Jak odejść od męża alkoholika i zabezpieczyć dziecko oraz alimenty

Jak odejść od męża z małym dzieckiem?

Jeżeli mąż pije, wszczyna awantury, prowadzi samochód po alkoholu albo zachowuje się agresywnie, najpierw trzeba ocenić poziom zagrożenia. Gdy istnieje ryzyko przemocy lub narażenia dziecka, należy przede wszystkim zadbać o bezpieczeństwo: wezwać Policję, skorzystać z pomocy Ośrodka Interwencji Kryzysowej, pomocy społecznej albo schronienia u bliskich.

Z prawnego punktu widzenia nie ma przepisu, który zakazywałby matce wyprowadzenia się z dzieckiem z miejsca wspólnego zamieszkania. Problem pojawia się wtedy, gdy między rodzicami istnieje spór co do miejsca pobytu dziecka i wykonywania władzy rodzicielskiej. Jeżeli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, o istotnych sprawach dziecka powinni rozstrzygać wspólnie, co wynika z art. 97 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zmiana miejsca pobytu dziecka może być uznana za istotną sprawę dziecka, zwłaszcza gdy wiąże się z trwałą przeprowadzką.

Dlatego przy planowanej wyprowadzce najbezpieczniej jest możliwie szybko złożyć do sądu wniosek o zabezpieczenie poprzez ustalenie miejsca pobytu dziecka przy Pani na czas trwania sprawy. W praktyce, jeżeli powodem wyprowadzki jest przemoc, uzależnienie albo realne zagrożenie dobra dziecka, sąd ocenia przede wszystkim dobro małoletniego, zgodnie z art. 56 § 2 i art. 58 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Jeśli zachowania męża mają charakter przemocy psychicznej lub fizycznej, warto zobaczyć także materiał o tym, jak w praktyce wygląda agresja męża w sprawie rozwodowej i jakie ma znaczenie dowodowe.

Co zrobić od razu – plan działania

W sprawach takich jak ta najlepiej działać równolegle na kilku płaszczyznach:

1. zadbać o bezpieczeństwo swoje i dziecka,
2. zebrać dowody,
3. ustalić, gdzie Pani i dziecko możecie bezpiecznie przebywać,
4. przygotować pozew o rozwód wraz z wnioskami o zabezpieczenie,
5. złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jeśli sytuacja finansowa na to nie pozwala.

Jeżeli dochodzi do przemocy, można żądać także środków ochrony niezależnie od rozwodu, w tym nakazu opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania lub zakazu zbliżania. Podstawą jest art. 11a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz środki stosowane przez Policję i Żandarmerię Wojskową na podstawie art. 15aa–15ak ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.

Jak uzyskać środki utrzymania na czas postępowania?

Nie trzeba czekać na wyrok rozwodowy, aby otrzymać pieniądze na dziecko. Można żądać zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego na czas procesu. Co do zasady w każdej sprawie cywilnej można żądać zabezpieczenia, zgodnie z art. 730 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 7301 § 1 tej ustawy udzielenia zabezpieczenia może żądać strona, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

W sprawach o alimenty ustawodawca przewidział szczególne ułatwienie: interes prawny co do zasady wynika z samego charakteru roszczenia o bieżące utrzymanie. Zabezpieczenie polega zwykle na zobowiązaniu drugiego rodzica do płacenia określonej kwoty miesięcznie już na czas trwania sprawy.

W pozwie o rozwód albo w odrębnym piśmie warto złożyć wnioski o:

• zabezpieczenie alimentów na dziecko,
• ustalenie miejsca pobytu dziecka przy Pani na czas procesu,
• uregulowanie kontaktów ojca z dzieckiem, jeżeli jest to potrzebne,
• w wyjątkowych sytuacjach także o zabezpieczenie alimentów na Pani rzecz.

Alimenty na dziecko opierają się na art. 133 § 1 oraz art. 135 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ich wysokość zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych oraz majątkowych zobowiązanego, a nie tylko od faktycznie wykazywanych dochodów.

Co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym?

Zgodnie z art. 58 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga o:

1. władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem,
2. kontaktach rodziców z dzieckiem,
3. wysokości udziału każdego z rodziców w kosztach utrzymania i wychowania dziecka.

