Wypadek przy pracy zdalnej w domu – kiedy zdarzenie można uznać?

Wypadek przy pracy zdalnej – kiedy jest możliwy?

Tak, pracownik wykonujący pracę zdalną może ulec wypadkowi przy pracy. Obecnie wynika to wprost z przepisów o pracy zdalnej zawartych w art. 67(18)–67(33) ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz z ogólnych zasad kwalifikowania wypadków określonych w art. 3 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Za wypadek przy pracy można uznać tylko takie zdarzenie, które łącznie spełnia cztery warunki z art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej: jest nagłe, zostało wywołane przyczyną zewnętrzną, spowodowało uraz albo śmierć oraz nastąpiło w związku z pracą. Sam fakt, że doszło do urazu w mieszkaniu i w godzinach pracy, nie wystarcza. Osobnym, ale powiązanym problemem jest wypadek nauczyciela w szkole w dzień wolny.

W pracy zdalnej najwięcej sporów dotyczy właśnie ostatniej przesłanki, czyli związku zdarzenia z pracą. Związek ten może mieć charakter czasowy, miejscowy i funkcjonalny, ale ostatecznie trzeba wykazać, że do urazu doszło podczas wykonywania zwykłych czynności pracowniczych, poleceń przełożonego albo czynności podejmowanych na rzecz pracodawcy.

Jakie przepisy stosuje się do wypadku podczas pracy zdalnej?

Zasady postępowania po takim zdarzeniu wynikają przede wszystkim z dwóch aktów prawnych:

• art. 3 ust. 1 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,
• art. 67(31) § 1–10 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Zgodnie z art. 67(31) § 1 Kodeksu pracy, w razie wypadku przy pracy zdalnej stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału dotyczącego ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, z uwzględnieniem odrębności wynikających z wykonywania pracy w miejscu uzgodnionym z pracownikiem. Oznacza to, że pracodawca nadal prowadzi postępowanie powypadkowe, ale oględziny miejsca wypadku w mieszkaniu pracownika wymagają jego zgody albo zgody domownika, jeżeli to konieczne.

Jeżeli zgoda nie zostanie udzielona, zgodnie z art. 67(31) § 5 Kodeksu pracy ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku następuje na podstawie posiadanych informacji, w szczególności wyjaśnień poszkodowanego i zebranych materiałów dowodowych. To jednak może utrudnić wykazanie, że zdarzenie było związane z pracą.

Czy przytrzaśnięcie palca przez dziecko domownika może być wypadkiem przy pracy?

W przedstawionym stanie faktycznym zdarzenie było nagłe, miało przyczynę zewnętrzną i spowodowało uraz. Sporna pozostaje jednak najważniejsza kwestia: czy uraz pozostawał w związku z pracą w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej.

Jeżeli pracownik jedynie znajdował się w domu podczas godzin pracy, ale uraz powstał wskutek zwykłej sytuacji domowej, niezwiązanej z wykonywaniem obowiązków służbowych, pracodawca może uznać, że brak jest wymaganego związku z pracą. Samo to, że drzwi prowadziły do pokoju, w którym znajdował się komputer służbowy, nie przesądza jeszcze sprawy.

W opisanym przypadku argument przeciw uznaniu zdarzenia za wypadek przy pracy jest taki, że bezpośrednią przyczyną było zachowanie dziecka i codzienna aktywność domowa, a nie wykonywanie czynności pracowniczej. Inaczej mogłoby być, gdyby uraz nastąpił np. przy przechodzeniu po dokumenty, podłączaniu sprzętu służbowego, odbieraniu połączenia służbowego czy innym działaniu bezpośrednio związanym z pracą.

Dlatego najbardziej prawdopodobny wniosek jest taki, że uznanie tego zdarzenia za wypadek przy pracy jest wątpliwe. Nie można jednak przesądzić tego abstrakcyjnie – ostateczna ocena zależy od konkretnych ustaleń zespołu powypadkowego, dowodów i opisu tego, co pracownik robił dokładnie w chwili urazu.

Co powinien zrobić pracownik po zdarzeniu?

Pracownik powinien niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o wypadku. Taki obowiązek wynika z ogólnych zasad współdziałania przy ustalaniu okoliczności wypadku oraz z praktyki stosowania przepisów powypadkowych. Im szybsze zgłoszenie, tym łatwiej zabezpieczyć dowody i opisać przebieg zdarzenia.

W zgłoszeniu warto podać:

• datę i godzinę zdarzenia,
• dokładne miejsce,
• jakie czynności pracownik wykonywał,
• na czym polegał uraz,
• czy byli świadkowie albo czy istnieją inne dowody, np. dokumentacja medyczna.

W praktyce duże znaczenie ma dokumentacja z SOR, izby przyjęć albo od lekarza, bo potwierdza istnienie urazu. Sama dokumentacja medyczna nie rozstrzyga jednak o związku z pracą.

Jakie obowiązki ma pracodawca?

Po zgłoszeniu zdarzenia pracodawca powinien wdrożyć procedurę powypadkową. Obejmuje to przede wszystkim ustalenie okoliczności i przyczyn zdarzenia oraz sporządzenie protokołu powypadkowego. W zakresie pracy zdalnej stosuje się odpowiednio przepisy wykonawcze dotyczące ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, w szczególności rozporządzenie Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.

