Pozew do sądu o wydanie dokumentów od radcy prawnego

Radca prawny nie chce wydać dokumentów – jakie ma obowiązki?

Jeżeli radca prawny prowadził sprawę na podstawie umowy z klientem, najczęściej mamy do czynienia z umową zlecenia albo umową o świadczenie usług. Zgodnie z art. 734 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego.

Kluczowe znaczenie ma art. 740 zdanie drugie Kodeksu cywilnego. Przepis ten nakazuje przyjmującemu zlecenie wydać dającemu zlecenie wszystko, co przy wykonaniu zlecenia dla niego uzyskał, choćby działał we własnym imieniu. W praktyce obejmuje to w szczególności oryginały dokumentów przekazane przez klienta, pisma z sądu, pisma z urzędów, odpisy orzeczeń, postanowienia, wezwania, potwierdzenia nadania oraz inne materiały uzyskane w ramach prowadzenia sprawy.

Dodatkowo art. 28 ust. 11 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego nakłada na radcę prawnego obowiązek wydania klientowi, na jego wniosek i po zakończeniu stosunku prawnego, wszystkich otrzymanych od klienta dokumentów oraz pism otrzymanych z sądu lub organu, przed którym radca prawny prowadził sprawę klienta. Ten sam przepis zakazuje uzależniania wydania dokumentów od uregulowania przez klienta należności.

Jeżeli radca prawny odmawia zwrotu dokumentów, mimo że stosunek prawny został zakończony albo pełnomocnictwo zostało wypowiedziane, klient może dochodzić wydania dokumentów na drodze cywilnej oraz zawiadomić organy samorządu radców prawnych.

Co zrobić przed złożeniem pozwu?

Najpierw warto wysłać do radcy prawnego pisemne wezwanie do wydania dokumentów. Wezwanie powinno zostać wysłane listem poleconym za potwierdzeniem nadania, e-mailem z potwierdzeniem doręczenia albo doręczone osobiście za pokwitowaniem. W piśmie należy wskazać termin wydania dokumentów, np. 7 dni od doręczenia wezwania, oraz sposób odbioru: osobisty, przesyłka pocztowa albo kurier.

W wezwaniu trzeba możliwie konkretnie opisać dokumenty. Jeżeli nie znasz sygnatur spraw, możesz wskazać ich rodzaj, strony postępowania, sąd lub organ, przybliżone daty i zakres sprawy, np. sprawa rozwodowa, sprawa o zgodę na paszport dla dzieci, pisma składane w sądzie rodzinnym. Brak sygnatur nie zamyka drogi sądowej, ale im dokładniej opiszesz dokumenty, tym łatwiej będzie sformułować żądanie pozwu.

Jeżeli dokumenty dotyczą postępowań sądowych, możesz też wystąpić bezpośrednio do sądu o informację o sygnaturach i o dostęp do akt. Art. 9 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego przewiduje jawność rozpoznawania spraw oraz prawo stron i uczestników postępowania do przeglądania akt sprawy i otrzymywania odpisów, kopii lub wyciągów z tych akt, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Skarga do okręgowej izby radców prawnych

Odmowa wydania dokumentów może uzasadniać zawiadomienie rzecznika dyscyplinarnego właściwej okręgowej izby radców prawnych. Podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej jest art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Zgodnie z tym przepisem radcowie prawni i aplikanci radcowscy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godnością zawodu albo za naruszenie obowiązków zawodowych.

Skarga dyscyplinarna nie zastępuje jednak pozwu cywilnego. Rzecznik dyscyplinarny może badać zachowanie radcy prawnego i kierować sprawę do sądu dyscyplinarnego, ale jeżeli klient chce uzyskać wyrok nakazujący wydanie dokumentów, co do zasady powinien wnieść pozew do sądu powszechnego.

Pozew o wydanie dokumentów – podstawa prawna

Pozew można oprzeć przede wszystkim na art. 740 zdanie drugie Kodeksu cywilnego, jeżeli dokumenty zostały uzyskane przez radcę prawnego przy wykonywaniu zlecenia. Jeżeli chodzi o rzeczy stanowiące własność klienta, np. oryginały dokumentów przekazanych radcy prawnemu, dodatkową podstawą może być art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala właścicielowi żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

W pozwie należy wskazać dokładne żądanie. Wynika to z art. 187 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który wymaga, aby pozew zawierał dokładnie określone żądanie. Pozew musi też spełniać ogólne wymagania pisma procesowego z art. 126 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli zawierać m.in. oznaczenie sądu, stron, ich adresy, numer PESEL powoda, oznaczenie rodzaju pisma, osnowę wniosku, fakty uzasadniające żądanie, podpis oraz załączniki.

Przykładowe żądanie może brzmieć: wnoszę o nakazanie pozwanemu wydania powodowi wszystkich oryginałów dokumentów przekazanych pozwanemu w związku z prowadzeniem sprawy rozwodowej oraz sprawy dotyczącej paszportów małoletnich dzieci, w szczególności: odpisów aktów urodzenia dzieci, odpisu aktu małżeństwa, pełnomocnictw, korespondencji sądowej, odpisów orzeczeń, potwierdzeń nadania pism oraz pism procesowych otrzymanych z sądu lub złożonych w sądzie.

Do którego sądu wnieść pozew?

Co do zasady sprawy cywilne rozpoznają sądy rejonowe, jeżeli nie są zastrzeżone dla sądów okręgowych. Wynika to z art. 16 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli sprawa zostanie zakwalifikowana jako sprawa o prawa majątkowe, właściwość sądu okręgowego może zależeć od wartości przedmiotu sporu. Zgodnie z art. 17 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego sąd okręgowy rozpoznaje sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł, poza wyjątkami przewidzianymi w tym przepisie.

