Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez dziecko – kto odpowiada

Od czego zależy odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez dziecko?

W opisanej sytuacji nie wystarczy samo stwierdzenie, że szkoda powstała podczas sprzeczki między dziećmi. Trzeba ustalić przede wszystkim: wiek dziecka, przebieg zdarzenia, rodzaj szkody, kto sprawował nadzór oraz czy istnieje związek przyczynowy między zachowaniem dziecka a konkretnym kosztem.

Podstawą ogólnej odpowiedzialności odszkodowawczej jest art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. W przypadku dzieci przepisy trzeba jednak czytać łącznie z art. 426 i art. 427 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Zgodnie z art. 426 Kodeksu cywilnego małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Jeżeli więc sprawca nie miał jeszcze 13 lat, roszczenie co do zasady nie opiera się na jego własnej winie, lecz na odpowiedzialności osoby zobowiązanej do nadzoru.

Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, może odpowiadać na zasadach ogólnych z art. 415 Kodeksu cywilnego, o ile można mu przypisać winę. W praktyce roszczenia i tak zwykle kieruje się do rodziców jako przedstawicieli ustawowych małoletniego.

Kiedy odpowiadają rodzice, a kiedy szkoła?

Zgodnie z art. 427 Kodeksu cywilnego kto z mocy ustawy albo umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której z powodu wieku nie można przypisać winy, ten odpowiada za wyrządzoną przez nią szkodę, chyba że wykonał obowiązek nadzoru należycie albo szkoda powstałaby także przy starannym wykonywaniu nadzoru.

To oznacza, że odpowiedzialność rodzica nie jest automatyczna. Poszkodowany może dochodzić naprawienia szkody od osoby zobowiązanej do nadzoru, ale taka osoba może bronić się, wykazując brak winy w nadzorze.

W czasie szkolnej wycieczki albo lekcji realny nadzór nad dzieckiem zwykle sprawuje szkoła przez nauczycieli lub opiekunów. W takim układzie trzeba rozważyć odpowiedzialność placówki lub jej organu prowadzącego, jeżeli doszło do zaniedbania nadzoru. W przypadku działań personelu zastosowanie może mieć także art. 430 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym ten, kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie podlegającej jego kierownictwu, odpowiada za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej czynności.

Jeżeli więc zdarzenie miało miejsce podczas wycieczki szkolnej, nie można z góry przyjąć, że odpowiada wyłącznie rodzic. Konieczna jest ocena, czy opiekunowie zapewnili odpowiedni nadzór, czy konflikt między dziećmi był nagły oraz czy dało się mu realnie zapobiec.

Jak ustala się zakres odszkodowania?

Zgodnie z art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Z kolei art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Sposób naprawienia szkody określa art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego – co do zasady przez przywrócenie stanu poprzedniego albo przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.

W praktyce przy uszkodzonych okularach oznacza to, że poszkodowany może żądać zwrotu kosztów:

• naprawy oprawek, jeżeli naprawa była możliwa i ekonomicznie uzasadniona,
• wymiany oprawek na porównywalne, gdy naprawa okazała się niemożliwa albo niecelowa,
• ewentualnie innych niezbędnych wydatków, ale tylko pozostających w normalnym związku ze zdarzeniem.

Nie ma natomiast podstaw, aby żądać zakupu modelu lepszego, droższego albo o wyższym standardzie niż rzecz uszkodzona. Odszkodowanie ma wyrównać szkodę, a nie prowadzić do wzbogacenia poszkodowanego.

Czy trzeba zapłacić za szkła uszkodzone dopiero podczas naprawy?

Co do zasady nie, jeżeli szkła nie zostały uszkodzone w samym zdarzeniu. W takim przypadku trzeba odróżnić szkodę pierwotną od szkody powstałej później u optyka lub w serwisie.

Jeżeli wykonawca usługi uszkodził rzecz podczas naprawy, jego odpowiedzialność może wynikać z art. 471 Kodeksu cywilnego, czyli z odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Wtedy roszczenie co do uszkodzonych szkieł powinno być kierowane przede wszystkim do podmiotu wykonującego usługę.

Wyjątek byłby możliwy tylko wtedy, gdyby z opinii optyka lub innego wiarygodnego dowodu wynikało, że uszkodzenie szkieł było nieuniknionym, normalnym następstwem wcześniejszego uszkodzenia okularów powstałego podczas zdarzenia. Taki związek trzeba jednak udowodnić. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Kiedy trzeba pokryć koszty wizyty lekarskiej i leczenia?

Jeżeli wskutek zdarzenia doszło do uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, zastosowanie ma art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty, a na żądanie poszkodowanego zobowiązany powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia.

Nie oznacza to jednak, że każdy późniejszy wydatek medyczny automatycznie obciąża rodzica albo szkołę. Konieczne jest wykazanie:

• że wizyta lekarska była celowa i uzasadniona,
• że dolegliwości pozostają w związku ze zdarzeniem,
• że poniesione koszty były rzeczywiście potrzebne.

Jeżeli dziecko poszkodowane skarży się na ból oka i skroni dwa dni po zdarzeniu, samo zgłoszenie dolegliwości jeszcze nie przesądza o odpowiedzialności. Potrzebne są dowody medyczne: karta wizyty, rozpoznanie, zalecenia, ewentualnie skierowania, rachunki za leki lub badania.

