Zajęcia artystyczne w przedszkolu a kwalifikacje prowadzącego

Kiedy potrzebne są kwalifikacje pedagogiczne?

Najważniejsze rozróżnienie jest takie: czym innym jest zatrudnienie na stanowisku nauczyciela w przedszkolu, a czym innym prowadzenie zajęć dodatkowych, warsztatów lub animacji dla dzieci jako osoba z zewnątrz.

Jeżeli dana osoba ma być zatrudniona w przedszkolu jako nauczyciel, zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz.U. 2023 poz. 2102). Rozporządzenie określa, jakie wykształcenie i przygotowanie pedagogiczne są wymagane na poszczególnych stanowiskach nauczycielskich.

Podstawą ustawową jest tu także art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, zgodnie z którym stanowisko nauczyciela może zajmować osoba posiadająca wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym albo ukończony zakład kształcenia nauczycieli – z zastrzeżeniem szczegółowych wyjątków przewidzianych w przepisach.

Oznacza to, że do pracy jako nauczyciel przedszkola co do zasady potrzebne są formalne kwalifikacje nauczycielskie. Sama umiejętność prowadzenia plastyki, rytmiki czy zabaw muzycznych nie wystarcza, jeżeli dana osoba ma realizować obowiązki nauczyciela.

Czy przy zajęciach dodatkowych kwalifikacje nauczycielskie są zawsze obowiązkowe?

Nie. Jeżeli chodzi o zajęcia dodatkowe, warsztaty artystyczne, animacje, spotkania tematyczne czy cykliczne zajęcia prowadzone przez podmiot zewnętrzny, przepisy nie tworzą jednej ogólnej zasady, że każda taka osoba musi mieć wykształcenie pedagogiczne.

W praktyce trzeba sprawdzić:

• czy dana osoba ma być zatrudniona jako nauczyciel czy jako prowadzący zajęcia zewnętrzne,
• jaki jest status placówki – publiczna, niepubliczna, klub dziecięcy, sala zabaw, fundacja, stowarzyszenie,
• jakie wymogi przyjął dyrektor, organ prowadzący albo organizator zajęć,
• czy zajęcia wchodzą do podstawowej działalności dydaktycznej placówki, czy mają charakter dodatkowy.

Dlatego odpowiedź zależy od konkretnego modelu współpracy. W wielu przypadkach zajęcia artystyczne może prowadzić osoba bez kwalifikacji pedagogicznych, jeśli nie jest zatrudniona na stanowisku nauczyciela, ale ma kompetencje merytoryczne, spełnia wymogi bezpieczeństwa i została prawidłowo zweryfikowana.

W podobnych sprawach warto porównać także zasady dotyczące osób prowadzących kwalifikacje w przedszkolu oraz innych specjalistycznych form pracy z dziećmi.

Jakie wymogi trzeba spełnić przy pracy z dziećmi?

Nawet gdy kwalifikacje pedagogiczne nie są obowiązkowe, nie oznacza to pełnej dowolności. Przy pracy z małoletnimi bardzo ważne są przepisy ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 tej ustawy, przed nawiązaniem z osobą stosunku pracy lub przed dopuszczeniem osoby do innej działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem, świadczeniem porad psychologicznych, rozwojem duchowym, uprawianiem sportu lub realizacją innych zainteresowań przez małoletnich, pracodawca lub inny organizator ma obowiązek uzyskać informacje, czy dane tej osoby są zamieszczone w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym.

Ponadto art. 21 ust. 2–5 tej ustawy przewiduje obowiązek przedłożenia informacji z Krajowego Rejestru Karnego oraz – w określonych przypadkach – odpowiednich oświadczeń lub informacji z państw pobytu, jeżeli osoba w ostatnich 20 latach mieszkała za granicą.

Weryfikacja dotyczy w szczególności skazań za przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, wolności seksualnej i obyczajności, handel ludźmi, znęcanie się, a także przestępstwa narkotykowe – w zakresie wskazanym w art. 21 ust. 3 ustawy z 13 maja 2016 r.

Standardy ochrony małoletnich – obowiązek placówki i organizatora

Zgodnie z art. 22b pkt 1 i 2 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich ma każdy:

• organ zarządzający jednostką systemu oświaty oraz inną placówką oświatową, opiekuńczą, wychowawczą, religijną, artystyczną, medyczną, rekreacyjną, sportową lub związaną z rozwijaniem zainteresowań, do której uczęszczają albo mogą przebywać małoletni,
• organizator działalności oświatowej, opiekuńczej, wychowawczej, religijnej, artystycznej, medycznej, rekreacyjnej, sportowej lub związanej z rozwijaniem zainteresowań przez małoletnich.

W praktyce oznacza to, że przedszkole albo zewnętrzny organizator warsztatów powinien posiadać standardy ochrony małoletnich i stosować je również wobec osób współpracujących na podstawie umów cywilnoprawnych.

Instruktor sportu czy prowadzący warsztaty artystyczne podlega w praktyce podobnym regułom bezpieczeństwa, jeżeli ma kontakt z dziećmi w placówce.

Co powinny obejmować standardy ochrony małoletnich?

Elementy standardów ochrony małoletnich wskazuje art. 22c ust. 1 i 2 ustawy z 13 maja 2016 r. Standardy powinny określać w szczególności:

• zasady bezpiecznych relacji między małoletnim a personelem,
• zachowania niedozwolone wobec małoletnich,
• procedurę interwencji w razie podejrzenia krzywdzenia dziecka,
• osoby odpowiedzialne za zgłoszenia i działania ochronne,
• zasady udostępniania standardów rodzicom i małoletnim,
• sposób dokumentowania zdarzeń zagrażających dobru dziecka,
• zasady korzystania z Internetu i urządzeń elektronicznych,
• procedury ochrony przed treściami szkodliwymi.

Jeżeli masz prowadzić zajęcia, placówka może wymagać podpisania oświadczenia o zapoznaniu się ze standardami, odbycia szkolenia wewnętrznego oraz przestrzegania konkretnych zasad kontaktu z dziećmi, np. zakazu pozostawania sam na sam bez wiedzy personelu, zakazu używania prywatnych komunikatorów czy obowiązku zgłaszania incydentów.

Czy kurs pierwszej pomocy jest obowiązkowy?

Co do zasady przepisy nie wprowadzają jednego powszechnego obowiązku, aby każda osoba prowadząca zajęcia artystyczne z dziećmi miała ukończony kurs pierwszej pomocy. Jednak organizator lub placówka może taki wymóg wprowadzić wewnętrznie, a z praktycznego punktu widzenia jest to bardzo wskazane.

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy może mieć znaczenie także z punktu widzenia ogólnego obowiązku dbania o bezpieczeństwo dzieci w placówce. W przedszkolach szczególne znaczenie mają procedury bezpieczeństwa wynikające z przepisów oświatowych i wewnętrznych regulaminów.

Przy bardziej specjalistycznych formach pracy z dziećmi warto też sprawdzić wymagania dotyczące zajęcia specjalne, bo tam kwalifikacje formalne bywają znacznie bardziej rygorystyczne.

Od czego zależy praktyczna decyzja dyrektora lub organizatora?

W praktyce placówki zwracają uwagę nie tylko na przepisy, ale też na ryzyko organizacyjne i odpowiedzialność za dzieci. Najczęściej znaczenie mają:

• wykształcenie kierunkowe, np. muzyczne, plastyczne, teatralne, taneczne,
• doświadczenie w pracy z dziećmi w danym wieku,
• przygotowanie pedagogiczne – nawet jeśli nie jest formalnie wymagane, może być dużym atutem,
• aktualna informacja z KRK i weryfikacja w rejestrze,
• zapoznanie ze standardami ochrony małoletnich,
• referencje, szkolenia, kurs pierwszej pomocy, ubezpieczenie OC.

Jeżeli zajęcia są regularne, odbywają się na terenie przedszkola i dotyczą grup przedszkolnych, dyrektor może przyjąć bardziej rygorystyczne wymagania niż przy jednorazowych warsztatach. To jest dopuszczalne, o ile nie narusza przepisów bezwzględnie obowiązujących.

Tabela: kiedy kwalifikacje pedagogiczne są potrzebne?

Co warto przygotować przed zgłoszeniem się do przedszkola?

Jeżeli chcesz prowadzić zajęcia artystyczne dla dzieci, przygotuj przede wszystkim:

• CV z opisem doświadczenia w pracy z dziećmi,
• dokumenty potwierdzające wykształcenie kierunkowe,
• certyfikaty ukończonych kursów,
• informację o gotowości do przedstawienia dokumentów wymaganych na podstawie art. 21 ustawy z 13 maja 2016 r.,
• referencje lub portfolio,
• opis programu zajęć i zasad bezpieczeństwa.

To często ma większe znaczenie niż sam tytuł kursu, zwłaszcza gdy nie chodzi o etat nauczycielski, ale o współpracę przy zajęciach dodatkowych.

FAQ

Czy każdy prowadzący zajęcia w przedszkolu musi być nauczycielem?

Nie. Jeżeli osoba prowadzi wyłącznie zajęcia dodatkowe jako podmiot zewnętrzny, nie zawsze musi być nauczycielem. Inaczej jest przy zatrudnieniu na stanowisku nauczyciela przedszkola.

Czy dyrektor może zażądać przygotowania pedagogicznego mimo braku wyraźnego obowiązku ustawowego?

Tak, przy doborze współpracowników do zajęć dodatkowych dyrektor lub organ prowadzący może ustalić bardziej rygorystyczne wymagania organizacyjne, o ile nie naruszają one prawa.

Czy samo zaświadczenie o niekaralności wystarczy?

Nie zawsze. Przy pracy z małoletnimi stosuje się obowiązki weryfikacyjne z art. 21 ustawy z 13 maja 2016 r., w tym sprawdzenie odpowiednich rejestrów i – zależnie od sytuacji – dodatkowe dokumenty lub oświadczenia.

Czy w sali zabaw poza przedszkolem obowiązują te same zasady?

Częściowo tak. Jeżeli jest to działalność związana z rozwijaniem zainteresowań, rekreacją albo opieką nad małoletnimi, zastosowanie mogą mieć przepisy o ochronie małoletnich i obowiązek standardów ochrony małoletnich. Trzeba jednak ocenić konkretny model działalności.

Czy brak kwalifikacji pedagogicznych wyklucza prowadzenie plastyki lub muzyki dla dzieci?

Nie automatycznie. Wyklucza przede wszystkim zatrudnienie na stanowisku nauczyciela bez spełnienia wymagań formalnych. Przy zajęciach dodatkowych decydują rodzaj współpracy, wymogi placówki i przepisy ochronne.

Podsumowanie

Jeżeli chcesz prowadzić zajęcia artystyczne w przedszkolu, najpierw ustal, w jakiej roli masz występować. Przy zatrudnieniu jako nauczyciel obowiązują kwalifikacje nauczycielskie wynikające z Karty Nauczyciela i rozporządzenia o kwalifikacjach. Przy zajęciach dodatkowych kwalifikacje pedagogiczne nie zawsze są konieczne, ale niemal zawsze trzeba spełnić wymogi związane z bezpieczeństwem dzieci, weryfikacją niekaralności i standardami ochrony małoletnich.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególności art. 9 ust. 1 pkt 1 – ISAP
2. Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli – Dz.U. 2023 poz. 2102
3. Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, w szczególności art. 21, art. 22b i art. 22c – Dz.U. 2024.1802 t.j.
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
5. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii – Dz.U. 2005 nr 179 poz. 1485