Czy nauczyciel może zrezygnować z pracy w przedszkolu w zespole szkolno-przedszkolnym?

Czy można jednostronnie zrezygnować z zajęć w przedszkolu?

Co do zasady – nie. Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony w zespole szkolno-przedszkolnym i w ramach stosunku pracy ma przydzielone godziny zarówno w szkole podstawowej, jak i w przedszkolu, to samodzielna decyzja o zaprzestaniu prowadzenia zajęć w jednej części zespołu nie wywołuje skutku prawnego.

Podstawą jest tu art. 42 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, zgodnie z którym nauczyciel realizuje tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć odpowiedni dla danego stanowiska. Przepis ten nie daje nauczycielowi uprawnienia do wyboru, w której jednostce organizacyjnej zespołu będzie wykonywał zajęcia.

Jeżeli więc w ramach tego samego zatrudnienia dyrektor przydzielił część godzin w przedszkolu, a część w szkole, to odmowa wykonywania części przydzielonych zajęć może zostać potraktowana jako niewykonywanie obowiązków pracowniczych lub nauczycielskich.

Rola dyrektora i możliwości organizacyjne

Dyrektor szkoły lub zespołu kieruje działalnością placówki i jest przełożonym służbowym nauczycieli – wynika to z art. 68 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. To właśnie dyrektor odpowiada za organizację pracy szkoły i przedszkola, w tym za przydział zajęć zgodnie z arkuszem organizacji.

W praktyce oznacza to, że dyrektor może przydzielić nauczycielowi godziny w różnych częściach zespołu, jeżeli:

• nauczyciel ma wymagane kwalifikacje do prowadzenia danych zajęć,
• przydział mieści się w jego stosunku pracy i pensum,
• wynika to z potrzeb organizacyjnych placówki.

Sam fakt, że inny nauczyciel pracuje tylko w szkole, nie przesądza jeszcze o nierównym traktowaniu. Trzeba porównać rzeczywistą sytuację obu osób: kwalifikacje, wymiar zatrudnienia, staż, rodzaj zajęć, potrzeby organizacyjne i zapisy dokumentacji kadrowej. W podobnym kontekście warto zobaczyć także materiał o tym, kiedy możliwe jest przeniesienie nauczyciela.

Jak zgodnie z prawem próbować zmienić przydział godzin?

Najpraktyczniejszym rozwiązaniem jest złożenie do dyrektora pisemnego wniosku o zmianę przydziału zajęć od określonej daty, z konkretnym uzasadnieniem. Taki wniosek nie wiąże dyrektora, ale tworzy formalny ślad i ułatwia dalsze rozmowy.

We wniosku warto wskazać:

• jakiego rozwiązania nauczyciel oczekuje,
• od kiedy zmiana miałaby obowiązywać,
• czy prośba dotyczy całkowitej rezygnacji z przedszkola, czy tylko zmniejszenia liczby tych godzin,
• jakie są przyczyny: organizacyjne, rodzinne, zdrowotne lub inne,
• czy nauczyciel akceptuje ewentualne inne godziny w szkole.

Jeżeli zmiana ma nastąpić bez obniżenia wymiaru zatrudnienia, najczęściej potrzebne jest po prostu uzgodnienie nowego rozkładu zajęć w ramach organizacji pracy. Jeżeli natomiast po wyłączeniu godzin przedszkolnych zabrakłoby godzin do pełnego etatu, sprawa staje się trudniejsza.

Ograniczenie zatrudnienia i porozumienie stron

Dla nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania istotny jest art. 22 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem możliwe jest ograniczenie zatrudnienia, za zgodą nauczyciela, do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, jeżeli z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela nie ma możliwości zatrudnienia w pełnym wymiarze.

W praktyce oznacza to, że jeśli po wyłączeniu pracy w przedszkolu nie da się zapewnić pełnego etatu w samej szkole, dyrektor może zaproponować ograniczenie zatrudnienia. Zgoda nauczyciela jest tu konieczna. Bez niej nie dochodzi do ograniczenia na podstawie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, zmiany warunków pracy i płacy wymagają co do zasady porozumienia stron albo wypowiedzenia zmieniającego na zasadach z Kodeksu pracy, stosowanego z uwzględnieniem art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

Najbezpieczniejszą formą dobrowolnej zmiany jest porozumienie stron albo aneks do warunków zatrudnienia. W takim dokumencie należy jasno określić od kiedy i w jakim wymiarze nauczyciel wykonuje zajęcia tylko w szkole albo w zmodyfikowanym podziale godzin.

Czy można powołać się na względy zdrowotne lub osobiste?

Tak, ale nie daje to automatycznie prawa do jednostronnej zmiany miejsca prowadzenia zajęć. Jeżeli istnieją rzeczywiste przeciwwskazania zdrowotne albo szczególne okoliczności życiowe, warto je udokumentować i przedstawić dyrektorowi we wniosku.

Jeżeli problem dotyczy zdrowia, znaczenie mogą mieć:

• orzeczenia lekarza medycyny pracy dotyczące zdolności do pracy na określonym stanowisku,
• zalecenia ograniczające określony rodzaj obciążeń,
• dokumentacja wskazująca, że konkretne warunki pracy pogarszają stan zdrowia.