Na podstawie art. 58 § 1a ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. W sprawach, w których występuje alkoholizm, przemoc, brak stabilności albo zagrożenie dla dziecka, takie porozumienie często nie jest możliwe.

Na podstawie art. 58 § 2 tej ustawy sąd rozstrzyga też o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania po rozwodzie, a w wypadkach wyjątkowych może nakazać eksmisję małżonka rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwiającego wspólne zamieszkiwanie.

Jeżeli przemoc ma istotne znaczenie także dla dalszego wspólnego mieszkania, pomocny może być materiał o tym, jak uzyskać zakaz zbliżania i opuszczenie mieszkania przez sprawcę.

Rozwód bez winy czy rozwód z winy męża?

Rozwód jest dopuszczalny wtedy, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, zgodnie z art. 56 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Chodzi o zerwanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej.

Zgodnie z art. 57 § 1 tej ustawy sąd orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, chyba że oboje małżonkowie zgodnie zażądają zaniechania orzekania o winie – art. 57 § 2.

W Pani sytuacji rozwód z winy męża może być uzasadniony, jeśli nadużywanie alkoholu, agresja, awantury, zaniedbywanie rodziny czy przemoc rzeczywiście doprowadziły do rozkładu pożycia. Ma to znaczenie nie tylko moralne, ale i praktyczne – zwłaszcza przy ewentualnych alimentach między byłymi małżonkami na podstawie art. 60 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Jeżeli rozważa Pani pozew z wyłącznej winy, pomocny może być praktyczny wzorzec i omówienie, jak przygotować pozew z winy alkoholika.

Jakie zachowania mogą świadczyć o winie męża?

W praktyce sądy biorą pod uwagę m.in.:

• nadużywanie alkoholu,
• awantury domowe,
• przemoc psychiczną lub fizyczną,
• narażanie dziecka na niebezpieczeństwo,
• uchylanie się od łożenia na rodzinę,
• trwonienie dochodów,
• prowadzenie pojazdu po alkoholu, jeżeli rzutuje to na ocenę odpowiedzialności i bezpieczeństwa rodziny.

Obowiązek współdziałania dla dobra rodziny wynika z art. 23 oraz art. 27 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli jeden z małżonków stale narusza te obowiązki, może to zostać ocenione jako zawiniona przyczyna rozkładu pożycia.

W orzecznictwie przyjmuje się, że uzależnienie od alkoholu samo w sobie nie wyłącza winy, jeżeli małżonek nie podejmuje skutecznego leczenia, dopuszcza się agresji lub trwałego zaniedbywania obowiązków rodzinnych. Ocena zawsze zależy jednak od konkretnych dowodów i przebiegu sprawy.

Jakie dowody zebrać przed rozwodem?

Im lepiej udokumentowana sprawa, tym łatwiej uzyskać zabezpieczenie i wykazać winę oraz potrzebę ochrony dziecka. Przydatne bywają zwłaszcza:

• notatki z interwencji Policji,
• dokumentacja medyczna po urazach lub konsultacjach psychologicznych,
• dokumenty z procedury „Niebieskie Karty”,
• zaświadczenia z Ośrodka Interwencji Kryzysowej, OPS lub terapii,
• nagrania awantur, wiadomości SMS, e-maile, komunikatory,
• zeznania świadków – sąsiadów, rodziny, znajomych,
• rachunki i zestawienie kosztów utrzymania dziecka,
• dokumenty o dochodach męża albo informacje pozwalające wykazać jego możliwości zarobkowe.

W sprawach dotyczących przemocy i rozpadu rodziny przydatne może być również porównanie konsekwencji prawnych, jakie może mieć znęcanie się rozwód oraz wpływ takich zachowań na dalsze rozliczenia między małżonkami.

Alimenty na dziecko i alimenty na małżonka – czym się różnią?

Alimenty na dziecko są niezależne od winy w rozwodzie. Obowiązek wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a zakres świadczeń określa art. 135 § 1 tej ustawy.

Alimenty między rozwiedzionymi małżonkami reguluje art. 60 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy:

• zgodnie z art. 60 § 1 małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego i znajduje się w niedostatku, może żądać alimentów od drugiego małżonka,
• zgodnie z art. 60 § 2, jeżeli jeden małżonek zostanie uznany za wyłącznie winnego, a rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może zasądzić alimenty nawet wtedy, gdy ten małżonek nie pozostaje w niedostatku.

