Ukrywanie dziecka przed ojcem – co zrobić i gdzie zgłosić?

Gdy drugi rodzic ukrywa dziecko – od czego zacząć?

Jeżeli matka albo ojciec dziecka nie ujawnia miejsca jego pobytu, nie odbiera telefonu, blokuje kontakt i uniemożliwia wykonywanie władzy rodzicielskiej lub kontaktów, należy działać od razu na dwóch płaszczyznach: interwencyjnej i sądowej.

Po pierwsze, warto zgłosić sprawę na policję, zwłaszcza gdy nie wiadomo, gdzie dziecko przebywa, z kim jest i czy nie jest zagrożone jego zdrowie lub bezpieczeństwo. Po drugie, trzeba jak najszybciej złożyć do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka przy Panu oraz wniosek o zabezpieczenie na czas postępowania. Podstawą właściwości sądu opiekuńczego jest art. 569 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, a podstawą rozstrzygnięcia o miejscu pobytu dziecka jest art. 26 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz przepisy o władzy rodzicielskiej, w tym art. 95 § 1 i art. 97 § 1-2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Osobnym, ale powiązanym problemem jest sąd nakazał powrót dziecka za granicę.

Czy to zawsze jest uprowadzenie rodzicielskie?

Nie. To najważniejsze zastrzeżenie praktyczne. Sam fakt, że jeden rodzic zabrał dziecko i nie podał adresu, nie oznacza jeszcze automatycznie popełnienia przestępstwa.

Zgodnie z art. 211 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny: „Kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

W praktyce ocena zależy od tego, kto w danym stanie faktycznym wykonywał pieczę nad dzieckiem, czy było orzeczenie sądu o miejscu pobytu dziecka, czy władza rodzicielska jednego z rodziców została ograniczona oraz czy doszło do działania wbrew woli osoby uprawnionej do opieki lub nadzoru. Dlatego policja i prokuratura często badają, czy sprawa ma wyłącznie charakter rodzinny, czy już karny.

Jeżeli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską i nie ma orzeczenia ustalającego miejsce pobytu dziecka przy jednym z nich, postępowanie karne bywa trudniejsze. Nie oznacza to jednak braku ochrony. Nadal można i trzeba korzystać z instrumentów sądu rodzinnego, ponieważ zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w razie braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

W sprawach pokrewnych pomocne mogą być także materiały dotyczące wyprowadzki z dzieckiem oraz sytuacji, gdy dochodzi do wywiezienia dziecka za granicę.

Jakie zgłoszenie złożyć na policji?

Na policji należy możliwie konkretnie opisać sytuację: kiedy dziecko zostało zabrane, kiedy był ostatni kontakt, czy drugi rodzic odmawia podania adresu, czy istnieją obawy o bezpieczeństwo dziecka, czy nowy partner rodzica stwarza zagrożenie, oraz czy istnieje ryzyko wyjazdu za granicę.

Jeżeli ma Pan informacje o zagrożeniu dobra dziecka, policja może podjąć czynności sprawdzające. Niezależnie od oceny pod kątem art. 211 Kodeksu karnego warto wyraźnie żądać przyjęcia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa i wskazać, że nieznane jest miejsce pobytu małoletniej oraz że istnieje obawa o jej bezpieczeństwo.

Jeżeli dziecko mogło zostać wywiezione poza Polskę, trzeba to podać od razu. W takich sprawach znaczenie mogą mieć także przepisy Konwencji haskiej z dnia 25 października 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, ale stosuje się je głównie przy bezprawnym uprowadzeniu lub zatrzymaniu dziecka za granicą.

Wniosek do sądu rodzinnego – co powinien obejmować?

Najważniejszy jest wniosek do sądu opiekuńczego o:

• ustalenie miejsca pobytu dziecka przy ojcu,
• udzielenie zabezpieczenia na czas postępowania,
• zobowiązanie matki do natychmiastowego podania aktualnego adresu dziecka,
• uregulowanie kontaktów, jeżeli dotąd nie były ustalone albo są naruszane,
• ewentualne ograniczenie władzy rodzicielskiej matki, jeżeli jej zachowanie narusza dobro dziecka.

Podstawą do ingerencji sądu w sposób wykonywania władzy rodzicielskiej jest art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. Może m.in. zobowiązać rodziców do określonego postępowania, określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, a także poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego.

Jeżeli zachowanie drugiego rodzica ma charakter trwały i rażący, a dobro dziecka jest poważnie zagrożone, można rozważać także dalej idące wnioski dotyczące ograniczenia, a w szczególnych wypadkach nawet pozbawienia władzy rodzicielskiej na podstawie art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To jednak zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego i jakości dowodów.

Zobacz również:

Czy można samemu zabrać dziecko do siebie?

Co do zasady nie warto podejmować samodzielnej, siłowej próby „odebrania” dziecka bez orzeczenia sądu albo bez udziału organów. Nawet jeśli ma Pan pełnię władzy rodzicielskiej, takie działanie może doprowadzić do eskalacji konfliktu, kolejnych zawiadomień i pogorszenia Pana sytuacji procesowej.

