Podejrzenie przemocy słownej wobec dziecka w żłobku – jak powinien działać dyrektor?

Standardy Ochrony Małoletnich – od tego należy zacząć

W żłobku pierwszym punktem odniesienia powinny być obowiązujące w placówce Standardy Ochrony Małoletnich. Obowiązek ich wprowadzenia wynika z art. 22b ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Przepis obejmuje m.in. podmioty prowadzące działalność opiekuńczą, wychowawczą i edukacyjną wobec małoletnich.

Treść standardów określa art. 22c ust. 1 i 2 tej ustawy. Muszą one zawierać m.in. zasady bezpiecznych relacji personelu z małoletnimi, procedurę interwencji w razie podejrzenia krzywdzenia, osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń, sposób dokumentowania incydentów oraz zasady wsparcia dziecka po ujawnieniu krzywdzenia.

Jeżeli w placówce obowiązuje już szczegółowa procedura zgłoszeń, dyrektor powinien trzymać się jej kolejności. Jeżeli standardy są zbyt ogólne albo nieprzystające do realiów żłobka, warto je po sprawie zaktualizować. W praktyce dobrze też porównać je z rozwiązaniami stosowanymi w placówkach oświatowych, np. opisanymi w materiale Standardy Ochrony Małoletnich.

Jak przyjąć zgłoszenie rodzica?

Zgłoszenie nie powinno pozostać ustne. Najbezpieczniej sporządzić protokół albo przyjąć pisemną skargę rodzica z datą, godziną, opisem zdarzenia, wskazaniem świadków i informacją, czego dotyczy zarzut. Jeżeli rodzic nie chce pisać samodzielnie, można sporządzić notatkę służbową i poprosić go o podpis.

W opisywanej sytuacji istotne są zwłaszcza: dokładne słowa, które miały paść, miejsce zdarzenia, pora, obecność innych osób oraz to, czy rodzic rozpoznaje pracownicę bez wątpliwości. To ważne, bo przy nagraniu bez dźwięku często mamy do czynienia z częściowym materiałem dowodowym.

Jakie dokumenty trzeba zgromadzić?

Przy tego rodzaju sprawie warto od razu zebrać i zabezpieczyć dokumentację. W praktyce powinny powstać:

• pisemne zgłoszenie rodzica albo protokół przyjęcia skargi,
• pisemne wyjaśnienia pracownicy, której dotyczy zarzut,
• pisemne wyjaśnienia innych pracowników obecnych przy zdarzeniu,
• notatka z analizy monitoringu, z podaniem daty, godziny, osób analizujących zapis i wniosków,
• notatka z rozmowy z rodzicami dziecka, którego sprawa dotyczy,
• decyzja co do dalszych działań ochronnych i organizacyjnych.

Jeżeli monitoring obejmuje zdarzenie, należy zabezpieczyć nagranie przed nadpisaniem. Robi się to zgodnie z zasadami ochrony danych i wewnętrzną polityką monitoringu. Trzeba pamiętać, że dostęp do nagrania powinny mieć wyłącznie osoby upoważnione.

Czy brak jednoznacznego dowodu kończy sprawę?

Nie. Brak pewności nie oznacza braku obowiązku działania. Z punktu widzenia bezpieczeństwa dziecka dyrektor ma ocenić ryzyko i podjąć adekwatne środki. Wynika to z funkcji ochronnej Standardów Ochrony Małoletnich oraz z ogólnego obowiązku zapewnienia dzieciom bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu w żłobku, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3.

Jeżeli materiał dowodowy jest niepełny, można przyjąć wariant ostrożnościowy: zwiększyć nadzór nad personelem, przeprowadzić rozmowy dyscyplinujące, przypomnieć zasady komunikacji z dziećmi, czasowo zmodyfikować organizację pracy lub polecić dodatkowe szkolenie. To nie jest przesądzenie winy, tylko działanie ochronne.

Kiedy trzeba zawiadomić policję, prokuraturę albo sąd?

To zależy od ustalonego stanu faktycznego. Sama niestosowna, podniesiona komunikacja wobec dziecka nie zawsze będzie od razu przestępstwem. Jednak jeżeli zachowanie może wskazywać na znęcanie się, naruszenie nietykalności, narażenie dziecka na niebezpieczeństwo albo inne formy krzywdzenia, sprawa przestaje być wyłącznie wewnętrzna.

Zgodnie z art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub Policję. Z kolei art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego nakłada prawny obowiązek zawiadomienia na instytucje państwowe i samorządowe, gdy w związku ze swoją działalnością dowiedziały się o takim przestępstwie.

Jeżeli zachowanie wobec dziecka wskazuje na zagrożenie jego dobra, można też zawiadomić sąd opiekuńczy. Podstawą jest art. 572 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym każdy, komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania opiekuńczego, powinien zawiadomić sąd opiekuńczy.

Warto odróżnić dwie sytuacje:

Jeżeli placówka jest podmiotem uprawnionym do wszczęcia procedury Niebieskiej Karty, trzeba działać także zgodnie z właściwymi przepisami. W praktyce temat ten bywa mylony, dlatego pomocne może być odróżnienie tej procedury od realiów placówki edukacyjnej lub opiekuńczej, jak w materiale Niebieska Karta.

