Czy pomoc drogowa musi mieć tachograf? Kiedy działa wyłączenie

Obowiązek stosowania tachografu – zasada ogólna

Zasadą jest, że przepisy o czasie prowadzenia pojazdu, przerwach i odpoczynkach kierowców stosuje się do przewozu drogowego rzeczy wykonywanego pojazdami, których dopuszczalna masa całkowita, łącznie z przyczepą lub naczepą, przekracza 3,5 t. Wynika to z art. 2 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego.

Jeżeli więc przedsiębiorca używa lawety albo zestawu pojazdów przekraczającego 3,5 t DMC, co do zasady wchodzi w reżim rozporządzenia 561/2006 oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym. W praktyce oznacza to obowiązek rejestrowania aktywności kierowcy tachografem, chyba że zachodzi jedno z ustawowych lub unijnych wyłączeń.

Jeżeli temat dotyczy także innych obowiązków transportowych, zobacz również: tachograf.

Kiedy pomoc drogowa korzysta z wyłączenia

Najważniejsze wyłączenie dla tego typu działalności przewiduje art. 3 lit. f rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Przepis stanowi, że rozporządzenia nie stosuje się do „specjalistycznych pojazdów pomocy drogowej poruszających się w promieniu 100 km od swojej bazy”.

Jeżeli więc pojazd rzeczywiście jest specjalistycznym pojazdem pomocy drogowej i porusza się w promieniu 100 km od bazy przedsiębiorcy, nie stosuje się do niego obowiązków wynikających z rozporządzenia 561/2006, a w konsekwencji co do zasady nie powstaje też obowiązek używania tachografu dla takiego przejazdu.

Trzeba jednak podkreślić, że w kontroli liczy się nie tylko formalny opis pojazdu, ale również jego faktyczne przeznaczenie i sposób używania. Sam wpis „pomoc drogowa” w dowodzie rejestracyjnym pomaga, ale nie zamyka sprawy, jeżeli okoliczności wskazują, że pojazd w praktyce służy zwykłemu przewozowi rzeczy.

Jak liczyć promień 100 km

Przepis mówi o promieniu 100 km od bazy, a nie o długości przejechanej trasy. W praktyce chodzi więc o obszar koła wyznaczonego od bazy przedsiębiorcy, a nie o to, czy licznik przejazdu pokazał mniej lub więcej niż 100 km.

To rozróżnienie ma duże znaczenie. Można przejechać trasę dłuższą niż 100 km, a mimo to cały czas pozostawać w promieniu 100 km od bazy. Z drugiej strony nawet stosunkowo krótki przejazd może wyjść poza ten promień i wtedy wyłączenie przestaje działać.

Przy sporze z organem kontrolnym liczy się konkretny stan faktyczny: miejsce bazy, miejsce podjęcia pojazdu, miejsce docelowe oraz faktyczny przebieg przejazdu.

Czy przewóz własnych uszkodzonych aut jest przewozem niehandlowym

Co do zasady nie należy utożsamiać przewozu własnych rzeczy z przewozem niehandlowym. Art. 3 lit. h rozporządzenia (WE) nr 561/2006 wyłącza spod stosowania rozporządzenia pojazdy lub zespoły pojazdów o DMC nieprzekraczającej 7,5 t używane do niehandlowego przewozu rzeczy.

Jeżeli jednak przewóz odbywa się w ramach działalności gospodarczej, służy osiąganiu przychodu albo stanowi element zorganizowanej działalności przedsiębiorstwa, organy kontrolne zwykle nie uznają go za przewóz niehandlowy. Dotyczy to również sytuacji, gdy przedsiębiorca odbiera uszkodzone samochody przeznaczone do demontażu, skupu lub dalszego gospodarczego wykorzystania.

Innymi słowy: to, że pojazd jest „mój”, nie wystarcza. Znaczenie ma cel przewozu. Jeżeli przewóz pozostaje funkcjonalnie związany z działalnością gospodarczą, wyłączenie z art. 3 lit. h rozporządzenia (WE) nr 561/2006 najczęściej nie znajdzie zastosowania.

Dlaczego ITD może zakwestionować brak tachografu

W praktyce kara nie bierze się zwykle z samego faktu przewozu uszkodzonego auta, lecz z odmiennej oceny charakteru przejazdu przez organ kontrolny. ITD może uznać, że wyłączenie nie działa, jeżeli stwierdzi przykładowo, że:

• pojazd nie jest w istocie specjalistycznym pojazdem pomocy drogowej,
• przejazd wykraczał poza promień 100 km od bazy,
• przewóz był zwykłym przewozem rzeczy związanym z działalnością gospodarczą,
• brakuje dokumentów pozwalających potwierdzić, że był to kurs w ramach pomocy drogowej.

Podstawy administracyjnych kar pieniężnych wynikają z ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, w szczególności z art. 92a ust. 1 tej ustawy oraz z załącznika nr 3 określającego naruszenia i wysokość kar. Wysokość sankcji zależy od rodzaju stwierdzonego naruszenia, jego kwalifikacji i okoliczności kontroli.

Jakie dokumenty warto mieć podczas kontroli

Nawet jeśli przedsiębiorca korzysta z wyłączenia, powinien zadbać o dokumenty, które pokażą kontrolującemu, dlaczego tachograf nie był wymagany przy danym kursie. W praktyce przydatne są:

• dokumenty rejestracyjne pojazdu potwierdzające jego rodzaj lub przeznaczenie,
• dokumenty zlecenia lub notatki serwisowe wskazujące, że chodziło o interwencję lub odbiór pojazdu uszkodzonego,
• dane potwierdzające położenie bazy i miejsca wykonania usługi,
• dokumenty przedsiębiorcy związane z prowadzoną działalnością, w tym w razie potrzeby dokumenty dotyczące przewozów na potrzeby własne.