Bezpieczniej jest uzyskać zabezpieczenie sądu rodzinnego. Wniosek o zabezpieczenie można oprzeć na art. 730 § 1 i art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach rodzinnych sąd może wydać zabezpieczenie bardzo szybko, jeżeli z treści wniosku wynika realne zagrożenie dobra dziecka.

Jeżeli dziecko już przebywa przy drugim rodzicu, a Pan zna miejsce pobytu, należy dążyć do uzyskania orzeczenia, a nie do samodzielnego rozstrzygania sporu. Inaczej każda ze stron będzie twierdzić, że działała legalnie, a w centrum konfliktu pozostanie dziecko.

Jakie dowody są najważniejsze?

W takich sprawach szczególnie przydatne są:

• SMS-y, komunikatory, e-maile z odmową podania adresu dziecka,
• historia połączeń i prób kontaktu,
• orzeczenia o kontaktach, miejscu pobytu lub władzy rodzicielskiej, jeżeli już istnieją,
• zaświadczenia ze szkoły, przedszkola, przychodni, jeżeli potwierdzają zmianę miejsca pobytu lub brak informacji dla drugiego rodzica,
• zeznania świadków, którzy wiedzą o ukrywaniu dziecka lub nagłym wyjeździe,
• dowody wskazujące na zagrożenie dobra dziecka, np. nadużywanie alkoholu, przemoc, niestabilne warunki bytowe, ryzykowne otoczenie.

Jeżeli obawia się Pan, że dziecko przebywa z osobą stwarzającą zagrożenie, należy to opisać rzeczowo i udokumentować. Samo przypuszczenie może nie wystarczyć. Jeżeli jednak istnieją konkretne informacje, sąd rodzinny powinien je zbadać z punktu widzenia art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny.

Co, jeśli matka wyjechała z dzieckiem za granicę?

Wtedy sprawa staje się pilniejsza. Jeżeli wyjazd nastąpił bez zgody drugiego rodzica wykonującego władzę rodzicielską i bez zgody sądu, może dojść do bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka w rozumieniu Konwencji haskiej z 1980 r. W praktyce trzeba wtedy rozważyć równolegle:

• zawiadomienie policji i prokuratury,
• wniosek do sądu rodzinnego w Polsce,
• uruchomienie procedury konwencyjnej przez organ centralny.

Jeżeli problem dotyczy już podróży lub pobytu poza Polską, warto przeanalizować odrębnie kwestię wywiezienie dziecka za granicę. W tym artykule kluczowe jest to, że nieujawnianie miejsca pobytu dziecka może być etapem poprzedzającym wyjazd zagraniczny.

Jakie jeszcze wnioski warto rozważyć?

W zależności od sytuacji można dodatkowo wnosić o:

Jeżeli problemem jest także ukrywanie dokumentów dziecka, pomocny bywa materiał o tym, jak wygląda przetrzymywanie paszportu dziecka. Jeżeli zaś istnieją obawy o zachowanie drugiego rodzica lub jego otoczenia, znaczenie może mieć również temat ochrony dziecka.

FAQ

Czy policja musi przyjąć zgłoszenie?

Tak, policja powinna przyjąć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa albo informację o zaginięciu miejsca pobytu dziecka i podjąć stosowne czynności. To, czy sprawa zakończy się postępowaniem z art. 211 Kodeksu karnego, zależy już od ustaleń.

Czy brak wyroku o miejscu pobytu dziecka przekreśla moje szanse?

Nie. Utrudnia kwalifikację karną, ale nie odbiera prawa do ochrony w sądzie rodzinnym. Nadal można żądać ustalenia miejsca pobytu dziecka, zabezpieczenia, kontaktów i ograniczenia władzy rodzicielskiej drugiego rodzica.

Czy mogę żądać podania adresu dziecka?

Tak. Rodzic wykonujący władzę rodzicielską powinien współdecydować o istotnych sprawach dziecka. Nieujawnianie miejsca pobytu dziecka może być ocenione jako działanie sprzeczne z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z dobrem dziecka.

Czy mogę wystąpić o zabezpieczenie bardzo szybko?

Tak. W sprawach rodzinnych wniosek o zabezpieczenie składa się razem z wnioskiem głównym albo oddzielnie. Im lepiej opisane zagrożenie dobra dziecka, tym większa szansa na szybką reakcję sądu.

Czy ukrywanie dziecka może prowadzić do ograniczenia praw rodzicielskich?

Tak, jeżeli zachowanie drugiego rodzica narusza dobro dziecka, uniemożliwia współwykonywanie władzy rodzicielskiej lub prowadzi do zerwania relacji z drugim rodzicem. Podstawą jest art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w skrajnych przypadkach art. 111 tego kodeksu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 26 § 2, art. 95 § 1 i § 3, art. 97 § 1-2, art. 109 § 1-2, art. 111 § 1.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 569 § 1, art. 730 § 1, art. 755 § 1, art. 598(1) i nast.

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 211 – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 oraz treść art. 211.

4. Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r. – w sprawach transgranicznych.