Co z pracownikiem, którego dotyczy skarga?

Nie wolno przesądzać winy bez ustaleń. Trzeba wysłuchać pracownika, odebrać wyjaśnienia i zachować zasady rzetelności. Jednocześnie dyrektor jako pracodawca może wydawać polecenia organizacyjne i dbać o bezpieczeństwo dzieci.

Jeżeli zachowanie okaże się naruszeniem obowiązków pracowniczych, zastosowanie mogą mieć środki przewidziane w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w tym kary porządkowe z art. 108 § 1 Kodeksu pracy, a przy cięższym naruszeniu także dalej idące konsekwencje pracownicze. Każdorazowo zależy to jednak od formy zatrudnienia, regulaminów wewnętrznych i konkretnych ustaleń dowodowych.

W sprawach dotyczących dzieci warto pamiętać, że nawet jeśli nie da się przypisać przestępstwa, sposób komunikacji naruszający standardy placówki może uzasadniać reakcję pracodawcy. Inaczej mówiąc: brak podstaw karnych nie wyklucza podstaw organizacyjnych lub pracowniczych.

Jak rozmawiać z rodzicami dziecka?

Rozmowa z rodzicami powinna mieć dwa cele: ochronę dziecka i przekazanie informacji, że sprawa nie została zbagatelizowana. Najlepiej unikać deklaracji typu „na pewno nic się nie stało” albo „pracownica na pewno zawiniła”, jeśli ustalenia nie są zakończone.

Bezpieczny komunikat to informacja, że placówka:

• przyjęła zgłoszenie,
• zabezpieczyła materiał,
• przeprowadziła czynności wyjaśniające,
• oceniła ryzyko dla dziecka,
• wdrożyła działania ochronne lub prewencyjne.

Nie należy przekazywać rodzicom szczegółów objętych prywatnością pracownika ani danych innych dzieci. Tu trzeba zachować równowagę między transparentnością a ochroną danych osobowych.

Czy warto wdrożyć działania prewencyjne po zakończeniu sprawy?

Tak, i to nawet wtedy, gdy zarzut nie został jednoznacznie potwierdzony. Dobrą praktyką będzie:

• przypomnienie personelowi zasad komunikacji z dziećmi,
• szkolenie z reagowania na trudne zachowania i stres,
• przegląd Standardów Ochrony Małoletnich,
• doprecyzowanie zasad korzystania z monitoringu i dokumentowania incydentów,
• ustalenie osoby odpowiedzialnej za przyjmowanie i prowadzenie zgłoszeń.

Takie działania mieszczą się w obowiązku przeglądu i aktualizacji standardów, o którym mowa w art. 22c ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich.

Praktyczny plan działania dla dyrektora żłobka

1. Przyjąć zgłoszenie na piśmie albo sporządzić protokół.
2. Zabezpieczyć nagranie i inne dowody.
3. Odebrać pisemne wyjaśnienia od pracowników.
4. Przeanalizować sprawę według Standardów Ochrony Małoletnich.
5. Ocenić, czy istnieje podejrzenie przestępstwa lub zagrożenia dobra dziecka.
6. W razie potrzeby wdrożyć środki ochronne wobec dziecka i organizacyjne wobec personelu.
7. Rozważyć zawiadomienie Policji, prokuratury lub sądu opiekuńczego.
8. Przekazać rodzicom informację o sposobie załatwienia sprawy w zakresie dopuszczalnym prawnie.
9. Po sprawie przeprowadzić działania prewencyjne i ewentualnie zaktualizować standardy.

FAQ

Czy dyrektor może uznać sprawę za zamkniętą, skoro monitoring nie potwierdza słów rodzica?

Nie. Brak jednoznacznego potwierdzenia nie zwalnia z obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, oceny ryzyka i podjęcia działań ochronnych.

Czy rodzic musi złożyć skargę na piśmie?

Najlepiej tak, ale jeśli tego nie zrobi, dyrektor może sporządzić notatkę albo protokół z przyjęcia zgłoszenia i poprosić rodzica o podpis.

Czy dyrektor może poinformować rodziców o ukaraniu pracownika?

Co do zasady nie powinien ujawniać szczegółów z zakresu spraw pracowniczych. Może natomiast poinformować, że sprawa została zbadana i że placówka podjęła odpowiednie działania.

Kiedy trzeba zawiadomić policję lub prokuraturę?

Wtedy, gdy okoliczności wskazują na uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu na szkodę dziecka. Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Czy jednorazowe krzyknięcie na dziecko zawsze jest przestępstwem?

Nie zawsze. Może jednak stanowić naruszenie standardów placówki i uzasadniać reakcję organizacyjną lub pracowniczą, nawet jeśli brak podstaw do odpowiedzialności karnej.

Źródła

1. Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich – Dz.U. 2016 poz. 862
2. Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 – Dz.U. 2011 nr 45 poz. 235
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
5. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141