Jeżeli działalność obejmuje także typowy pomoc drogowa, warto dodatkowo uporządkować kwestie licencyjne i organizacyjne, ponieważ w kontroli poszczególne obowiązki transportowe często są oceniane łącznie.

Czy potrzebne jest zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne

To zależy od modelu działalności. Zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym przewóz drogowy na potrzeby własne to niezarobkowy przewóz osób lub rzeczy wykonywany pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej przedsiębiorcy, przy spełnieniu warunków wskazanych w ustawie.

Z kolei art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym przewiduje co do zasady obowiązek uzyskania zaświadczenia na krajowy drogowy przewóz na potrzeby własne, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek. To jednak zagadnienie nie jest tożsame z obowiązkiem tachografu. Można więc mieć osobno problem z dokumentem przewozowym i osobno z rejestracją czasu jazdy.

Jeżeli przedsiębiorca wykonuje odbiór pojazdów w związku z działalnością stacji demontażu, skupu albo serwisu, warto ocenić równolegle nie tylko tachograf, ale też podstawę wykonywania samego przewóz.

Co w sytuacji opisanej w pytaniu

Jeżeli używany jest pojazd do 3,5 t DMC, obowiązek tachografu co do zasady nie powstaje na podstawie art. 2 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 561/2006, bo próg 3,5 t nie zostaje przekroczony.

Jeżeli natomiast przedsiębiorca używa lawety pojedynczej lub podwójnej i łączna DMC zespołu pojazdów przekracza 3,5 t, wtedy co do zasady tachograf jest wymagany, chyba że da się skutecznie zastosować wyłączenie z art. 3 lit. f rozporządzenia (WE) nr 561/2006 dla specjalistycznego pojazdu pomocy drogowej poruszającego się w promieniu 100 km od bazy.

W opisanym modelu działalności kluczowe będą więc trzy pytania:

1. czy pojazd rzeczywiście ma charakter specjalistycznego pojazdu pomocy drogowej,
2. czy konkretny kurs mieścił się w promieniu 100 km od bazy,
3. czy okoliczności przejazdu potwierdzają, że był to przejazd objęty tym wyłączeniem, a nie zwykły gospodarczy transport rzeczy.

Jeżeli na któreś z tych pytań organ odpowie negatywnie, może przyjąć, że tachograf był obowiązkowy.

Zobacz również:

ciężarówka

Praktyczne wnioski dla przedsiębiorcy

Najbezpieczniejsze podejście jest następujące:

• dla pojazdu lub zespołu do 3,5 t DMC tachograf co do zasady nie jest wymagany na podstawie rozporządzenia 561/2006,
• dla pojazdu lub zespołu powyżej 3,5 t DMC trzeba sprawdzić, czy realnie działa wyłączenie dla pomocy drogowej,
• nie należy opierać się wyłącznie na przekonaniu, że przewożony uszkodzony pojazd jest własnością firmy,
• warto przygotować dokumenty potwierdzające bazę, zakres działania i charakter konkretnego przejazdu.

Jeżeli działalność bywa mieszana i ten sam pojazd służy czasem do pomocy drogowej, a czasem do przewozu pojazdów w innym celu, ryzyko sporu z organem rośnie. Wtedy potrzebna jest ocena konkretnego stanu faktycznego, a czasem także analiza, czy pojazd i organizacja pracy nie powinny być dostosowane tak, aby ograniczyć ryzyko kar.

FAQ

Czy pomoc drogowa zawsze jest zwolniona z tachografu?

Nie. Zwolnienie wynika z art. 3 lit. f rozporządzenia (WE) nr 561/2006 i dotyczy tylko specjalistycznych pojazdów pomocy drogowej poruszających się w promieniu 100 km od bazy.

Czy laweta do 3,5 t musi mieć tachograf?

Co do zasady nie, ponieważ art. 2 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 561/2006 obejmuje przewóz rzeczy pojazdami lub zespołami pojazdów przekraczającymi 3,5 t DMC.

Czy liczy się masa samego auta, czy całego zestawu?

Liczy się dopuszczalna masa całkowita pojazdu lub zespołu pojazdów, czyli także z przyczepą lub lawetą. Wynika to wprost z art. 2 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 561/2006.

Czy wpis „pomoc drogowa” w dowodzie rejestracyjnym wystarczy?

Nie zawsze. Podczas kontroli oceniany jest również rzeczywisty sposób wykorzystania pojazdu i charakter konkretnego kursu.

Czy przewóz własnych uszkodzonych pojazdów jest przewozem niehandlowym?

Nie automatycznie. Jeżeli przewóz pozostaje związany z działalnością gospodarczą, zwykle nie spełnia warunku „niehandlowego przewozu rzeczy” z art. 3 lit. h rozporządzenia (WE) nr 561/2006.

Czy po wyjeździe poza 100 km trzeba mieć tachograf od początku kursu?

Jeżeli dany przejazd nie mieści się w warunkach wyłączenia, organ może uznać, że kurs od początku podlegał ogólnym regułom. Taka sytuacja wymaga oceny konkretnego stanu faktycznego i przebiegu kontroli.

Źródła

1. Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego.

2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym.

3. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym – Dz.U. 2001 nr 125 poz. 1371.