Obrona doktoratu a urlop nauczyciela liceum

Czy nauczycielowi przysługuje urlop na obronę doktoratu?

Co do zasady nie ma przepisu, który dawałby nauczycielowi szkoły ponadpodstawowej automatyczne prawo do odrębnego, ustawowego płatnego urlopu wyłącznie na przygotowanie lub obronę rozprawy doktorskiej. Sama okoliczność, że nauczyciel kończy szkołę doktorską albo wcześniej odbywał studia doktoranckie, nie tworzy jeszcze roszczenia o wolne na obronę.

Podstawą ogólną jest art. 68 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, zgodnie z którym nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć przysługuje urlop płatny dla dalszego kształcenia się oraz inne ulgi i świadczenia związane z tym kształceniem. Z kolei art. 68 ust. 2 Karty Nauczyciela przewiduje, że nauczyciel może otrzymać urlop płatny lub bezpłatny dla celów naukowych, artystycznych, oświatowych, a bezpłatny – z innych ważnych przyczyn.

To jednak nie oznacza, że każda obrona doktoratu daje prawo do płatnego wolnego. Przepis ma charakter ramowy, a w konkretnych sytuacjach trzeba ocenić, czy istnieje podstawa do przyznania określonego rodzaju urlopu i kto podejmuje decyzję.

Jakie przepisy mają dziś znaczenie?

Przy ocenie sprawy trzeba uwzględnić przede wszystkim:

• art. 68 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela,
• rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 19 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania nauczycielom urlopów dla dalszego kształcenia się, dla celów naukowych, artystycznych, oświatowych i z innych ważnych przyczyn oraz ulg i świadczeń związanych z tym kształceniem, a także organów uprawnionych do ich udzielania,
• w odpowiednich przypadkach również art. 174 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy dotyczący urlopu bezpłatnego, stosowany do nauczycieli w sprawach nieuregulowanych w Karcie Nauczyciela na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

Ważne jest też, że dawny model „studiów doktoranckich” został w szkolnictwie wyższym zasadniczo zastąpiony przez szkoły doktorskie na mocy ustawy z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W praktyce starsze stany faktyczne nadal mogą dotyczyć studiów doktoranckich, ale obecnie częściej chodzi o kształcenie w szkole doktorskiej. Dla nauczyciela liceum nie zmienia to jednak podstawowej odpowiedzi: samo przygotowanie doktoratu nie daje automatycznego prawa do urlopu płatnego.

Czy brak skierowania od dyrektora ma znaczenie?

Tak, może mieć znaczenie praktyczne. W sprawach związanych z dalszym kształceniem nauczyciela organ udzielający urlopu bierze pod uwagę związek nauki z potrzebami szkoły oraz tryb, w jakim nauczyciel podjął kształcenie. Jeżeli dyrektor szkoły nie kierował nauczyciela na daną formę kształcenia, szanse na uzyskanie płatnego urlopu na podstawie przepisów o wspieraniu dalszego kształcenia są zwykle mniejsze.

Nie oznacza to jednak automatycznej odmowy w każdej sprawie. Art. 68 ust. 2 Karty Nauczyciela pozwala bowiem przyznać nauczycielowi także urlop płatny lub bezpłatny dla celów naukowych. Jest to jednak uprawnienie o charakterze uznaniowym, a nie świadczenie przysługujące zawsze po złożeniu wniosku.

Urlop płatny, urlop bezpłatny czy zwykłe zwolnienie od pracy?

W praktyce trzeba rozróżnić trzy różne rozwiązania:

Jeżeli nauczyciel potrzebuje tylko jednego dnia lub kilku godzin na samą obronę, warto rozważyć również wniosek o inne organizacyjne rozwiązanie, np. zmianę planu zajęć, odpracowanie, zamianę godzin albo usprawiedliwione zwolnienie. To nie zawsze wynika wprost z jednego przepisu, ale często jest najprostsze w praktyce.

Zobacz również:

• urlop na obronę
• urlop bezpłatny

Czy nauczyciel może powołać się na przepisy o urlopie szkoleniowym z Kodeksu pracy?

Zwykle nie wprost. Art. 103(1)–103(6) Kodeksu pracy regulują podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników, w tym urlop szkoleniowy, ale chodzi o sytuację, gdy zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy odbywa się z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą – tak stanowi art. 103(1) § 1 Kodeksu pracy.

