Jak przekazać firmę mężowi i ograniczyć ZUS – co się opłaca?

W praktyce trzeba rozdzielić trzy różne kwestie: zbycie przedsiębiorstwa, zasady podlegania ZUS oraz wybór nowej formy prowadzenia biznesu. To, które rozwiązanie będzie najkorzystniejsze, zależy od tego, czy chodzi tylko o obniżenie bieżących obciążeń, czy także o bezpieczeństwo majątkowe, kontynuację umów, przejęcie sklepu internetowego, znaków, domeny, towaru i rozliczeń podatkowych.

Czym jest przedsiębiorstwo według prawa?

Przedsiębiorstwo nie jest tym samym co sam wpis w CEIDG. Zgodnie z art. 55¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności nazwę przedsiębiorstwa, towary, urządzenia, prawa z umów, wierzytelności, środki pieniężne, koncesje, licencje, prawa własności przemysłowej, prawa autorskie, tajemnice przedsiębiorstwa oraz księgi i dokumenty.

To oznacza, że nie „przenosi się” samej osoby przedsiębiorcy. Przeniesieniu może podlegać przedsiębiorstwo jako zespół składników albo poszczególne jego elementy. Sam wpis w CEIDG jest przypisany do konkretnej osoby fizycznej i nie przechodzi na małżonka.

Czy można przepisać firmę na męża?

Potocznie mówi się o „przepisaniu firmy”, ale prawnie w grę wchodzą zwykle cztery warianty:

• sprzedaż przedsiębiorstwa mężowi,
• darowizna przedsiębiorstwa mężowi,
• zakończenie Pani JDG i rozpoczęcie nowej JDG przez męża z wykorzystaniem kupionych lub darowanych składników,
• zmiana modelu działania, np. na spółkę cywilną albo przekształcenie JDG w spółkę z o.o.

Zgodnie z art. 55² Kodeksu cywilnego czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych.

Jeżeli więc celem jest realne przejęcie działalności przez męża, umowa powinna precyzyjnie wskazywać, co dokładnie jest przekazywane: towar, wyposażenie, prawa do domeny, kont social media, bazę klientów w granicach dopuszczalnych przez przepisy o ochronie danych, prawa z umów z dostawcami, oznaczenie sklepu, regulaminy, materiały marketingowe czy środki pieniężne.

Jaka forma umowy jest potrzebna przy zbyciu przedsiębiorstwa?

Zgodnie z art. 75¹ § 1 Kodeksu cywilnego zbycie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli jednak w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, trzeba zachować formę wymaganą dla przeniesienia nieruchomości, czyli co do zasady akt notarialny na podstawie art. 158 Kodeksu cywilnego.

W typowej domowej sprzedaży internetowej, jeśli przedsiębiorstwo nie obejmuje nieruchomości, zwykle wystarczy umowa pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli natomiast przekazanie dotyczy tylko pojedynczych składników, a nie całego przedsiębiorstwa, forma może być inna – zależnie od rodzaju składnika.

Trzeba też pamiętać, że przejście konkretnych praw z umów może wymagać zgody drugiej strony, jeżeli tak wynika z treści umowy albo z przepisów. Dotyczy to np. niektórych umów z operatorami płatności, platformami sprzedażowymi, leasingodawcą czy bankiem.

Darowizna przedsiębiorstwa na męża – skutki podatkowe

Jeżeli przedsiębiorstwo ma być przekazane nieodpłatnie, podstawą jest umowa darowizny z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego. W relacji między małżonkami istotne znaczenie ma art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten przewiduje zwolnienie od podatku dla nabycia przez małżonka, jeżeli nabycie zostanie zgłoszone naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Jeżeli umowa darowizny jest zawierana w formie aktu notarialnego, zgłoszenie co do zasady nie jest potrzebne, ponieważ notariusz wykonuje obowiązki płatnika i informacyjne. Jeżeli natomiast mamy formę pisemną z podpisami notarialnie poświadczonymi, a nie akt notarialny, trzeba sprawdzić obowiązek zgłoszenia SD-Z2.