To oznacza, że przy rozwodzie z wyłącznej winy męża Pani szanse na alimenty dla siebie mogą być większe, o ile wykaże Pani pogorszenie sytuacji materialnej po rozwodzie.

Podział majątku – czy robić go w rozwodzie?

Na podstawie art. 58 § 3 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy sąd może dokonać podziału majątku wspólnego już w wyroku rozwodowym, ale tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W sprawach z przemocą, alkoholem, sporem o dziecko i alimenty zwykle lepiej skupić się najpierw na rozwodzie oraz zabezpieczeniu sytuacji dziecka, a podział majątku przeprowadzić osobno.

Jeżeli problem alkoholu łączy się również ze stratami finansowymi albo rozliczeniami małżonków, warto zobaczyć materiał o tym, jak wygląda alkoholizm a podział majątku wspólnego.

Do jakiego sądu złożyć pozew i ile to kosztuje?

Sprawy o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy, co wynika z art. 17 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego. Właściwość miejscową określa art. 41 tej ustawy: właściwy jest sąd okręgowy, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal tam mieszka lub zwykle przebywa. W braku tej podstawy właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a jeśli i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda.

Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł – art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli rozwód zostanie orzeczony na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, sąd zwraca powodowi połowę opłaty od pozwu, zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy.

Czy można uzyskać zwolnienie z kosztów sądowych?

Tak. Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zwolnienia od kosztów sądowych może domagać się osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Do pozwu trzeba wtedy dołączyć wniosek o zwolnienie od kosztów oraz urzędowy formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Można także wnosić o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jeżeli udział profesjonalnego pełnomocnika jest potrzebny – art. 117 § 1, § 2 i § 5 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego.

Ile trwa sprawa rozwodowa?

Nie ma jednego terminu. Sprawa może zakończyć się stosunkowo szybko, jeżeli strony zgadzają się co do rozwodu i dziecka. Jeżeli jednak jest spór o winę, alimenty, miejsce pobytu dziecka, kontakty i przemoc, postępowanie może trwać znacznie dłużej. Na długość sprawy wpływają m.in. liczba świadków, opinie biegłych, obciążenie sądu i zachowanie stron.

Dlatego w praktyce najważniejsze jest nie tyle to, kiedy zapadnie wyrok, lecz jak szybko uda się uzyskać zabezpieczenie alimentów oraz sytuacji dziecka na czas procesu.

FAQ

Czy mogę wyprowadzić się z dzieckiem do rodziców bez zgody męża?

Jeżeli sytuacja zagraża Pani lub dziecku, bezpieczeństwo ma pierwszeństwo. Jednak przy sporze między rodzicami trzeba jak najszybciej wystąpić do sądu o zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka przy Pani, bo przy pełnej władzy rodzicielskiej zmiana miejsca pobytu dziecka może być uznana za istotną sprawę dziecka w rozumieniu art. 97 § 2 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Od kiedy mąż ma płacić alimenty?

Jeżeli sąd udzieli zabezpieczenia, obowiązek płacenia wynika z postanowienia o zabezpieczeniu i działa na czas procesu. Po wyroku alimenty są należne zgodnie z treścią orzeczenia. W praktyce warto żądać zabezpieczenia od razu w pozwie.

Czy rozwód z winy męża jest konieczny, żeby dostać alimenty na dziecko?

Nie. Alimenty na dziecko są niezależne od winy w rozwodzie i wynikają z art. 133 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wina ma znaczenie głównie dla ewentualnych alimentów między byłymi małżonkami.

Czy nagrania awantur mogą być dowodem?

Tak, w praktyce bywają wykorzystywane jako dowód, podobnie jak wiadomości, zdjęcia czy nagrania audio. O ich mocy dowodowej sąd decyduje w konkretnej sprawie łącznie z innymi dowodami.

Czy mogę zostać zwolniona z opłaty 600 zł za rozwód?

Tak, jeśli nie jest Pani w stanie ponieść tej opłaty bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podstawą jest art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, a do wniosku trzeba dołączyć oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398

4. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej – Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493

5. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji – Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179