Ojciec kupił dziecku quada – jak matka może skutecznie zareagować?

Dobro dziecka jest ważniejsze niż swoboda decyzji rodzica

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma nie sam zakup quada, lecz to, czy sposób korzystania z niego stwarza dla dziecka realne zagrożenie. Zgodnie z art. 93 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809, ze zm.; dalej: „K.r.o.”) władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom.

Z kolei art. 95 § 1 K.r.o. stanowi, że władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka. Najważniejsze jest jednak art. 95 § 3 K.r.o., zgodnie z którym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny.

Jeżeli więc jeden z rodziców dopuszcza do zachowań niebezpiecznych, drugi ma prawo sprzeciwić się temu nie dlatego, że „nie zgadza się wychowawczo”, ale dlatego, że chodzi o ochronę zdrowia i życia małoletniego.

Kiedy sprawa z quadem staje się problemem prawnym?

Nie każdy prezent w postaci quada będzie automatycznie podstawą do interwencji sądu. Znaczenie mają konkretne okoliczności, w szczególności:

• wiek dziecka i jego dojrzałość,
• parametry pojazdu i to, czy jest dostosowany do dziecka,
• czy dziecko jeździ pod nadzorem osoby dorosłej,
• czy używa kasku i zabezpieczeń,
• gdzie odbywa się jazda,
• czy wcześniej doszło do niebezpiecznych zdarzeń lub urazów.

Jeżeli dziecko ma 9 lat, a pojazd jest na tyle duży i mocny, że może nim jeździć dorosły, sąd może uznać taki stan za istotny przy ocenie zagrożenia dobra dziecka. Nie ma tu jednak automatyzmu – sąd bada stan faktyczny, a nie samą nazwę pojazdu.

Jakie przepisy pozwalają żądać interwencji sądu?

Najważniejszą podstawą jest art. 109 § 1 K.r.o., zgodnie z którym jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. Przepis nie wymaga, aby krzywda już nastąpiła. Wystarczy stan zagrożenia dobra dziecka.

Art. 109 § 2 K.r.o. zawiera przykładowy katalog środków. Sąd może w szczególności:

• zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania,
• określić, jakich czynności rodzice nie mogą dokonywać bez zezwolenia sądu,
• poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego.

W praktyce sąd rodzinny może również wydać takie zarządzenie, które będzie adekwatne do konkretnej sytuacji, np. zakazać dopuszczania dziecka do określonej aktywności bez właściwego nadzoru albo odpowiednio zmodyfikować sposób wykonywania opieki, jeżeli to konieczne dla bezpieczeństwa dziecka.

Jeżeli istnieje już wcześniejsze orzeczenie regulujące władzę rodzicielską lub kontakty, zastosowanie może mieć także art. 106 K.r.o., zgodnie z którym jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania.

Czy można żądać ograniczenia władzy rodzicielskiej?

Tak, ale tylko wtedy, gdy zachowanie rodzica rzeczywiście uzasadnia ingerencję. Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie jest „karą” za zły pomysł prezentowy. Musi istnieć związek między zachowaniem rodzica a zagrożeniem dobra dziecka.

Na podstawie art. 109 § 1 K.r.o. sąd może wprowadzić środki mniej dolegliwe niż formalne ograniczenie władzy rodzicielskiej w szerokim znaczeniu. Dopiero gdy problem jest powtarzalny, rodzic lekceważy bezpieczeństwo dziecka albo ignoruje wcześniejsze ustalenia, możliwe są dalej idące rozstrzygnięcia.

Jeżeli spór między rodzicami dotyczy też innych ważnych decyzji związanych z dzieckiem, pomocne mogą być również materiały o tym, czy drugi rodzic może zabronić odwiedzin u rodziców albo czy możliwy jest samodzielny zapis na zajęcia dodatkowe mimo sprzeciwu drugiego rodzica.

Jakie działania warto podjąć przed złożeniem wniosku do sądu?

W sprawach rodzinnych ogromne znaczenie mają dowody. Samo przekonanie, że quad jest „za duży”, może nie wystarczyć. Warto więc zgromadzić:

• zdjęcia lub nagrania pokazujące pojazd i sposób korzystania z niego,
• wiadomości SMS, e-maile lub komunikatory, w których drugi rodzic przyznaje, że pozwala dziecku jeździć,
• świadków, którzy widzieli jazdę dziecka bez zabezpieczeń albo w ryzykownych warunkach,
• dokumentację medyczną, jeśli doszło do urazu,
• informacje o parametrach technicznych pojazdu.

Przed wejściem na drogę sądową warto też wysłać drugiemu rodzicowi spokojną, rzeczową wiadomość z żądaniem zaprzestania dopuszczania dziecka do jazdy w niebezpieczny sposób. Taka wiadomość może później pokazać sądowi, że próbowała Pani rozwiązać sprawę polubownie.

Jaki wniosek złożyć do sądu rodzinnego?