Jeżeli lekarz potwierdzi uraz pozostający w normalnym związku ze zdarzeniem, koszty konsultacji, leczenia lub leków mogą podlegać zwrotowi. Jeżeli jednak badanie nie potwierdzi urazu albo wskaże na brak związku przyczynowego, podstawa do żądania zwrotu wydatków będzie słaba.

Jakie dowody mają znaczenie w takiej sprawie?

W sporze o odszkodowanie kluczowe są dowody, a nie same twierdzenia stron. Znaczenie mogą mieć w szczególności:

• notatka szkoły lub wychowawcy z przebiegu zdarzenia,
• zeznania nauczycieli, opiekunów i uczniów,
• rachunek lub faktura za naprawę okularów,
• informacja od optyka, co było uszkodzone po zdarzeniu i co stało się podczas naprawy,
• dokumentacja medyczna dotycząca oka, skroni, bólu głowy lub innych następstw,
• korespondencja z rodzicami poszkodowanego.

Warto też pamiętać, że zgodnie z art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego trzeba wykazać adekwatny związek przyczynowy. Nie odpowiada się za każdy późniejszy problem, lecz tylko za normalne następstwa konkretnego zdarzenia.

Do kiedy można dochodzić roszczeń?

Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym reguluje art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Roszczenie przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być jednak dłuższy niż 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.

Jeżeli szkoda wynika ze zbrodni lub występku, zastosowanie może mieć art. 442¹ § 2 Kodeksu cywilnego, który przewiduje termin 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa, niezależnie od tego, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej.

W przypadku szkody na osobie przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia – art. 442¹ § 3 Kodeksu cywilnego.

Dodatkowo, jeżeli poszkodowany jest małoletni, przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania przez niego pełnoletności – art. 442¹ § 4 Kodeksu cywilnego.

W praktyce oznacza to, że roszczenie za naprawę okularów zwykle trzeba zgłosić stosunkowo szybko, ale roszczenia związane z uszkodzeniem ciała małoletniego mogą być dochodzone dłużej.

Tabela: kto może odpowiadać za szkodę?

Co to oznacza w opisanej sytuacji?

Jeżeli syn nie ukończył 13 lat, poszkodowana strona może próbować kierować roszczenie do osoby sprawującej nadzór. Ponieważ zdarzenie miało miejsce podczas szkolnej wycieczki, istotne będzie ustalenie, czy nadzór spoczywał w tym czasie na szkole i czy można wykazać zaniedbanie opiekunów.

Jeżeli chodzi o okulary, co do zasady uzasadnione może być żądanie zwrotu kosztu naprawy albo wymiany uszkodzonych oprawek na porównywalne. Jeżeli jednak szkła pękły dopiero podczas naprawy i nie był to normalny skutek pierwotnego uszkodzenia, nie ma podstaw, by automatycznie obciążać tym kosztem rodziców dziecka sprawcy.

Podobnie z kosztami lekarza i leczenia: mogą one być zasadne tylko wtedy, gdy dokumentacja medyczna potwierdzi uraz i jego związek ze zdarzeniem. Samo zgłoszenie bólu po dwóch dniach nie jest jeszcze wystarczającym dowodem.

FAQ

Czy rodzice zawsze płacą za szkody wyrządzone przez dziecko?

Nie. Jeżeli dziecko nie ukończyło 13 lat, odpowiedzialność może obciążać osobę zobowiązaną do nadzoru, ale taka osoba może uwolnić się od odpowiedzialności na zasadach z art. 427 Kodeksu cywilnego. Gdy zdarzenie miało miejsce w szkole, trzeba badać także rolę placówki.

Czy szkoła może odpowiadać za szkodę podczas wycieczki?

Tak, jeżeli w chwili zdarzenia sprawowała nadzór nad dzieckiem i można wykazać jego nienależyte wykonywanie. Znaczenie mają konkretne okoliczności: liczba opiekunów, miejsce zdarzenia, możliwość przewidzenia konfliktu i reakcja nauczycieli.

Czy trzeba pokryć koszt prywatnej wizyty lekarskiej?

Może być taki obowiązek, ale tylko wtedy, gdy wizyta była celowa i pozostawała w związku ze zdarzeniem. Podstawą jest art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego, a roszczenie powinno być poparte dokumentacją medyczną i rachunkiem.

Czy można żądać wymiany rzeczy na nową?

Tak, ale tylko wtedy, gdy naprawa nie przywraca stanu poprzedniego albo jest nieopłacalna. Poszkodowany nie może jednak żądać rzeczy wyraźnie lepszej lub droższej niż ta uszkodzona.

Jak długo można dochodzić roszczeń?

Zwykle 3 lata od uzyskania wiedzy o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie dłużej niż 10 lat od zdarzenia – art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Przy szkodzie na osobie małoletniego terminy są korzystniejsze dla poszkodowanego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. W szczególności: art. 6, art. 415, art. 426, art. 427, art. 430, art. 444 § 1, art. 471, art. 361 § 1 i 2, art. 363 § 1, art. 442¹ § 1–4 Kodeksu cywilnego.