Właściwość miejscowa zależy od okoliczności. Zasadą jest pozew do sądu miejsca zamieszkania albo siedziby pozwanego, zgodnie z art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli roszczenie wynika z umowy, można rozważyć także właściwość przemienną z art. 34 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli sąd miejsca wykonania umowy. W sprawach nietypowych warto sprawdzić umowę z radcą prawnym, bo może wskazywać miejsce wykonania usług albo zawierać postanowienia istotne dla właściwości sądu.

Opłata od pozwu

Opłata sądowa zależy od kwalifikacji sprawy i wartości przedmiotu sporu. Jeżeli sąd uzna sprawę za sprawę o prawa majątkowe, zastosowanie mogą mieć art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Jeżeli opłata zostanie obliczona nieprawidłowo, sąd może wezwać do jej uzupełnienia na podstawie art. 130 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce przy pozwie o wydanie dokumentów problemem bywa ustalenie wartości przedmiotu sporu, dlatego żądanie i uzasadnienie powinny jasno wyjaśniać, czego dotyczy sprawa i jaką wartość mają dokumenty lub interes w ich odzyskaniu.

Jakie dowody dołączyć do pozwu?

Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu wywodzi skutki prawne. W procesie cywilnym podobną zasadę procesową wyraża art. 232 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Do pozwu warto dołączyć w szczególności:

• umowę z radcą prawnym, potwierdzenie przelewu, fakturę, rachunek albo korespondencję potwierdzającą zlecenie sprawy,
• pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu lub jego kopię,
• wezwanie do wydania dokumentów oraz dowód jego doręczenia,
• korespondencję e-mail, SMS-y albo pisma, w których radca prawny odmawia wydania dokumentów lub nie odpowiada na żądanie,
• wykaz dokumentów przekazanych radcy prawnemu, nawet jeżeli został sporządzony dopiero z pamięci,
• dane świadków, którzy widzieli przekazanie dokumentów albo uczestniczyli w ustaleniach z radcą prawnym.

Jeżeli dokumenty znajdują się u radcy prawnego, można w pozwie wnosić, aby sąd zobowiązał pozwanego do przedstawienia określonych dokumentów lub wykazu akt. Podstawę takiego zobowiązania może stanowić art. 248 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym każdy jest obowiązany przedstawić na zarządzenie sądu dokument znajdujący się w jego posiadaniu, stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że zachodzi ustawowa podstawa odmowy.

Czy można żądać odszkodowania?

Jeżeli odmowa wydania dokumentów spowodowała szkodę, np. klient utracił możliwość złożenia pisma w terminie, musiał odtwarzać dokumenty za opłatą albo poniósł koszty nowego pełnomocnika tylko dlatego, że poprzedni nie przekazał akt, można rozważyć roszczenie odszkodowawcze. Podstawą może być art. 471 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik powinien naprawić szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

W takiej sprawie trzeba jednak wykazać trzy elementy: niewykonanie albo nienależyte wykonanie obowiązku, rzeczywistą szkodę oraz adekwatny związek przyczynowy między zachowaniem radcy prawnego a szkodą. Sam fakt opóźnienia w wydaniu dokumentów nie zawsze wystarczy do zasądzenia odszkodowania, jeżeli nie da się wykazać konkretnej straty.

FAQ

Czy radca prawny może zatrzymać dokumenty, bo klient nie zapłacił faktury?

Nie powinien tego robić. Art. 28 ust. 11 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego zakazuje uzależniania wydania dokumentów od uregulowania należności przez klienta. Spór o wynagrodzenie radca prawny może dochodzić osobno, ale nie przez zatrzymanie dokumentów klienta.

Czy muszę znać sygnatury spraw, aby złożyć pozew?

Nie zawsze. Pozew powinien jednak jak najdokładniej opisywać sprawy i dokumenty, których żądasz. Warto podać sąd, strony postępowania, przybliżone daty, rodzaj sprawy i nazwę pełnomocnika. Można też zwrócić się do sądu o ustalenie sygnatur i dostęp do akt.

Czy skarga do izby radców prawnych wystarczy, żeby odzyskać dokumenty?

Skarga może uruchomić postępowanie dyscyplinarne, ale nie zawsze prowadzi szybko do fizycznego zwrotu dokumentów. Jeżeli potrzebujesz dokumentów pilnie, zwykle trzeba równolegle wysłać wezwanie do wydania dokumentów, a następnie rozważyć pozew cywilny.

Czy mogę odebrać dokumenty przez inną osobę?

Tak, ale najlepiej udzielić tej osobie pisemnego upoważnienia do odbioru dokumentów. W upoważnieniu należy wskazać dane osoby odbierającej, zakres dokumentów oraz datę. Osoba odbierająca powinna żądać pokwitowania, jakie dokumenty zostały wydane.

Czy mogę żądać kopii całych akt prowadzonych przez radcę prawnego?

Możesz żądać dokumentów przekazanych radcy prawnemu oraz pism otrzymanych w Twojej sprawie. Zakres żądania może zależeć od tego, jakie materiały powstały w ramach zlecenia, co przewidywała umowa i czy chodzi o oryginały, odpisy, korespondencję z sądu czy wewnętrzne notatki pełnomocnika.

Źródła

• Art. 734 § 1, art. 740 zdanie drugie, art. 750, art. 222 § 1, art. 471 i art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 9 § 1, art. 16 § 1, art. 17 pkt 4, art. 27 § 1, art. 34 § 1, art. 126 § 1, art. 130 § 1, art. 187 § 1, art. 232 i art. 248 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
• Art. 28 ust. 11 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego.