Jak legalnie zatrudnić obywatela Ukrainy do pomocy przy zbiorach

Kiedy umowa o dzieło nie nadaje się do pracy w gospodarstwie

Umowa o dzieło z art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny dotyczy osiągnięcia oznaczonego rezultatu. Chodzi o wykonanie indywidualnie oznaczonego dzieła, które można odebrać i ocenić jako końcowy efekt pracy.

Pielenie, zbieranie truskawek, sortowanie owoców czy inne powtarzalne czynności sezonowe z reguły nie mają takiego charakteru. To prace starannego działania, wykonywane według potrzeb gospodarstwa, często pod bieżącym nadzorem rolnika i w określonym czasie. W praktyce właśnie dlatego organy kontrolne oraz sądy bardzo często kwestionują umowy o dzieło zawierane dla takich prac.

Jeżeli więc cudzoziemiec ma codziennie wykonywać typowe czynności przy uprawie lub zbiorach, podpisanie umowy o dzieło tylko po to, by uniknąć składek, jest rozwiązaniem ryzykownym.

Jaka umowa jest przewidziana dla rolnika przy zbiorach

Dla prac sezonowych w gospodarstwie ustawodawca wprowadził odrębną instytucję: umowę o pomocy przy zbiorach. Wynika ona z rozdziału 7a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zgodnie z art. 91a ust. 1 tej ustawy przez umowę o pomocy przy zbiorach pomocnik rolnika zobowiązuje się do osobistego świadczenia pomocy przy zbiorach produktów rolnych należących do sektora: chmielu, owoców, warzyw, tytoniu, ziół i roślin zielarskich, a także przy pozostałych czynnościach mających na celu przygotowanie tych produktów do transportu, przechowywania lub sprzedaży, lub związanych z pielęgnowaniem i poprawą jakości plonów.

To właśnie ten przepis najlepiej odpowiada pracom takim jak pielenie przy uprawie truskawek, zbiór owoców czy ich przygotowanie do sprzedaży.

Składki KRUS przy umowie o pomocy przy zbiorach

Pomocnik rolnika objęty taką umową nie wchodzi do pełnego systemu ubezpieczenia jak pracownik etatowy. Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnik ma obowiązek zgłosić pomocnika do ubezpieczenia w KRUS w terminie 7 dni od dnia zawarcia umowy o pomocy przy zbiorach, ale nie później niż przed upływem okresu, na który umowa została zawarta.

Zakres ubezpieczenia wynika z art. 91 ust. 2 tej ustawy. Pomocnik podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu w zakresie określonym przepisami szczególnymi. Co do zasady nie obejmuje go obowiązkowe ubezpieczenie emerytalno-rentowe z tego tytułu.

To właśnie dlatego umowa o pomocy przy zbiorach jest dla rolnika rozwiązaniem lżejszym składkowo niż typowy stosunek pracy, ale jednocześnie zgodnym z ustawą.

Limit 180 dni w roku

Bardzo ważny jest limit czasu takiej współpracy. Zgodnie z art. 91a ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pomocnik rolnika może świadczyć pomoc przy zbiorach na podstawie jednej lub wielu umów łącznie nie dłużej niż przez 180 dni w roku kalendarzowym.

Jeżeli ten limit zostałby przekroczony, trzeba odrębnie ocenić, czy dana osoba może dalej pracować na innej podstawie prawnej. Nie można zakładać, że umowa o pomocy przy zbiorach będzie stosowana bez ograniczeń przez cały rok.

Zatrudnienie obywatela Ukrainy – sama umowa nie wystarczy

Nawet prawidłowa umowa o pomocy przy zbiorach nie zwalnia rolnika z obowiązków wynikających z przepisów o zatrudnianiu cudzoziemców. Trzeba oddzielnie sprawdzić dwie kwestie: legalność pobytu oraz legalność wykonywania pracy.

Podstawowe zasady wynikają z ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach oraz z ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. To, czy obywatel Ukrainy może legalnie wykonywać pracę bez zezwolenia, zależy od jego aktualnego statusu pobytowego i przepisów szczególnych obowiązujących wobec obywateli Ukrainy.

W praktyce rolnik powinien przed dopuszczeniem do pracy zweryfikować dokument pobytowy cudzoziemca oraz podstawę legalnej pracy. W wielu przypadkach konieczne jest też dopełnienie formalności informacyjnych wobec urzędu pracy lub oparcie zatrudnienia na właściwym tytule pobytowym i pracowniczym.

Jeżeli stan pobytowy cudzoziemca jest nietypowy, np. ma on kartę pobytu wydaną w innym celu, oczekuje na decyzję albo korzysta z ochrony czasowej, ocenę trzeba przeprowadzić indywidualnie.

Co grozi za pozorną umowę o dzieło albo nielegalne powierzenie pracy

Jeżeli rolnik podpisze umowę o dzieło, która w rzeczywistości ma ukrywać zwykłe wykonywanie powtarzalnych prac sezonowych, może dojść do zakwestionowania tej umowy. W konsekwencji mogą pojawić się zaległości składkowe, odsetki oraz spór co do prawidłowej podstawy zatrudnienia.

Dodatkowo, zgodnie z art. 120 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, kto powierza cudzoziemcowi nielegalne wykonywanie pracy, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł. Odpowiedzialność ta jest niezależna od tego, jak strony nazwały umowę.

W razie kontroli znaczenie mają fakty: jakie czynności były wykonywane, jak długo, pod czyim nadzorem, na jakiej podstawie pobytowej i czy zgłoszenie do KRUS oraz inne formalności zostały dokonane terminowo.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie w praktyce

W opisanej sytuacji, gdy chodzi o pielenie i zbiór truskawek, najbezpieczniej jest zawrzeć z obywatelem Ukrainy umowę o pomocy przy zbiorach, jeśli zakres prac mieści się w art. 91a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Następnie trzeba:

• sprawdzić legalność pobytu cudzoziemca,
• ustalić, czy ma on podstawę do legalnej pracy w Polsce,
• zgłosić pomocnika do KRUS w terminie z art. 91 ust. 1 ustawy,
• dopilnować, by łączny czas pomocy nie przekroczył 180 dni w roku kalendarzowym,
• przechowywać dokumenty potwierdzające legalność zatrudnienia.

Jeżeli prace mają wykraczać poza sezonowy zbiór albo mają być wykonywane stale przez dłuższy okres, warto przeanalizować inną formę zatrudnienia. Tu dużo zależy od konkretnego stanu faktycznego. Gdy chodzi nie o prace sezonowe, lecz o domową opiekę nad seniorem, formę umowy i formalności trzeba dobrać odrębnie; przykładem jest zatrudnienie obywatelki Ukrainy do opieki nad osobą starszą.

FAQ

Czy rolnik może dać Ukraińcowi umowę o dzieło na zbiór truskawek?

Co do zasady nie powinien. Zbiór truskawek to zwykle praca powtarzalna, a nie wykonanie dzieła w rozumieniu art. 627 Kodeksu cywilnego.

Jaki jest termin zgłoszenia pomocnika do KRUS?

Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pomocnika należy zgłosić w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy, nie później jednak niż przed upływem okresu, na który umowa została zawarta.

Na jak długo można zawrzeć umowę o pomocy przy zbiorach?

Łączny czas świadczenia pomocy przez jednego pomocnika wynosi maksymalnie 180 dni w roku kalendarzowym, zgodnie z art. 91a ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Czy sama umowa o pomocy przy zbiorach legalizuje pracę obywatela Ukrainy?

Nie. Trzeba osobno sprawdzić legalność pobytu i podstawę legalnej pracy cudzoziemca zgodnie z przepisami o cudzoziemcach i zatrudnianiu cudzoziemców.

Jaka kara grozi za nielegalne powierzenie pracy cudzoziemcowi?

Zgodnie z art. 120 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy grozi grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 627.

2. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności rozdział 7a oraz art. 91 i art. 91a.

3. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w szczególności art. 120 ust. 1.

4. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.