Najczęściej składa się wniosek do sądu opiekuńczego o wydanie odpowiednich zarządzeń na podstawie art. 109 K.r.o.. W zależności od sytuacji można domagać się na przykład:

• zakazania dopuszczania dziecka do korzystania z quada bez odpowiednich zabezpieczeń i stałego nadzoru osoby dorosłej,
• zobowiązania rodzica do powstrzymania się od udostępniania dziecku pojazdu niedostosowanego do jego wieku i umiejętności,
• ustanowienia nadzoru kuratora nad sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej,
• zmiany wcześniejszego orzeczenia dotyczącego wykonywania władzy rodzicielskiej lub kontaktów – jeżeli zagrożenie pojawia się podczas pobytu dziecka u drugiego rodzica.

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Jeżeli sprawa jest pilna, można w treści pisma wyraźnie wskazać, że istnieje bieżące zagrożenie zdrowia lub życia małoletniego, i opisać, na czym ono polega.

Czy można powołać się na przepisy spoza Kodeksu rodzinnego?

Tak, pomocniczo można wskazać także ogólne zasady ochrony dziecka. Zgodnie z art. 72 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka, a każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.

Jeżeli zachowanie rodzica przybiera szczególnie rażącą postać i naraża dziecko na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, w skrajnych przypadkach mogą wchodzić w grę również przepisy karne, w tym art. 160 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, dotyczący narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. To jednak środek wyjątkowy i wymaga bardzo konkretnych okoliczności.

Czy sąd może zmienić kontakty z dzieckiem?

Tak, jeżeli niebezpieczne zachowania występują podczas kontaktów albo pobytu dziecka u drugiego rodzica. Sąd może uregulować sposób kontaktów tak, by ograniczyć ryzyko dla małoletniego. W zależności od sprawy możliwe jest np. doprecyzowanie zasad opieki, wprowadzenie obowiązku nadzoru albo inne rozwiązanie adekwatne do zagrożenia.

Jeżeli problem dotyczy szerszego utrudniania lub niewłaściwego wykonywania relacji z dzieckiem, przydatny może być także materiał: żona ogranicza kontakty.

Jak sąd ocenia „dobro dziecka”?

Pojęcie dobra dziecka nie ma zamkniętej definicji ustawowej. Jest oceniane w konkretnym stanie faktycznym. W orzecznictwie podkreśla się, że obejmuje ono m.in. ochronę życia i zdrowia dziecka, zapewnienie mu bezpieczeństwa oraz warunków prawidłowego rozwoju.

W praktyce oznacza to, że sąd nie będzie oceniał sprawy wyłącznie przez pryzmat konfliktu między rodzicami, lecz odpowie na pytanie, czy zachowanie jednego z nich zwiększa ryzyko dla małoletniego.

Co napisać we wniosku?

We wniosku należy krótko i konkretnie opisać:

• kim są strony i jakie mają prawa rodzicielskie,
• ile lat ma dziecko,
• jaki pojazd został kupiony,
• w jaki sposób dziecko z niego korzysta,
• na czym polega zagrożenie,
• jakie dowody Pani posiada,
• czego dokładnie domaga się Pani od sądu.

Najlepiej unikać ocen typu „ojciec jest nieodpowiedzialny”, a skupić się na faktach: brak kasku, duża moc pojazdu, brak nadzoru, wiek dziecka, wcześniejsze incydenty, lekarskie zalecenia albo urazy.

FAQ

Czy matka może sama zakazać ojcu dawania dziecku quada?

Nie zawsze. Jeżeli oboje rodzice mają pełnię władzy rodzicielskiej, nie chodzi o jednostronny „zakaz”, lecz o rozstrzygnięcie, czy zachowanie ojca narusza dobro dziecka. W razie sporu decydujące znaczenie może mieć ocena sądu rodzinnego.

Czy wystarczy powiedzieć w sądzie, że quad jest niebezpieczny?

Nie. Najlepiej przedstawić konkretne dowody: zdjęcia pojazdu, nagrania jazdy, świadków, wiadomości od drugiego rodzica i ewentualną dokumentację medyczną.

Czy sąd może zakazać używania quada przez dziecko?

Sąd może wydać odpowiednie zarządzenia chroniące dobro dziecka. Treść rozstrzygnięcia zależy od okoliczności sprawy i od tego, jakie ryzyko zostanie wykazane.

Czy trzeba od razu wnosić o ograniczenie władzy rodzicielskiej?

Nie. Często właściwszy jest najpierw wniosek o odpowiednie zarządzenia na podstawie art. 109 K.r.o. Ograniczenie władzy rodzicielskiej jest dalej idącą ingerencją.

Czy znaczenie ma to, że jazda odbywa się na prywatnej posesji ojca?

Tak, ale nie rozstrzyga to sprawy. Nawet na prywatnym terenie rodzic ma obowiązek dbać o bezpieczeństwo dziecka. Dla sądu ważniejsze będzie realne ryzyko niż samo miejsce jazdy.

Źródła

• art. 72 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
• art. 93 § 1, art. 95 § 1 i § 3, art. 106, art. 109 § 1 i § 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 160 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny