Sprzedaż wzorów prac dyplomowych – czy to legalne?

Działalność firm oferujących wzory prac dyplomowych

Nie każda oferta określana jako „wzór pracy dyplomowej” jest z góry nielegalna. Sam fakt zarejestrowania działalności gospodarczej albo posługiwania się określonym kodem PKD nie rozstrzyga jednak o legalności konkretnej usługi. Ocenia się rzeczywisty sposób działania przedsiębiorcy, a nie tylko nazwę usługi w reklamie czy wpisie rejestrowym.

Legalne może być np. odpłatne udostępnianie materiałów edukacyjnych, planów pracy, konspektów, przykładów metodologii, korekta językowa, redakcja tekstu, konsultacje merytoryczne albo nauka zasad cytowania. Problem zaczyna się wtedy, gdy pod pozorem „wzoru” firma tworzy kompletną pracę licencjacką, magisterską lub inżynierską przeznaczoną do złożenia przez studenta jako jego własne autorstwo.

W takiej sytuacji znaczenie ma nie tylko treść umowy lub ogłoszenia, ale też korespondencja z klientem, sposób rozliczenia, indywidualne dopasowanie pracy do wymagań promotora, nanoszenie poprawek po uwagach promotora czy przygotowanie pracy „pod obronę”. To właśnie takie elementy mogą wskazywać, że nie chodzi o neutralny materiał pomocniczy, lecz o gotowe narzędzie do wprowadzenia uczelni w błąd.

Kiedy pojawia się odpowiedzialność karna?

Najczęściej wskazywaną podstawą odpowiedzialności osoby, która składa cudzą pracę dyplomową jako własną, jest art. 272 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten penalizuje wyłudzenie poświadczenia nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego albo innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu. W praktyce chodzi o doprowadzenie do wydania dokumentu potwierdzającego nieprawdę co do autorstwa i spełnienia wymagań potrzebnych do uzyskania dyplomu.

Jeżeli student przedstawia cudze opracowanie jako własny samodzielny rezultat, może dojść do sytuacji, w której uczelnia wystawia dokument oparty na fałszywym założeniu co do autorstwa pracy. W zależności od konkretnego przebiegu sprawy może to prowadzić również do odpowiedzialności dyscyplinarnej na podstawie przepisów uczelnianych i ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Po stronie osoby piszącej pracę dla klienta nie działa automatyzm: nie każda pomoc redakcyjna lub merytoryczna będzie przestępstwem. Ryzyko karne powstaje wtedy, gdy można wykazać umyślne działanie nakierowane na to, aby zlecający użył gotowego tekstu jako własnej pracy dyplomowej. W takim układzie w grę może wchodzić pomocnictwo albo podżeganie na zasadach z art. 18 § 2 i § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. To bezpieczniejsze i bardziej precyzyjne ujęcie niż automatyczne przypisywanie każdej takiej osobie współsprawstwa.

Jeżeli ktoś nie tylko przygotowuje tekst, ale aktywnie instruuje klienta, jak oszukać promotora, poprawia pracę po uwagach uczelni, dostosowuje ją do systemu antyplagiatowego albo zapewnia „gwarancję obrony”, materiał dowodowy może wzmacniać tezę o świadomym udziale w czynie zabronionym.

Znaczenie „wprowadzenia w błąd” i dowodów

W sprawach tego rodzaju kluczowe są dowody pokazujące, czy doszło do celowego wprowadzenia w błąd uczelni. Przydatne bywają: e-maile, wiadomości z komunikatorów, ogłoszenia reklamowe, regulaminy usług, faktury, przelewy, poprawki nanoszone po uwagach promotora, pliki z historią zmian oraz zeznania świadków.

Znaczenie może mieć również to, czy firma wyraźnie zastrzegała, że sprzedaje wyłącznie materiały poglądowe, czy też w praktyce obiecywała klientowi efekt w postaci „gotowej pracy do oddania”. Jeżeli komunikacja marketingowa i sposób realizacji zlecenia wzajemnie sobie przeczą, organy ścigania mogą ocenić taką działalność według jej rzeczywistego celu.

W podobnych sprawach mogą pojawić się też wątki z zakresu prawa autorskiego. Jeżeli „wzór” jest kopiowany z cudzych źródeł lub odsprzedawany wielu klientom jako autorskie opracowanie, dochodzi dodatkowo ryzyko naruszenia praw autorskich na podstawie ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. To jednak wymaga odrębnej analizy konkretnego materiału.

Czy organy ścigania mogą sprawdzić taką firmę?

