Mamy 11 794 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zwrot wkładu gruntowego wniesionego do spółdzielni rolniczej

Autor: Małgorzata Zegarowicz-Sobuń • Opublikowane: 21.05.2018

Do spółdzielni rolniczej wniesiono wkład gruntowy (grunt rolny) w latach 1970-tych ubiegłego wieku. Spółdzielnia ten grunt zabudowała. Spadkobiercy chcą zwrotu wkładu. Zwrot zabudowanej przez spółdzielnię nieruchomości nie wchodzi w rachubę. Dodać należy, że w trakcie zarządzania gruntem przez spółdzielnię został on zabudowany i przeznaczony w planie miejscowym pod usługi. Co zatem należy się spadkobiercom: zamienny grunt rolny czy ekwiwalent? Czy gruntem równoważnym będzie grunt o przeznaczeniu rolniczym, jak to było w momencie wniesienia wkładu, czy grunt usługowy – ze względu na fakt, że wniesiony grunt obecnie sklasyfikowany jest jako usługowy, zgodnie z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Rozwiązanie problemu zawiera ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (j.t. Dz.U.2016.21), której część poświęcona jest spółdzielniom produkcji rolnej.

 

Na samym początku należy zaznaczyć, iż statut spółdzielni mógł przewidywać, że członek posiadający grunty jest obowiązany wnieść je w całości lub części jako wkład do spółdzielni. Ma to swoje dalsze konsekwencje, o których poniżej. Wkładem gruntowym były grunty oraz budynki lub ich części i inne urządzenia trwale z gruntem związane, znajdujące się na tych gruntach w chwili ich wniesienia. W przypadku gdy wniesienie wkładu gruntowego następowało przez posiadacza zależnego (np. dzierżawcę) wymagana była zgoda właściciela.

 

Jeżeli statut lub umowa z członkiem spółdzielni nie zawierała odmiennych postanowień, to spółdzielnia nabywała prawo użytkowania wkładu gruntowego wniesionego przez członka z chwilą przejęcia tego wkładu. Użytkowanie przez spółdzielnię wniesionych przez członka wkładów gruntowych podlega przepisom Kodeksu cywilnego. Dodatkowo ustawa nałożyła obowiązek określenia w statucie zasad wynagradzania za użytkowanie tych wkładów, bowiem użytkowanie przez spółdzielnię wkładów gruntowych uregulowane jest na zasadzie odpłatności.

 

Grunty wniesione jako wkłady oceniało się na zasadzie szacunku porównawczego ich wartości użytkowej, natomiast budynki i inne urządzenia stanowiące wkład szacowało się w pieniądzach według stanu i cen z dnia wniesienia.

 

Ustawa nie pozbawiła członków będących właścicielami prawa do rozporządzania gruntami stanowiącymi ich wkład do spółdzielni. Mogło to nastąpić zarówno przed śmiercią, jak i na wypadek śmierci członka spółdzielni. Jednakże o zamierzonym przeniesieniu własności gruntu na osobę niebędącą członkiem tej samej spółdzielni spółdzielnia powinna zostać uprzedzona co najmniej na trzy miesiące przed dokonaniem tej czynności.

 

W razie odpłatnego przeniesienia własności wkładu gruntowego spółdzielni przysługuje prawo pierwokupu. Nie dotyczy to wypadku przeniesienia własności wkładu na rzecz innego członka tej samej spółdzielni.

 

Wracając do pierwszego akapitu, jeżeli statut przewidywał wniesienie wkładu gruntowego, powinien także określać zasady i termin jego wycofania w razie ustania członkostwa w spółdzielni oraz określać zasady częściowego wycofania wkładu gruntowego w czasie trwania członkostwa. Statut powinien określać również zasady i termin ostatecznych rozliczeń między członkiem wycofującym wkład gruntowy a spółdzielnią.

 

Zasadą jest, że członek wycofujący swój wkład otrzymuje ten sam grunt, który wniósł, jeżeli potrzeby wspólnej gospodarki nie stoją temu na przeszkodzie. W przeciwnym wypadku otrzymuje równoważny grunt z uwzględnieniem interesów obu stron. W wypadku gdy występuje różnica w obszarze lub wartości użytkowej zwracanych gruntów, następuje między stronami rozliczenie według cen rynkowych z dnia rozliczenia. Zasady te stosuje się odpowiednio do budynków i innych urządzeń stanowiących wkład, przy uwzględnieniu na rzecz spółdzielni stopnia ich normalnego zużycia na skutek użytkowania zgodnego z przeznaczeniem (art. 148-151 ustawy).

 

Spadkobiercy jako następcy prawni członka, jak również niebędący członkami właściciele gruntów wniesionych za ich zgodą do spółdzielni, mogą wycofać wkład gruntowy według zasad odnoszących się do członka, który wypowiedział członkostwo.

 

W wyroku z dnia 4 września 2014 r. (II CSK 637/13) Sąd Najwyższy stwierdził, iż z treści zapisu, że członek wycofujący swój wkład otrzymuje ten sam grunt, który wniósł, jeżeli potrzeby wspólnej gospodarki nie stoją temu na przeszkodzie, w przeciwnym wypadku otrzymuje równoważny grunt z uwzględnieniem interesów obu stron (art. 148 § 3 ustawy) – nie można wywieść podstawy prawnej stwierdzenia, że spółdzielnia może odmówić zwrotu wkładu z odwołaniem do nabycia prawa własności gruntu stanowiącego jego przedmiot. Wynik analizy językowej tego przepisu, dokonywanej z zastosowaniem dyrektywy języka potocznego i języka prawnego wskazuje, że roszczeniu o zwrot można przeciwstawić jedynie przesłankę „potrzeby wspólnej gospodarki”, ale wówczas przekształca się ono w roszczenie o zwrot „gruntu równoważnego”. Pojęcie „ten sam grunt” należy uznać za tożsame z pojęciem gruntu uzyskanego w następstwie wymiany dokonanej na podstawie ustawy z 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów, zatem i ono nie może być zrównane z „gruntem równoważnym”. Przez „potrzeby wspólnej gospodarki” w rozumieniu omawianego przepisu uznaje się zachowanie budynków, urządzeń, nienaruszanie scalonego obszaru, trudności w rozliczeniu nakładów, szczególne pogorszenie stanu rzeczy, ale brak przeszkód dla nadania mu szerszego znaczenia. Nie ma również podstawy do przyjęcia per analogiam zarzutu ubezskuteczniającego roszczenie windykacyjne opartego na art. 222 § 1 K.c. in fine, skoro konstrukcja prawna dochodzenia zwrotu wkładu jest pełna i oparta na odmiennych przesłankach. Co więcej, SN uznał, iż nabycie przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną przez zasiedzenie prawa własności nieruchomości, która w chwili wniesienia jako wkład gruntowy była własnością członka spółdzielni, nie zwalnia jej z obowiązku rozliczenia z członkiem w razie ustania członkostwa – w naturze, jeżeli dysponuje gruntem równoważnym – lub w drodze świadczenia pieniężnego (art. 148 § 3 i 4 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze).

 

W przypadku żądania zwrotu wkładu gruntowego w sytuacji, gdy spółdzielnia utraciła władztwo nad przedmiotem wkładu, należy przyjąć, jak to przyjął Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 11 czerwca 2013 r. (I ACa 1451/12), iż zestawienie normy art. 148 § 3 ustawy – Prawo spółdzielcze z przepisem art. 222 § 1 K.c. („właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą”) nakazuje przyjąć, że były członek spółdzielni (jego następca prawny) będący właścicielem nieruchomości nie może zasadnie żądać zwrotu wkładu gruntowego, jeśli spółdzielnia utraciła władztwo nad przedmiotem wkładu. Z roszczeniem wydobywczym były członek – właściciel winien w takiej sytuacji wystąpić przeciwko osobie, która gruntem faktycznie włada.

 

Oprócz wkładów gruntowych, statut spółdzielni mógł zobowiązywać członków do wniesienia określonego wkładu pieniężnego. Na poczet tego wkładu spółdzielnia mogła przyjąć środki produkcji, jak: inwentarz żywy, pasze, materiał siewny, urządzenia, maszyny i narzędzia przydatne we wspólnym gospodarstwie. Środki te podlegają oszacowaniu według stanu i cen z dnia wniesienia. Wkład pieniężny, jak i środki produkcji wniesione na jego poczet są przeliczane według zasad określonych w statucie, zaś wkład pieniężny jest dodatkowo oprocentowany w wysokości określonej w statucie. Wypłata odsetek od wkładu pieniężnego następuje raz w roku w terminie wskazanym w statucie. Strony mogą uzgodnić, że należne za dany rok odsetki zostaną zaliczone na powiększenie wkładu pieniężnego członka. Wkład pieniężny podlega zwrotowi w wypadku ustania członkostwa. Zwrot następuje w gotówce przy uwzględnieniu zasad, o których mowa powyżej. Zasady te stosuje się również do następców prawnych członka.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • VI + cztery =
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

Poduszki