Przewożenie dziecka bez fotelika – kiedy to wykroczenie, a kiedy przestępstwo

Jaka jest podstawowa zasada przewożenia dziecka w samochodzie?

Podstawowy obowiązek wynika z art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z tym przepisem w pojeździe kategorii M1, N1, N2 i N3, wyposażonym w pasy bezpieczeństwa, dziecko mające mniej niż 150 cm wzrostu przewozi się w foteliku bezpieczeństwa dla dziecka lub innym urządzeniu przytrzymującym dla dzieci, zgodnym z masą i wzrostem dziecka oraz właściwymi warunkami technicznymi.

To oznacza, że kryterium podstawowym nie jest sam wiek dziecka, lecz przede wszystkim jego wzrost. W praktyce przewożenie dziecka bez wymaganego zabezpieczenia jest typowym naruszeniem przepisów drogowych.

Jeżeli sprawa dotyczy także innego wykroczenie drogowe i aktualne sankcje, trzeba oceniać wszystkie naruszenia łącznie, bo mogą one zwiększać ryzyko odpowiedzialności.

Kiedy można przewozić dziecko bez fotelika?

Wyjątki trzeba odczytywać ściśle, bo ich katalog wynika bezpośrednio z art. 39 ust. 3a-3c ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Najważniejsze przypadki są następujące:

W przypadku dziecka z niepełnosprawnością kluczowe jest więc nie samo orzeczenie o niepełnosprawności, lecz to, czy istnieją medyczne przeciwwskazania potwierdzone zaświadczeniem lekarskim. Bez takiego dokumentu sam fakt choroby lub niepełnosprawności nie znosi automatycznie obowiązku stosowania zabezpieczenia.

Czy przewożenie dziecka bez fotelika to wykroczenie?

Tak – w typowej sytuacji będzie to wykroczenie drogowe rozliczane w trybie mandatu karnego. Podstawą jest naruszenie obowiązków wynikających z art. 39 ust. 3-3c ustawy – Prawo o ruchu drogowym, a wysokość sankcji wynika z przepisów wykonawczych i taryfikatora mandatów stosowanego przy naruszeniach bezpieczeństwa przewozu dzieci.

W praktyce kierowca musi liczyć się z mandatem oraz punktami karnymi. Jeżeli dojdzie do odmowy przyjęcia mandatu, sprawa może zostać skierowana do sądu. Jeżeli po nałożeniu mandatu pojawia się problem z doręczeniem albo punktami karnymi, warto sprawdzić skutki nieodebrania wezwania do zapłaty mandatu.

Samo wykroczenie nie wymaga wykazywania, że doszło już do wypadku lub urazu. Wystarcza stwierdzenie naruszenia obowiązku przewozu dziecka w wymaganym zabezpieczeniu.

Kiedy taki czyn może stać się przestępstwem?

Nie każda jazda bez fotelika oznacza od razu przestępstwo. Odpowiedzialność karna może jednak wejść w grę, jeżeli zachowanie kierowcy wyczerpuje znamiona art. 160 § 1, § 2 albo § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Zgodnie z art. 160 § 1 Kodeksu karnego: „Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad narażonym dzieckiem, stosuje się art. 160 § 2 Kodeksu karnego, który przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Przy działaniu nieumyślnym zastosowanie może mieć art. 160 § 3 Kodeksu karnego.

Kluczowe jest tu pojęcie bezpośredniego niebezpieczeństwa. Chodzi o sytuację realną i konkretną, a nie o ryzyko czysto abstrakcyjne. Dlatego sama formalna niezgodność z przepisami drogowymi nie zawsze wystarczy do przypisania przestępstwa.

Co oznacza „bezpośrednie niebezpieczeństwo” w praktyce?

W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 160 Kodeksu karnego wymaga stworzenia takiej sytuacji faktycznej, w której zagrożenie dla życia albo zdrowia jest rzeczywiste i bliskie. Nadal aktualne znaczenie interpretacyjne ma wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 1973 r., sygn. Rw 902/73, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2001 r., sygn. IV KKN 395/2000, wskazujące, że skutkiem może być także zwiększenie już istniejącego zagrożenia.

W praktyce o możliwości postawienia zarzutu z art. 160 Kodeksu karnego mogą świadczyć zwłaszcza takie okoliczności jak:

• znaczne przekroczenie prędkości,
• gwałtowne i niebezpieczne manewry,
• jazda pod wpływem alkoholu albo środków odurzających,
• przewożenie dziecka na przednim siedzeniu w sposób rażąco sprzeczny z zasadami bezpieczeństwa,
• przewożenie małego dziecka bez jakiegokolwiek zabezpieczenia na kolanach innej osoby,
• powtarzalne ignorowanie obowiązków mimo świadomości zagrożenia.

Jeżeli więc brak fotelika łączy się z brawurową jazdą, ocena prawna może być znacznie surowsza niż przy „samym” naruszeniu przepisów administracyjno-drogowych.

Czy wynajęty samochód albo brak wyposażenia auta zwalnia z odpowiedzialności?