Nie oznacza to jednak, że każda darowizna przedsiębiorstwa jest całkowicie neutralna podatkowo w każdym aspekcie. Osobno trzeba ocenić VAT, podatek dochodowy, remanent, amortyzację, przejęcie środków trwałych i obowiązki ewidencyjne. Przy zbyciu całego przedsiębiorstwa transakcja jest wyłączona spod ustawy o VAT na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, ale trzeba rzeczywiście przenieść przedsiębiorstwo lub zorganizowaną część przedsiębiorstwa, a nie tylko pojedyncze rzeczy.

Czy mąż na etacie zapłaci niższy ZUS przy własnej działalności?

To najważniejszy praktycznie element. Jeżeli mąż ma umowę o pracę i z tego tytułu osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, to przy równoczesnym prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej co do zasady obowiązkowo podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z działalności, natomiast ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności są dla niego dobrowolne. Wynika to z art. 9 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W praktyce oznacza to, że jeśli po przejęciu biznesu mąż będzie prowadził własną JDG, a jego etat pozostanie z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym, może nie opłacać z działalności obowiązkowych składek społecznych, ale nadal zapłaci składkę zdrowotną według zasad właściwych dla formy opodatkowania.

Jeżeli jednak wynagrodzenie z etatu będzie niższe od minimalnego albo stosunek pracy ustanie, zasady mogą się zmienić i działalność może stać się podstawowym tytułem do obowiązkowych składek społecznych.

Czy spółka cywilna z mężem rozwiąże problem składek?

Nie zawsze. Spółka cywilna nie jest odrębnym przedsiębiorcą w rozumieniu prawa cywilnego, lecz umową wspólników, o której mowa w art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego. Przedsiębiorcami pozostają wspólnicy. Dla ZUS każdy wspólnik spółki cywilnej jest traktowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność.

To oznacza, że wejście z mężem w spółkę cywilną samo w sobie nie likwiduje składek. Każdy z Państwa jest oceniany osobno pod kątem własnych tytułów do ubezpieczeń. Mąż na etacie może mieć korzystniejszy zbieg tytułów, ale Pani jako wspólniczka nadal może podlegać ubezpieczeniom z działalności na zasadach właściwych dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Dodatkowo spółka cywilna oznacza solidarną odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki całym majątkiem, zgodnie z art. 864 Kodeksu cywilnego. Jeżeli celem jest nie tylko obniżenie składek, ale też ograniczenie ryzyka majątkowego, spółka cywilna bywa rozwiązaniem mniej bezpiecznym niż spółka z o.o.

Przekształcenie JDG w spółkę z o.o. – kiedy warto je rozważyć?

Przedsiębiorca będący osobą fizyczną może przekształcić wykonywaną we własnym imieniu działalność gospodarczą w jednoosobową spółkę kapitałową na podstawie art. 551 § 5 oraz art. 584¹–584¹³ ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. Jest to formalna procedura przekształcenia, a nie zwykłe założenie nowej spółki.

Skutek przekształcenia polega na kontynuacji działalności w nowej formie prawnej. Zgodnie z art. 584² § 1 Kodeksu spółek handlowych spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego, chyba że ustawa lub decyzja stanowi inaczej. Z kolei art. 584² § 3 Kodeksu spółek handlowych przewiduje sukcesję zezwoleń, koncesji i ulg, o ile ustawa lub decyzja nie stanowi inaczej.

Nie jest jednak prawdą, że spółka z o.o. zawsze automatycznie oznacza „brak ZUS”. Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. co do zasady jest traktowany dla celów ubezpieczeń społecznych jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Inaczej wygląda sytuacja przy spółce wieloosobowej, ale tu trzeba uważać na konstrukcje pozorne. Jeżeli drugi wspólnik ma udział iluzoryczny, ZUS może badać rzeczywisty charakter struktury.

Spółka z o.o. może być dobra, gdy ważne jest ograniczenie odpowiedzialności prywatnym majątkiem, rozwój biznesu, udział małżonka w zyskach lub sukcesyjne przekazanie udziałów. Nie jest to jednak proste narzędzie do „ucieczki od ZUS” bez pełnej analizy.

Które rozwiązanie zwykle bywa najprostsze?