Tak. Policja i prokuratura mogą prowadzić czynności sprawdzające albo postępowanie przygotowawcze, jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Podstawą wszczęcia może być zawiadomienie osoby prywatnej, uczelni, promotora, pracownika dziekanatu albo ustalenia wynikające z innej sprawy.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć ustnie do protokołu albo pisemnie w jednostce policji lub prokuratury. Po otrzymaniu zawiadomienia organ podejmuje decyzję, czy zachodzą podstawy do wszczęcia dochodzenia lub śledztwa zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 303 tej ustawy.

W praktyce firma może zostać sprawdzona pod kątem dokumentacji księgowej, korespondencji z klientami, treści ogłoszeń, historii płatności i zakresu świadczonych usług. Jeżeli zebrany materiał pokaże, że działalność była nastawiona na systemowe dostarczanie gotowych prac do składania na uczelni jako własne, ryzyko procesowe istotnie rośnie.

Czy sam kod PKD 85.59.B coś przesądza?

Nie. Kod PKD ma znaczenie ewidencyjne i statystyczne, ale nie legalizuje czynności, które w konkretnych okolicznościach mogą służyć popełnianiu przestępstw albo naruszać inne przepisy. Organ nie ocenia wyłącznie tego, jak przedsiębiorca opisał działalność w CEIDG lub KRS, tylko to, co realnie robi.

Inaczej mówiąc: nawet poprawny formalnie wpis do rejestru nie chroni przed odpowiedzialnością, jeżeli pod szyldem „pomocy edukacyjnej” prowadzona jest działalność polegająca na pisaniu prac do oddania jako własne. Analogicznie, nie każda usługa konsultacyjna będzie nielegalna tylko dlatego, że dotyczy praca dyplomowa.

Możliwe konsekwencje dla studenta i firmy

Jak ocenić konkretną ofertę?

W praktyce warto sprawdzić przede wszystkim:

• czy usługa dotyczy konsultacji i redakcji, czy wykonania całej pracy od zera,
• czy firma obiecuje dopasowanie tekstu do wymagań promotora i obrony,
• czy w reklamie pojawiają się sformułowania sugerujące oddanie pracy jako własnej,
• czy istnieje regulamin jasno zakazujący wykorzystania materiału jako gotowej pracy dyplomowej,
• czy materiał jest unikalny, czy oparty na kopiowaniu cudzych treści,
• czy korespondencja wskazuje na świadomość celu po stronie wykonawcy.

Im bardziej usługa przypomina przygotowanie kompletnej pracy „pod klienta”, tym trudniej bronić tezy, że chodzi wyłącznie o legalną pomoc edukacyjną.

FAQ

Czy sama sprzedaż wzorów prac dyplomowych jest nielegalna?

Nie zawsze. Legalna może być sprzedaż materiałów poglądowych lub pomocniczych. Ryzyko prawne pojawia się wtedy, gdy „wzór” jest w istocie gotową pracą przeznaczoną do oddania jako własna.

Czy student może ponieść odpowiedzialność karną?

Tak, zależnie od okoliczności. Najczęściej analizowany jest art. 272 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, a niezależnie od tego student może ponieść odpowiedzialność dyscyplinarną na uczelni.

Czy osoba pisząca pracę dla studenta zawsze popełnia przestępstwo?

Nie. Odpowiedzialność zależy od tego, czy można wykazać umyślne działanie i świadomość, że tekst ma zostać oddany jako własna praca dyplomowa. Sama korekta lub konsultacja nie muszą oznaczać czynu zabronionego.

Czy policja może sprawdzić taką firmę mimo legalnej rejestracji?

Tak. Rejestracja działalności i wpis PKD nie wyłączają kontroli ani postępowania karnego, jeśli istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa.

Czy warto zgłaszać sprawę organom ścigania?

Jeżeli są konkretne dowody wskazujące, że firma systemowo pisze gotowe prace do oddania jako własne, złożenie zawiadomienia może być zasadne. Warto dołączyć korespondencję, ogłoszenia, dowody płatności i opis przebiegu sprawy.

Podsumowanie

Nie można przyjąć, że każda firma sprzedająca „wzory prac dyplomowych” działa nielegalnie. O legalności decyduje rzeczywisty charakter usługi. Jeżeli przedsiębiorca oferuje wyłącznie materiały pomocnicze lub redakcję, ryzyko może być niewielkie. Jeżeli jednak tworzy kompletną pracę przeznaczoną do oddania jako własna, pojawia się realne ryzyko odpowiedzialności karnej po stronie klienta, a niekiedy także po stronie wykonawcy.

W razie wątpliwości warto przeanalizować ofertę, korespondencję i regulamin usługi przed podjęciem dalszych kroków lub przed złożeniem zawiadomienia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
3. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
4. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16.3.2000 r., sygn. akt II AKa 49/00