Powrót do wspólności majątkowej po rozdzielności a wcześniejszy podział majątku

Powrót do wspólności majątkowej jest możliwy

Tak. Małżonkowie mogą po okresie rozdzielności majątkowej ponownie wprowadzić między sobą wspólność majątkową. Podstawę prawną stanowi art. 47 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Z tego samego przepisu wynika także, że umowa majątkowa może być zmieniona albo rozwiązana.

Jeżeli więc wcześniej została zawarta intercyza wprowadzająca rozdzielność, można ją później zmienić albo rozwiązać i wrócić do wspólności. W praktyce odbywa się to u notariusza.

Czy powrót do wspólności cofa wcześniejszy podział majątku?

Nie. To najważniejsza praktyczna zasada. Zawarcie nowej umowy majątkowej nie powoduje automatycznego odwrócenia skutków, jakie powstały w czasie obowiązywania rozdzielności majątkowej. Jeżeli w tym okresie określone składniki weszły do majątków osobistych małżonków albo zostały między nimi przeniesione, co do zasady pozostają przy tym statusie, chyba że nowa umowa wyraźnie stanowi inaczej.

Oznacza to, że jeżeli po wcześniejszym podziale każde z małżonków ma udział w nieruchomości po 1/2, to sam powrót do wspólności nie sprawi, że nieruchomość automatycznie ponownie stanie się elementem majątku wspólnego. Podobnie samochód darowany żonie w czasie rozdzielności pozostaje co do zasady jej majątkiem osobistym, ponieważ zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego należą przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę, chyba że darczyńca inaczej postanowił.

Jeżeli chcą Państwo szerzej przeanalizować skutki dawnych przesunięć, pomocny może być też materiał o powrocie do stanu sprzed podziału.

Jak ukształtować nową wspólność, aby zachować obecny stan własności?

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zawarcie u notariusza umowy majątkowej małżeńskiej, która nie tylko przywraca wspólność, ale jednocześnie precyzyjnie określa jej zakres. Podstawą jest art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a granice takiej umowy wyznacza art. 49 tej ustawy.

W praktyce można przyjąć model, w którym:

• wspólność zostaje przywrócona na przyszłość,
• konkretne składniki majątku zostają wyłączone z tej wspólności i pozostają majątkiem osobistym,
• inne składniki nabywane od dnia zawarcia umowy wchodzą już do majątku wspólnego według zasad ogólnych z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Jeżeli więc wspólność zostanie przywrócona, od tego momentu będzie ona znowu działała, ale w zakresie wyznaczonym przez zawartą umowę.

Co można, a czego nie można objąć wspólnością umowną?

Tu trzeba zachować ostrożność. Zgodnie z art. 49 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na:

• przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny, chyba że spadkodawca albo darczyńca inaczej postanowił,
• prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
• prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
• wierzytelności z tytułu odszkodowania lub zadośćuczynienia za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie weszły już do wspólności jako wierzytelność wymagalna,
• niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
• przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków.

Dlatego przy redagowaniu aktu trzeba ocenić każdy składnik osobno. Jeżeli dany składnik jest objęty zakazem z art. 49 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie można go włączyć do majątku wspólnego nawet zgodną wolą obojga małżonków.

Czy można zachować udziały w domu i samochód jako majątek osobisty?

Co do zasady tak – i właśnie to rozwiązanie najlepiej odpowiada opisanemu stanowi faktycznemu.

Jeżeli po ustanowieniu rozdzielności i dokonanych wpisach w księdze wieczystej każde z małżonków jest właścicielem udziału 1/2 w domu, to przy powrocie do wspólności można tak ukształtować umowę, aby te udziały nadal należały do majątków osobistych każdego z małżonków. Tak samo można pozostawić poza wspólnością samochód darowany żonie w czasie rozdzielności.

W praktyce notarialnej robi się to przez wyraźne postanowienie, że oznaczone składniki nie wchodzą do majątku wspólnego mimo przywrócenia wspólności na przyszłość. Im dokładniejszy opis, tym lepiej – zwłaszcza przy nieruchomości należy wskazać numer księgi wieczystej, położenie i wysokość udziału.