Przy opisanym stanie faktycznym najczęściej rozważa się dwa warianty:

Jeżeli priorytetem jest szybkie obniżenie bieżących obciążeń, a mąż ma stabilny etat z odpowiednim wynagrodzeniem, najczęściej najbardziej praktyczny bywa wariant przejęcia przedsiębiorstwa przez męża i prowadzenia przez niego własnej JDG. Jeżeli natomiast chodzi także o ochronę prywatnego majątku i dalszy rozwój firmy, warto porównać ten wariant ze spółką z o.o.

O czym jeszcze trzeba pamiętać przy przekazaniu firmy?

• CEIDG: Pani wpis nie przechodzi na męża; mąż musi mieć własny wpis albo własną strukturę działalności.
• NIP i status przedsiębiorcy: są przypisane do konkretnej osoby albo spółki; nie „dziedziczą się” przy zwykłym przekazaniu między małżonkami.
• Umowy z kontrahentami: trzeba sprawdzić, czy dopuszczają cesję lub zmianę strony umowy.
• Platformy marketplace i operatorzy płatności: często wymagają nowej weryfikacji konta i odrębnej procedury zmiany właściciela sklepu.
• Dane osobowe klientów: przekazanie bazy klientów wymaga odrębnej analizy zgodności z RODO i podstaw przetwarzania.
• Kasa fiskalna, magazyn, środki trwałe: trzeba prawidłowo rozliczyć ich przekazanie i dokumentację.
• Pomoc małżonka bez formalnego przejęcia: nie rozwiązuje problemu Pani obowiązkowych składek, jeśli to nadal Pani pozostaje przedsiębiorcą.

Wnioski praktyczne

Jeżeli Pani celem jest przede wszystkim ograniczenie obciążeń po wejściu na pełny ZUS, nie warto zakładać z góry, że najlepsza będzie spółka cywilna. W opisanym układzie zwykle najpierw porównuje się:

1. darowiznę albo sprzedaż przedsiębiorstwa mężowi,
2. prowadzenie biznesu dalej przez męża w ramach jego JDG przy równoległym etacie,
3. alternatywnie przekształcenie w spółkę z o.o., jeżeli istotna jest odpowiedzialność i dalszy rozwój.

Najbezpieczniej jest przed podjęciem decyzji sporządzić listę składników przedsiębiorstwa, sprawdzić umowy z kontrahentami i potwierdzić w konkretnym stanie faktycznym skutki w ZUS oraz podatkach. Szczególnie ważne jest to przy sprzedaży internetowej, gdzie duże znaczenie mają konta sprzedażowe, płatności online, domena i baza klientów.

FAQ

Czy można przepisać jednoosobową działalność gospodarczą na męża jednym wnioskiem?

Nie. Wpis w CEIDG jest związany z konkretną osobą fizyczną. Można natomiast zbyć przedsiębiorstwo albo jego składniki oraz zakończyć jedną działalność i rozpocząć nową przez małżonka.

Czy po przekazaniu firmy mężowi ZUS zniknie całkowicie?

Nie zawsze. Jeżeli mąż ma etat z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym, zwykle nie opłaca obowiązkowych składek społecznych z działalności, ale nadal podlega składce zdrowotnej. Szczegóły zależą od konkretnego zbiegu tytułów.

Czy darowizna firmy między małżonkami jest opodatkowana?

Co do podatku od spadków i darowizn może korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeśli spełnione są warunki ustawowe, w tym co do zasady zgłoszenie SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy, chyba że czynność jest w akcie notarialnym.

Czy spółka cywilna małżonków pozwala uniknąć pełnego ZUS?

Nie automatycznie. Każdy wspólnik jest oceniany osobno jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Dla jednego wspólnika składki mogą być niższe z powodu etatu, ale dla drugiego już nie.

Czy spółka z o.o. zawsze jest lepsza od JDG?

Nie. Daje inne zasady odpowiedzialności i większe możliwości organizacyjne, ale jest bardziej formalna i kosztowniejsza w obsłudze. Opłacalność zależy od skali biznesu, ryzyka i planów rozwoju.

Źródła

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – ISAP

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – ISAP

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – ISAP

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – ISAP

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych – ISAP