W zależności od stanu faktycznego nauczyciel może też analizować, czy zasadne byłoby skorzystanie z rozwiązań związanych ze stanem zdrowia, w tym z uprawnień dotyczących urlopu nauczyciela.

Względy osobiste lub rodzinne również można wskazać, ale dyrektor nie ma ustawowego obowiązku ich uwzględnienia. Mogą one jednak zwiększyć szansę na osiągnięcie porozumienia organizacyjnego.

Kiedy odmowa dyrektora może być problemem prawnym?

Nie każda odmowa jest bezprawna. Jeżeli dyrektor potrafi wykazać obiektywne potrzeby organizacyjne, zapewnienie realizacji podstawy programowej, brak innych godzin lub brak możliwości zastępstwa, to samo nieuwzględnienie wniosku nauczyciela zwykle mieści się w granicach jego kompetencji.

Problem pojawia się wtedy, gdy decyzja ma charakter arbitralny, nierówny albo dyskryminacyjny. Zasada równego traktowania w zatrudnieniu wynika z art. 112 oraz art. 113 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, a zakaz dyskryminacji i roszczenia z tym związane reguluje art. 183a–183d Kodeksu pracy. Przepisy te stosuje się do nauczycieli na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

Aby skutecznie podnosić zarzut nierównego traktowania, trzeba wykazać, że:

• nauczyciel znajdował się w porównywalnej sytuacji do innej osoby,
• został potraktowany mniej korzystnie,
• różnica nie miała obiektywnego uzasadnienia.

Samo przekonanie, że „inna nauczycielka dostała zgodę”, zwykle nie wystarczy. Potrzebne są konkretne dane o porównywalności sytuacji. W praktyce spory w szkołach bywają też powiązane z napięciami środowiskowymi, np. gdy występuje konflikt z rodzicami, ale sam konflikt nie daje jeszcze podstaw do żądania zmiany przydziału.

Jakie mogą być skutki odmowy wykonywania zajęć w przedszkolu?

Jeżeli nauczyciel bez uzgodnienia z dyrektorem przestanie prowadzić przydzielone zajęcia, może narazić się na konsekwencje pracownicze lub dyscyplinarne. Ich zakres zależy od okoliczności konkretnej sprawy, treści polecenia, rodzaju zatrudnienia i skali naruszenia obowiązków.

W skrajnych przypadkach niewykonywanie przydzielonych zajęć może być ocenione jako naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Dlatego przed podjęciem takiego kroku bezpieczniej jest działać formalnie: złożyć wniosek, domagać się odpowiedzi na piśmie i gromadzić dokumenty.

Co zrobić krok po kroku?

Podsumowanie

Nauczyciel zatrudniony w zespole szkolno-przedszkolnym nie ma ustawowego prawa do jednostronnej rezygnacji z pracy w przedszkolu przy zachowaniu tych samych godzin w szkole. O przydziale zajęć decyduje dyrektor w granicach organizacji pracy placówki i obowiązujących przepisów.

Realna droga działania to pisemny wniosek, próba porozumienia oraz – jeśli sytuacja tego wymaga – analiza, czy doszło do nieprawidłowej zmiany warunków zatrudnienia albo naruszenia zasady równego traktowania. Każda sprawa wymaga jednak oceny konkretnych dokumentów i stanu faktycznego.

FAQ

Czy dyrektor musi zgodzić się na rezygnację z zajęć w przedszkolu?

Nie. Przepisy nie nakładają na dyrektora obowiązku uwzględnienia takiego wniosku. Decyzja zależy przede wszystkim od organizacji pracy placówki i możliwości zapewnienia godzin w samej szkole.

Czy mogę po prostu odmówić prowadzenia zajęć w przedszkolu?

To ryzykowne. Samowolna odmowa wykonywania przydzielonych zajęć może zostać potraktowana jako naruszenie obowiązków pracowniczych lub nauczycielskich.

Czy względy zdrowotne dają automatyczne prawo do zmiany przydziału?

Nie automatycznie, ale mogą mieć duże znaczenie. Najlepiej poprzeć je dokumentacją medyczną lub orzeczeniem lekarza medycyny pracy i złożyć formalny wniosek do dyrektora.

Czy kuratorium może nakazać dyrektorowi zmianę przydziału godzin?

Zasadniczo nie wkracza ono w bieżące decyzje organizacyjne dyrektora dotyczące rozdziału godzin, o ile nie dochodzi do naruszenia prawa. Spór o warunki zatrudnienia zwykle rozstrzyga się na poziomie pracodawcy albo przed sądem pracy.

Czy fakt, że inna nauczycielka dostała zgodę, oznacza dyskryminację?

Nie zawsze. Trzeba wykazać, że obie sytuacje były rzeczywiście porównywalne i że brak było obiektywnej przyczyny odmiennego potraktowania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególności art. 20, art. 22 ust. 2, art. 42, art. 91c ust. 1 – ISAP

2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w szczególności art. 68 ust. 1 pkt 1 i 2 – ISAP

3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 112, art. 113, art. 183a–183d – ISAP