Umowa na czas określony a świadczenie przedemerytalne

Kiedy przysługuje świadczenie przedemerytalne?

Świadczenie przedemerytalne nie przysługuje wyłącznie dlatego, że pracownik osiągnął określony wiek albo ma długi staż pracy. Trzeba spełnić łącznie warunki wynikające z ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych oraz wykazać, że utrata zatrudnienia nastąpiła w jednej z ustawowo przewidzianych sytuacji.

Obecnie osoba ubiegająca się o świadczenie musi co do zasady:

• pobierać zasiłek dla bezrobotnych przez co najmniej 180 dni,
• nadal być zarejestrowana jako bezrobotna,
• złożyć wniosek o świadczenie przedemerytalne w ustawowym terminie,
• udowodnić odpowiedni okres składkowy i nieskładkowy, czyli okres uprawniający do emerytury,
• wykazać, że sposób i przyczyna zakończenia zatrudnienia mieszczą się w jednej z przesłanek przewidzianych w ustawie.

To oznacza, że samo spełnienie warunku wieku i stażu nie wystarczy. Równie ważne jest to, dlaczego i w jaki sposób zakończyło się zatrudnienie.

Umowa na czas określony a samo nieprzedłużenie zatrudnienia

Umowa o pracę na czas określony rozwiązuje się z upływem czasu, na jaki została zawarta. Jeżeli pracodawca po prostu nie proponuje kolejnej umowy, a z dokumentów nie wynika przyczyna leżąca po stronie zakładu pracy, ZUS może uznać, że nie została spełniona przesłanka rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy.

W typowej sytuacji samo nieprzedłużenie umowy terminowej nie jest więc wystarczającą podstawą do uzyskania świadczenia przedemerytalnego. Inaczej może być oceniana sprawa, gdy z dokumentów i okoliczności wynika, że zakończenie zatrudnienia było związane np. z likwidacją stanowiska, redukcją zatrudnienia, przyczynami ekonomicznymi, organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi po stronie pracodawcy.

Najbezpieczniej zadbać, aby przyczyna zakończenia zatrudnienia była wskazana w świadectwie pracy albo w odrębnym zaświadczeniu pracodawcy. Jeżeli pracodawca nie poda przyczyny, ZUS może prowadzić postępowanie wyjaśniające, ale brak dokumentów zwykle utrudnia wykazanie prawa do świadczenia.

Warunki wieku, stażu i przyczyny rozwiązania umowy

Najczęściej w sprawach pracowniczych znaczenie mają cztery podstawowe warianty nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego. Każdy z nich wymaga co najmniej 6 miesięcy zatrudnienia u pracodawcy, u którego doszło do rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego.

W opisanej sytuacji mężczyzna, który ukończył 60 lat i ma 35 lat stażu, może mieścić się w wariancie dotyczącym rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Nadal jednak konieczne jest wykazanie tej przyczyny oraz spełnienie warunków po utracie zatrudnienia, w tym pobieranie zasiłku dla bezrobotnych przez co najmniej 180 dni.

Co oznaczają przyczyny dotyczące zakładu pracy?

Przyczyny dotyczące zakładu pracy to nie każda sytuacja, w której pracownik traci zatrudnienie. Chodzi przede wszystkim o powody niedotyczące pracownika, leżące po stronie pracodawcy albo samego zakładu pracy.

W praktyce mogą to być w szczególności:

• zwolnienia grupowe albo indywidualne z przyczyn niedotyczących pracownika,
• likwidacja stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych, organizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych,
• likwidacja pracodawcy albo jego niewypłacalność,
• wygaśnięcie stosunku pracy z powodu śmierci pracodawcy,
• przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę, który nie zaproponował nowych warunków pracy i płacy,
• rozwiązanie stosunku pracy przez pracownika z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków przez pracodawcę.

Dlatego przy ocenie prawa do świadczenia bardzo ważna jest treść świadectwa pracy, wypowiedzenia, porozumienia stron albo dodatkowego zaświadczenia od pracodawcy. Samo ogólne sformułowanie, że umowa zakończyła się z upływem czasu, może być niewystarczające.

Wcześniejsze wypowiedzenie umowy przez pracodawcę

Jeżeli pracodawca wypowie umowę na czas określony przed datą jej końca, trzeba osobno ocenić dwie kwestie: czy wypowiedzenie było zgodne z prawem pracy oraz czy przyczyna wypowiedzenia pozwala ubiegać się o świadczenie przedemerytalne.

Pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego i którego staż umożliwia uzyskanie emerytury z osiągnięciem tego wieku, co do zasady przysługuje ochrona przed wypowiedzeniem z art. 39 Kodeksu pracy. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 30 września 2025 r., sygn. III PZP 6/24, zakaz wypowiedzenia dotyczy także umów zawartych na czas określony, również wtedy, gdy termin końcowy umowy przypada przed osiągnięciem wieku emerytalnego.

Dla świadczenia przedemerytalnego kluczowe jest jednak nie samo to, że umowa była terminowa, lecz to, czy do rozwiązania zatrudnienia doszło z przyczyn dotyczących zakładu pracy albo z powodu likwidacji lub niewypłacalności pracodawcy. Jeżeli wypowiedzenie było związane np. z likwidacją stanowiska i pracownik spełnia warunki wieku, stażu oraz później warunki z urzędu pracy, droga do świadczenia może być otwarta. Jeżeli natomiast rozwiązanie nastąpiło z przyczyn dotyczących pracownika albo dyscyplinarnie, co do zasady nie spełnia tej przesłanki.