Nie. To, że pojazd był wynajęty, pożyczony albo nie został wyposażony przez właściciela w fotelik, nie znosi obowiązków kierowcy wynikających z art. 39 ust. 3 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Kierowca nie może usprawiedliwiać naruszenia tym, że „w aucie nie było fotelika”.

W razie kontroli znaczenie ma stan faktyczny w chwili przewozu dziecka, a nie to, dlaczego odpowiedniego zabezpieczenia zabrakło. Inaczej mówiąc: jeżeli nie ma legalnej podstawy do skorzystania z wyjątku, przejazdu nie powinno się rozpoczynać.

Jakie znaczenie ma stan zdrowia lub niepełnosprawność dziecka?

Stan zdrowia dziecka może mieć znaczenie dwojakie.

Po pierwsze, może wpływać na możliwość skorzystania z wyjątku z art. 39 ust. 3a pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, ale tylko wtedy, gdy istnieje stosowne zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do przewożenia dziecka w foteliku bezpieczeństwa lub innym urządzeniu przytrzymującym.

Po drugie, stan zdrowia dziecka może zwiększać zakres ostrożności wymaganej od opiekuna. Przy ocenie art. 160 § 2 Kodeksu karnego sąd może brać pod uwagę, że wobec dziecka chorego lub szczególnie wrażliwego ryzyko następstw niebezpiecznej jazdy było większe. Nie oznacza to jednak automatyzmu – każdorazowo trzeba badać konkretny stan faktyczny.

Jak organy oceniają, czy doszło do przestępstwa?

W sprawie karnej nie wystarczy samo przypuszczenie, że dziecko „mogło być narażone”. Organy ścigania muszą ustalić konkretne okoliczności: gdzie i jak odbywał się przejazd, jak duże było dziecko, czy były pasy, jak zachowywał się kierowca, czy doszło do kolizji, czy były nagrania lub świadkowie.

Znaczenie mogą mieć:

• zeznania świadków,
• nagrania monitoringu lub wideorejestratora,
• notatka urzędowa Policji,
• dokumentacja medyczna dziecka,
• opinia biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków lub bezpieczeństwa ruchu drogowego.

To właśnie opinia biegłego często pozwala ocenić, czy w danych warunkach brak fotelika zwiększał zagrożenie do poziomu „bezpośredniego niebezpieczeństwa” w rozumieniu art. 160 Kodeksu karnego.

Co zrobić, gdy chcesz zgłosić taką sprawę?

Jeżeli istnieje podejrzenie jednorazowego lub powtarzającego się narażania dziecka, można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do Policji albo prokuratury. W piśmie warto opisać:

• datę, miejsce i przebieg zdarzenia,
• wiek i wzrost dziecka,
• czy dziecko miało fotelik, pasy lub inne zabezpieczenie,
• jak zachowywał się kierowca,
• czy są świadkowie, zdjęcia, wiadomości, nagrania,
• czy sytuacja była jednorazowa, czy powtarzalna.

Jeżeli nie ma podstaw do przyjęcia przestępstwa, sprawa nadal może mieć znaczenie jako naruszenie przepisów ruchu drogowego, a przy sporach rodzinnych także przy ocenie sposobu wykonywania pieczy nad dzieckiem.

FAQ

Czy przewożenie dziecka bez fotelika zawsze jest nielegalne?

Nie zawsze, bo ustawa przewiduje wyjątki, ale tylko w ściśle określonych przypadkach z art. 39 ust. 3a-3c Prawa o ruchu drogowym. Jeżeli wyjątek nie zachodzi, przewóz bez wymaganego zabezpieczenia jest naruszeniem prawa.

Czy krótka jazda „tylko kilka ulic” ma znaczenie?

Tak. Przepisy nie przewidują zwolnienia dlatego, że przejazd był krótki. Nawet krótki odcinek może oznaczać wykroczenie.

Czy dziecko wysokie jak na swój wiek może jechać bez fotelika?

Znaczenie ma wzrost i warunki ustawowe. Jeżeli dziecko ma co najmniej 135 cm wzrostu, może w pewnych sytuacjach jechać na tylnym siedzeniu przypięte pasami na podstawie art. 39 ust. 3b pkt 1 Prawa o ruchu drogowym.

Czy brak fotelika w taksówce jest dozwolony?

W określonych przypadkach tak, ponieważ art. 39 ust. 3a Prawa o ruchu drogowym wyłącza obowiązek używania fotelika m.in. w taksówce. Nie oznacza to jednak, że sposób przewozu może być całkowicie dowolny.

Czy jednorazowy incydent może być przestępstwem?

Tak, ale tylko wtedy, gdy już ten jeden przejazd stworzył bezpośrednie niebezpieczeństwo w rozumieniu art. 160 Kodeksu karnego. Sama jednorazowość nie wyklucza odpowiedzialności karnej, ale też jej automatycznie nie przesądza.

Czy trzeba czekać na wypadek, żeby zgłosić sprawę?

Nie. Art. 160 Kodeksu karnego dotyczy już samego narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo. Nie trzeba więc wykazywać, że doszło do obrażeń, jeśli zagrożenie było realne i konkretne.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – ISAP.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – ISAP.
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń – ISAP.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 1973 r., sygn. Rw 902/73.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2001 r., sygn. IV KKN 395/2000.