Pracodawca nie może z góry wyłączyć odpowiedzialności za wypadki przy pracy zdalnej np. regulaminowym zapisem, że wszystkie zdarzenia w domu są sprawą prywatną pracownika. Taki zapis pozostawałby sprzeczny z art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej i z art. 67(31) Kodeksu pracy.

Jeżeli do ustalenia przyczyn potrzebne są oględziny miejsca wypadku, należy pamiętać o ochronie prywatności pracownika. Zgodnie z art. 67(31) § 6–7 Kodeksu pracy czynności w miejscu wykonywania pracy zdalnej nie mogą naruszać miru domowego pracownika ani utrudniać korzystania z pomieszczeń domowych w sposób zgodny z ich przeznaczeniem.

Świadczenia po uznaniu wypadku przy pracy

Jeżeli zdarzenie zostanie uznane za wypadek przy pracy, pracownik może ubiegać się o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, w tym przede wszystkim o zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego w wysokości 100% podstawy wymiaru. Podstawą są tu przepisy art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy wypadkowej.

Trzeba jednak pamiętać o wyjątku z art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej. Przepis ten stanowi, że świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, gdy wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione naruszenie przez niego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa.

To oznacza, że nawet jeśli zdarzenie zostanie zakwalifikowane jako wypadek przy pracy, pracownik może utracić prawo do świadczeń wypadkowych, gdy zostaną spełnione przesłanki z art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej. Musi jednak chodzić o wyłączną przyczynę i musi ona być udowodniona.

Wypadek przy pracy a zwykła niezdolność do pracy

Jeżeli zdarzenie nie zostanie uznane za wypadek przy pracy, pracownik nadal może mieć prawo do świadczeń z tytułu zwykłej choroby lub urazu, czyli do wynagrodzenia chorobowego na zasadach z art. 92 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, a następnie do zasiłku chorobowego na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Różnica jest istotna, bo przy zwykłej chorobie lub urazie wysokość świadczenia co do zasady jest niższa niż przy świadczeniu z ubezpieczenia wypadkowego. Właśnie dlatego udowodnienie wypadku i prawidłowe przeprowadzenie postępowania powypadkowego ma tak duże znaczenie.

Jak ocenić opisany przypadek w praktyce?

W praktyce zespół powypadkowy będzie badał przede wszystkim:

• czy pracownik faktycznie wykonywał w tym momencie czynność służbową,
• czy przemieszczał się w związku z pracą,
• czy uraz pozostaje tylko w luźnym związku czasowym z pracą, czy także w związku funkcjonalnym,
• czy istnieją dowody potwierdzające wersję pracownika.

Jeżeli z ustaleń wynikałoby, że pracownik podczas pracy zdalnej przechodził do innego pomieszczenia po dokumenty, słuchawki, ładowarkę do komputera czy notatki potrzebne do wykonywania obowiązków, argumenty za uznaniem wypadku byłyby silniejsze. Jeżeli jednak zdarzenie miało charakter wyłącznie domowy i przypadkowy, bez ścisłego związku z pracą, pracodawca może odmówić uznania go za wypadek przy pracy.

Podsumowanie

Opisane przytrzaśnięcie palca podczas pracy zdalnej nie musi zostać uznane za wypadek przy pracy. Kluczowe są nie same godziny pracy ani miejsce zdarzenia, ale wykazanie związku urazu z wykonywaniem obowiązków służbowych w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej.

W tej sprawie istnieją mocne argumenty za uznaniem, że był to raczej nieszczęśliwy wypadek w sferze życia domowego niż wypadek przy pracy. Mimo to zdarzenie warto formalnie zgłosić, bo tylko postępowanie powypadkowe daje podstawę do oficjalnej kwalifikacji i ewentualnego dalszego dochodzenia praw.

Znaczenie ma także prawidłowe udowodnienie wypadku oraz zebranie dowodów już na początku sprawy.

FAQ

Czy każdy uraz w domu podczas pracy zdalnej jest wypadkiem przy pracy?

Nie. Muszą być spełnione wszystkie przesłanki z art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej, w tym przede wszystkim związek zdarzenia z pracą.

Czy pracodawca może odmówić wszczęcia procedury powypadkowej?

Co do zasady nie powinien ignorować zgłoszenia. Po otrzymaniu informacji o zdarzeniu powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i ustalić, czy doszło do wypadku przy pracy.

Czy oględziny mieszkania są obowiązkowe?

Nie zawsze. Przy pracy zdalnej oględziny miejsca zdarzenia wymagają poszanowania prywatności pracownika, a w praktyce także jego współpracy. Gdy oględziny nie są możliwe, ustalenia można oprzeć na innych dowodach.

Czy brak uznania wypadku przy pracy pozbawia prawa do L4?

Nie. Pracownik może nadal korzystać ze zwolnienia lekarskiego oraz ze świadczeń chorobowych na zasadach ogólnych, ale niekoniecznie ze świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.

Czy warto zgłaszać nawet wątpliwe zdarzenie?

Tak, bo formalne zgłoszenie wypadku pozwala uruchomić procedurę i zabezpieczyć dowody. Brak zgłoszenia zwykle utrudnia późniejsze dochodzenie praw.

Źródła

• Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 67(31).
• Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, w szczególności art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i art. 21 ust. 1.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.
• Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.