Czy zespół ds. orzekania może żądać opinii ze szkoły?

Jakie przepisy regulują sprawę

Podstawą prawną jest przede wszystkim ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 6b ust. 3 tej ustawy powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności orzekają o niepełnosprawności osób, które nie ukończyły 16 lat, oraz o stopniu niepełnosprawności osób, które ukończyły 16 lat. Skoro syn ma 16 lat, sprawa dotyczy już orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a nie ponownego orzeczenia o samej niepełnosprawności dziecka.

Do wniosku dołącza się dokumentację określoną w § 6 ust. 2 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r., w szczególności zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb zespołu oraz inną dokumentację medyczną i inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie niepełnosprawności albo stopnia niepełnosprawności.

To ważne: przepis mówi o „innych dokumentach mogących mieć wpływ”, ale nie tworzy zamkniętego obowiązku dostarczenia opinii ze szkoły w każdej sprawie.

Czy opinia ze szkoły jest obowiązkowa

Nie. Obecne przepisy nie przewidują, aby opinia szkoły była obowiązkowym załącznikiem do każdego wniosku. Organ może uznać taki dokument za przydatny dowodowo, ale co do zasady nie może traktować jego braku jako automatycznej przeszkody w rozpoznaniu sprawy, zwłaszcza gdy osoba, której dotyczy postępowanie, nie uczęszcza do żadnej szkoły.

W postępowaniu przed zespołem zastosowanie mają również zasady postępowania administracyjnego. Z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego wynika obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ nie powinien więc ograniczać się do żądania jednego, z góry założonego dokumentu, jeśli stan faktyczny można ustalić także innymi środkami dowodowymi.

Jeżeli dziecko nie chodzi do szkoły, to brak opinii szkolnej nie jest „brakiem formalnym” w zwykłym sensie, lecz konsekwencją konkretnego stanu faktycznego. W takiej sytuacji należy to organowi jasno wyjaśnić.

Kiedy zespół może żądać dodatkowych dokumentów

Zgodnie z § 6 ust. 5 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r., jeżeli dokumentacja dołączona do wniosku jest niewystarczająca do wydania orzeczenia, przewodniczący powiatowego zespołu zawiadamia osobę zainteresowaną albo jej przedstawiciela ustawowego o konieczności uzupełnienia dokumentacji, wyznaczając termin z pouczeniem o skutkach jej nieuzupełnienia.

Takie wezwanie musi jednak pozostawać w związku ze sprawą. Innymi słowy, organ może żądać dokumentów, które realnie pomagają ocenić funkcjonowanie osoby i jej ograniczenia, ale nie powinien wymagać dokumentu, którego uzyskanie jest niemożliwe, bo dziecko nie jest uczniem żadnej placówki.

Jeżeli zespół chce ustalić poziom funkcjonowania społecznego, edukacyjnego albo psychicznego, może oprzeć się na innych dowodach, np.:

• dokumentacji lekarskiej specjalistów,
• opisie codziennego funkcjonowania sporządzonym przez rodzica,
• wynikach wcześniejszych konsultacji psychologicznych lub terapeutycznych, jeśli istnieją,
• badaniu przeprowadzonym w toku postępowania przez skład orzekający.

Czy zespół może wymagać opinii z poradni psychologiczno-pedagogicznej

Takiej opinii również nie można uznać za dokument automatycznie obowiązkowy w każdej sprawie. Może ona mieć znaczenie dowodowe, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście istnieje i może pomóc w ocenie stanu funkcjonalnego osoby.

Zgodnie z § 19 ust. 1 oraz § 20 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. członkowie składu orzekającego, w tym m.in. lekarz, psycholog, doradca zawodowy czy pracownik socjalny, dokonują oceny stanu zdrowia i funkcjonowania osoby w zakresie właściwym dla swojej specjalności. Oznacza to, że zespół ma własne narzędzia oceny i nie musi przerzucać całego ciężaru dowodowego na szkołę lub poradnię.

Jeżeli syn nie korzystał z poradni psychologiczno-pedagogicznej, należy to po prostu wyjaśnić. Sam brak takiej opinii nie przesądza o odmowie wydania orzeczenia.

Jak odpowiedzieć na wezwanie zespołu

Najbezpieczniej zrobić to pisemnie, w terminie wskazanym w wezwaniu. W odpowiedzi warto:

1. wskazać numer sprawy i datę wezwania,
2. napisać, że dziecko nie uczęszcza do szkoły, więc nie istnieje możliwość uzyskania aktualnej opinii szkolnej,
3. wyjaśnić przyczynę nieuczęszczania do szkoły, jeżeli wynika ona ze stanu zdrowia,
4. podać, że do wniosku została dołączona pełna dostępna dokumentacja medyczna,
5. zaznaczyć, że w razie uznania materiału za niewystarczający organ może przeprowadzić ocenę w ramach postępowania na podstawie dostępnych dowodów i badania przez skład orzekający.

W praktyce warto dołączyć także krótką informację o codziennym funkcjonowaniu dziecka: zakresie samodzielności, potrzebie opieki, ograniczeniach w poruszaniu się, komunikacji, leczeniu i rokowaniach. To często bardziej użyteczne niż formalna opinia ze szkoły, której po prostu nie ma.

Co grozi za nieuzupełnienie dokumentów

Tu trzeba rozróżnić dwie sytuacje. Jeżeli organ prawidłowo wzywa do przedłożenia istniejącego i istotnego dokumentu, a strona bez uzasadnienia tego nie robi, mogą pojawić się negatywne skutki procesowe. Natomiast jeśli żądany dokument nie istnieje albo nie może zostać uzyskany, należy ten fakt wykazać i wyjaśnić.

Samo milczenie jest ryzykowne. Lepiej odpowiedzieć, że dokument nie może zostać przedłożony z przyczyn obiektywnych. Wtedy organ powinien ocenić sprawę na podstawie pozostałego materiału dowodowego zgodnie z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Co zrobić, jeśli zespół wyda niekorzystne orzeczenie

Od orzeczenia powiatowego zespołu przysługuje odwołanie do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Podstawę stanowi art. 6b ust. 3a i ust. 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w związku z przepisami wykonawczymi regulującymi tok postępowania. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia, za pośrednictwem powiatowego zespołu, który wydał orzeczenie.

Jeżeli również orzeczenie wojewódzkiego zespołu będzie niekorzystne, sprawa może trafić do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji warto dokładnie przeanalizować, czy organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy i czy nie oparł rozstrzygnięcia na bezzasadnym zarzucie braku opinii ze szkoły.

Praktyczny wniosek w opisanej sytuacji

W przedstawionym stanie faktycznym zespół może poprosić o dodatkowe informacje, ale nie ma podstaw, by traktować opinię ze szkoły jako konieczny dokument, gdy dziecko w ogóle do szkoły nie uczęszcza. W takiej sytuacji właściwą reakcją jest rzeczowe pismo wyjaśniające brak takiego dokumentu oraz podkreślające, że materiał medyczny został już złożony.

Jeżeli stan zdrowia syna jest ciężki i dobrze udokumentowany, organ powinien oprzeć się na dokumentacji medycznej, badaniu oraz pozostałych dostępnych dowodach, a nie uzależniać rozpoznania sprawy od dokumentu, którego obiektywnie nie można dostarczyć.

FAQ

Czy zespół może odmówić rozpoznania sprawy tylko dlatego, że nie ma opinii ze szkoły?

Nie powinien, jeżeli dziecko nie uczęszcza do szkoły i zostało to wyjaśnione. Organ ma obowiązek ocenić dostępny materiał dowodowy i ustalić stan faktyczny na podstawie realnie istniejących dokumentów.

Czy trzeba zapisać dziecko do szkoły tylko po to, by uzyskać opinię?

Nie. Przepisy o orzekaniu nie nakładają takiego obowiązku. Postępowanie orzecznicze powinno uwzględniać rzeczywistą sytuację zdrowotną i życiową dziecka.

Czy warto odpowiedzieć na wezwanie, jeśli dokumentu nie da się zdobyć?

Tak. Najlepiej odpowiedzieć pisemnie i wskazać, dlaczego dokument nie istnieje albo nie może być uzyskany. Brak odpowiedzi jest mniej bezpieczny niż rzeczowe wyjaśnienie.

Ile jest czasu na odwołanie od orzeczenia?

Co do zasady 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie składa się za pośrednictwem powiatowego zespołu, który wydał orzeczenie.

Czy opinia lekarza prowadzącego może zastąpić opinię szkoły?

To nie jest formalne „zastąpienie”, ale w praktyce rozbudowana dokumentacja medyczna często ma większe znaczenie niż opinia szkolna. Wszystko zależy od tego, jakie okoliczności organ musi ustalić w konkretnej sprawie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – tekst aktu w ISAP.

2. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności – tekst aktu w ISAP.

3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – tekst aktu w ISAP.