Jeśli rozważają Państwo zmianę ustroju majątkowego od podstaw, warto też porównać skutki, jakie daje umowa o rozdzielności oraz rozszerzenie wspólności.

Czy można przywrócić wspólność, ale pozostawić wszystko po staremu?

Nie w sensie absolutnym. Nie da się sensownie stworzyć „pustej” wspólności tylko z nazwy, która nie obejmowałaby żadnych obecnych ani przyszłych składników. Taka konstrukcja mogłaby zostać oceniona jako sprzeczna z naturą umowy majątkowej małżeńskiej albo jako obejście przepisów.

Można natomiast bardzo szeroko wyłączyć określone obecne składniki z majątku wspólnego i pozostawić je jako majątek osobisty, a wspólność przywrócić głównie dla przyszłych nabytków. To rozwiązanie najczęściej stosowane, gdy małżonkom zależy na zachowaniu dotychczasowego stanu własności, ale chcą wrócić do wspólnego ustroju na przyszłość.

Jak wygląda to formalnie krok po kroku?

Na co jeszcze uważać w praktyce?

Przy samej zmianie ustroju majątkowego trzeba odróżnić trzy różne kwestie:

• powstanie lub przywrócenie wspólności między małżonkami,
• własność konkretnych składników majątku,
• ujawnienie prawa w odpowiednich rejestrach, np. w księdze wieczystej.

To, że małżonkowie podpiszą akt notarialny, nie zawsze oznacza konieczność zmiany wpisu w księdze wieczystej. Zależy to od treści umowy i od tego, czy status nieruchomości ma się zmienić. Jeśli udziały w domu mają pozostać osobiste, wpis może w ogóle nie wymagać zmiany. Jeżeli jednak małżonkowie chcą włączyć nieruchomość lub udział do wspólności, zwykle potrzebne będą dalsze czynności wieczystoksięgowe.

W sprawach dotyczących mieszkania otrzymanego od rodziców przydatny może być także tekst o uwspólnieniu mieszkania.

Podsumowanie

Prawo dopuszcza powrót do wspólności majątkowej po okresie rozdzielności. Wynika to wprost z art. 47 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie oznacza to jednak, że wcześniejszy podział majątku czy darowizny przestają obowiązywać.

Jeżeli chcą Państwo przywrócić wspólność, a jednocześnie zachować dotychczasowy podział domu oraz samochód darowany żonie, należy sporządzić u notariusza precyzyjną umowę określającą zakres nowej wspólności i wyłączającą wskazane składniki do majątków osobistych. Ostateczna treść powinna być dostosowana do konkretnych dokumentów, wpisów w księgach wieczystych i celu, jaki małżonkowie chcą osiągnąć.

FAQ

Czy trzeba iść do notariusza, aby wrócić do wspólności majątkowej?

Tak. Wymaga tego art. 47 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Umowa majątkowa małżeńska bez aktu notarialnego jest nieważna.

Czy po powrocie do wspólności dom automatycznie znowu stanie się wspólny?

Nie. Jeżeli w czasie rozdzielności dom albo udziały w domu weszły do majątków osobistych, ich status nie zmienia się automatycznie tylko dlatego, że małżonkowie wracają do wspólności.

Czy samochód darowany jednemu z małżonków może pozostać jego wyłączną własnością?

Tak. Co do zasady przedmiot nabyty przez darowiznę należy do majątku osobistego obdarowanego na podstawie art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, chyba że darczyńca postanowił inaczej.

Czy można wyłączyć z nowej wspólności konkretne składniki majątku?

Tak, o ile zostaną one jasno wskazane w umowie notarialnej i rozwiązanie to mieści się w granicach wynikających z art. 47 i art. 49 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy wpis w księdze wieczystej zawsze trzeba zmieniać?

Nie zawsze. To zależy od tego, czy umowa zmienia status konkretnej nieruchomości. Jeśli udziały mają pozostać majątkiem osobistym, dodatkowy wpis może nie być potrzebny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Art. 47 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.