Terminy i dokumenty do ZUS

Po utracie zatrudnienia osoba zainteresowana świadczeniem powinna zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy i pobierać zasiłek dla bezrobotnych przez co najmniej 180 dni. Po uzyskaniu z urzędu pracy dokumentu potwierdzającego ten okres trzeba pilnować terminu na wniosek do ZUS.

Wniosek o świadczenie przedemerytalne składa się zasadniczo w terminie 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu potwierdzającego 180-dniowy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Jeżeli w czasie pobierania zasiłku osoba była zatrudniona, wykonywała inną pracę zarobkową, pracowała w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych, a praca ta zakończyła się po upływie 180 dni pobierania zasiłku, termin 30 dni liczy się od dnia ustania tej pracy.

Do wniosku zwykle potrzebne są m.in.:

• wniosek ZUS ESP,
• dokumenty potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe,
• świadectwo pracy albo inny dokument pozwalający ustalić przyczynę rozwiązania stosunku pracy,
• zaświadczenie z urzędu pracy o 180-dniowym okresie pobierania zasiłku i aktualnym zarejestrowaniu jako bezrobotny,
• ewentualne dodatkowe zaświadczenie pracodawcy o likwidacji stanowiska, redukcji zatrudnienia albo innej przyczynie dotyczącej zakładu pracy.

Jeżeli termin na złożenie wniosku został przekroczony, ZUS może odmówić świadczenia. W szczególnie uzasadnionych przypadkach można jednak złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Od decyzji odmownej przysługuje odwołanie do sądu okręgowego, sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

FAQ

Czy samo zakończenie umowy na czas określony daje prawo do świadczenia przedemerytalnego?

Co do zasady nie. Jeżeli umowa po prostu kończy się z upływem terminu i nie ma przyczyny dotyczącej zakładu pracy, taka sytuacja zwykle nie spełnia ustawowej przesłanki do świadczenia przedemerytalnego.

Czy nieprzedłużenie umowy może być uznane za przyczynę dotyczącą zakładu pracy?

Może to wymagać indywidualnej oceny, ale samo nieprzedłużenie umowy nie wystarczy. Trzeba wykazać, że zakończenie zatrudnienia było związane z przyczyną po stronie pracodawcy, np. likwidacją stanowiska, redukcją zatrudnienia albo zmianami organizacyjnymi.

Czy mężczyzna w wieku 60 lat z 35-letnim stażem spełnia warunki?

Spełnia jeden z wariantów wieku i stażu przewidzianych dla rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Nadal musi jednak wykazać właściwą przyczynę zakończenia zatrudnienia, pobierać zasiłek dla bezrobotnych przez 180 dni, pozostawać bezrobotnym i złożyć wniosek do ZUS w terminie.

Czy pracodawca musi przedłużyć umowę terminową osobie w wieku przedemerytalnym?

Ochrona przedemerytalna dotyczy zakazu wypowiedzenia umowy, ale nie oznacza automatycznego obowiązku zawarcia kolejnej umowy po upływie terminu dotychczasowej. Trzeba odróżnić ochronę przed wypowiedzeniem od prawa do świadczenia przedemerytalnego.

Czy wypowiedzenie umowy terminowej w okresie przedemerytalnym jest dopuszczalne?

Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć umowy pracownikowi objętemu ochroną z art. 39 Kodeksu pracy. Sąd Najwyższy potwierdził w 2025 r., że ochrona ta obejmuje również umowy na czas określony. W konkretnej sprawie trzeba jednak sprawdzić, czy nie zachodzi ustawowy wyjątek.

Ile trzeba pobierać zasiłek dla bezrobotnych przed wnioskiem do ZUS?

Co najmniej 180 dni. Po uzyskaniu dokumentu z urzędu pracy potwierdzającego ten okres trzeba złożyć wniosek do ZUS w terminie 30 dni, chyba że zastosowanie ma szczególna reguła dotycząca pracy podjętej w trakcie pobierania zasiłku.

Co zrobić, jeśli ZUS odmówi świadczenia przedemerytalnego?

Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie do sądu okręgowego, sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. Termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji.

Podsumowanie

Przy umowie na czas określony najważniejsze jest rozróżnienie między zwykłym upływem terminu umowy a rozwiązaniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Samo nieprzedłużenie umowy terminowej zwykle nie wystarcza do uzyskania świadczenia przedemerytalnego. Jeżeli jednak zakończenie zatrudnienia było spowodowane np. likwidacją stanowiska, redukcją zatrudnienia, likwidacją albo niewypłacalnością pracodawcy, a pracownik spełnia warunki wieku, stażu, zasiłku dla bezrobotnych i terminów, może ubiegać się o świadczenie.

W praktyce warto zadbać o komplet dokumentów jeszcze przed złożeniem wniosku do ZUS. Największe znaczenie mają świadectwo pracy, zaświadczenie pracodawcy o przyczynie zakończenia zatrudnienia oraz dokument z urzędu pracy potwierdzający 180-dniowy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 115 - ISAP
2. Informacja ZUS: warunki wymagane do przyznania świadczenia przedemerytalnego - ZUS
3. Informacja ZUS: świadczenie przedemerytalne - ZUS
4. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, Dz.U. 2025 poz. 620 - Sejm RP
5. Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2025 r., sygn. III PZP 6/24 - Sąd Najwyższy