiegają się o pomoc na remont domu lub mieszkania w ramach pomocy społecznej, należy ostrożnie podchodzić do automatycznego stosowania art. 4 tej ustawy. Organ powinien wskazać, czy przyznaje świadczenie jako zasiłek z pomocy społecznej, czy jako inną formę pomocy przewidzianą w ustawie powodziowej.

Różnica między pomocą społeczną a pomocą z ustawy powodziowej

Jak bronić się, gdy urząd bez podstawy obniża pomoc?

Jeżeli decyzja albo informacja z gminy wskazuje, że odszkodowanie z polisy zmniejsza zasiłek, warto:

1. poprosić o wskazanie dokładnej podstawy prawnej – artykułu ustawy, rozporządzenia albo programu,
2. sprawdzić, czy świadczenie przyznano na podstawie ustawy o pomocy społecznej, czy innego aktu,
3. zażądać wglądu do ustaleń dotyczących wysokości szkody i sposobu jej wyliczenia,
4. w razie wydania decyzji administracyjnej – wnieść odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Odwołanie wnosi się do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję – art. 129 § 1 oraz art. 132 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli sprawa jest na etapie wywiadu środowiskowego albo wezwania do uzupełnienia dokumentów, lepiej najpierw odpowiedzieć na żądania urzędu i jednocześnie zastrzec na piśmie, że przekazanie informacji o odszkodowaniu nie oznacza zgody na automatyczne pomniejszenie świadczenia bez wyraźnej podstawy prawnej.

Zobacz również:

odszkodowanie za szkody w nieruchomości i spór o zakres odpowiedzialności

Jakie dokumenty warto przygotować?

W praktyce najlepiej zgromadzić komplet dokumentów jeszcze przed wizytą w ośrodku pomocy społecznej albo urzędzie gminy. Przydatne są zwłaszcza:

• protokół oględzin lub oszacowania szkody,
• zdjęcia zniszczeń,
• kosztorys remontu lub odbudowy,
• dokument potwierdzający tytuł prawny do nieruchomości,
• polisa ubezpieczeniowa, jeśli była zawarta,
• decyzja lub informacja ubezpieczyciela o wysokości odszkodowania,
• rachunki i faktury za pilne prace zabezpieczające.

Im lepiej udokumentowana szkoda, tym łatwiej wykazać, że pomoc ma pokryć realne, niezbędne koszty, a nie prowadzić do podwójnego finansowania tej samej części strat.

Podsumowanie

Jeżeli ubiega się Pani o pomoc po powodzi jako mieszkaniec poszkodowany w klęsce żywiołowej, to samo otrzymanie odszkodowania z prywatnego ubezpieczenia nie oznacza automatycznie obniżenia zasiłku z pomocy społecznej. Taki zasiłek opiera się przede wszystkim na art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, a nie na przepisach o pomocy publicznej dla przedsiębiorców.

Jednocześnie urząd może pytać o wysokość odszkodowania, jeśli informacja ta jest potrzebna do ustalenia zakresu szkody i prawidłowego przyznania świadczenia. Jeżeli gmina chce pomniejszyć pomoc, powinna wskazać konkretny przepis, z którego to wynika. Bez tego takie pomniejszenie może być kwestionowane.

FAQ

Czy brak ubezpieczenia pozbawia prawa do pomocy po powodzi?

Nie. Przy zasiłku celowym z art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak polisy sam w sobie nie wyklucza świadczenia. Znaczenie ma przede wszystkim poniesienie szkody w wyniku klęski żywiołowej.

Czy urząd może żądać decyzji ubezpieczyciela?

Tak, jeżeli dokument jest potrzebny do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wynika to z zasad prowadzenia wywiadu środowiskowego i obowiązku współdziałania z organem przy ubieganiu się o świadczenia z pomocy społecznej.

Czy pomoc po powodzi zawsze jest niezależna od dochodu?

Nie każda forma wsparcia. Zasiłek celowy z art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany niezależnie od dochodu, ale inne programy pomocowe mogą mieć własne warunki.

Czy można odwołać się od decyzji obniżającej pomoc?

Tak. Od decyzji administracyjnej przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia, zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593.

2. Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi – Dz.U. 2011 nr 234 poz. 1385.

3. Art. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi.

4. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.