Nawet wtedy urlop szkoleniowy z Kodeksu pracy dotyczy konkretnych zdarzeń, takich jak egzaminy czy przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego – art. 103(2) § 1 Kodeksu pracy. Te przepisy nie są jednak prostą podstawą do przyznania nauczycielowi liceum wolnego na obronę doktoratu, zwłaszcza jeśli kształcenie nie odbywało się z inicjatywy szkoły lub za jej zgodą w rozumieniu prawa pracy.

W dodatku wobec nauczycieli pierwszeństwo mają przepisy szczególne z Karty Nauczyciela. Dlatego w praktyce podstawowym punktem odniesienia pozostaje właśnie art. 68 Karty Nauczyciela, a nie standardowy urlop szkoleniowy z Kodeksu pracy.

Co warto napisać we wniosku do dyrektora?

Jeżeli chce Pani uzyskać wolne na przygotowanie lub obronę doktoratu, wniosek powinien być możliwie konkretny. Warto wskazać:

• termin obrony i potrzebny okres wolnego,
• czy chodzi o urlop płatny dla dalszego kształcenia się, urlop dla celów naukowych czy – alternatywnie – urlop bezpłatny,
• związek doktoratu z wykonywaną pracą nauczyciela i interesem szkoły,
• czy można zapewnić zastępstwa lub zmianę planu zajęć,
• załączniki potwierdzające termin obrony albo etap postępowania doktorskiego.

Im lepiej uzasadniony wniosek, tym większa szansa na pozytywną decyzję. W sprawach uznaniowych ma to realne znaczenie.

Czy doktorat może wpływać na sytuację zawodową nauczyciela?

Tak, ale to osobna kwestia. Uzyskanie stopnia doktora może mieć znaczenie dla rozwoju zawodowego nauczyciela, oceny dorobku czy możliwości ubiegania się o określone stanowiska, lecz nie tworzy samoistnie prawa do określonego urlopu na etapie przygotowania obrony.

Jeżeli równolegle pojawia się problem finansowania nauki albo świadczeń dla doktoranta, pomocne mogą być materiały dotyczące stypendium doktoranta oraz sytuacji, gdy w grę wchodzą studia doktoranckie i ewentualny zwrot świadczeń.

FAQ

Czy dyrektor musi dać nauczycielowi wolne na obronę doktoratu?

Nie. Przepisy nie przewidują automatycznego prawa do płatnego urlopu tylko z powodu obrony doktoratu. Decyzja zależy od podstawy prawnej i okoliczności sprawy.

Czy można dostać płatny urlop na cele naukowe?

Tak, jest to możliwe na podstawie art. 68 ust. 2 Karty Nauczyciela, ale nie jest to świadczenie gwarantowane w każdym przypadku. Potrzebna jest pozytywna decyzja uprawnionego organu.

Czy urlop bezpłatny jest pewnym rozwiązaniem?

Nie całkiem. Art. 174 § 1 Kodeksu pracy wymaga zgody pracodawcy. Sam wniosek nauczyciela nie wystarcza do udzielenia urlopu bezpłatnego.

Czy jeden dzień na samą obronę łatwiej uzyskać niż dłuższy urlop?

Zwykle tak. Przy krótkim terminie dyrektorowi łatwiej zorganizować zastępstwo lub zmianę planu niż udzielić dłuższego wolnego, zwłaszcza w środku roku szkolnego.

Czy znaczenie ma to, że studia lub szkoła doktorska zostały rozpoczęte u poprzedniego pracodawcy?

Tak, może to osłabiać argument za przyznaniem płatnego wolnego związanego z potrzebami obecnej szkoły. Nie przekreśla to jednak możliwości złożenia wniosku o urlop dla celów naukowych lub bezpłatny.

Źródła

• art. 68 oraz art. 91c ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela
• art. 103(1)–103(6) oraz art. 174 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 19 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania nauczycielom urlopów dla dalszego kształcenia się, dla celów naukowych, artystycznych, oświatowych i z innych ważnych przyczyn oraz ulg i świadczeń związanych z tym kształceniem, a także organów uprawnionych do ich udzielania
• ustawa z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce