Mamy 11 826 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zobowiązanie pracowników do zachowania tajemnicy firmowej

Autor: Jakub Bonowicz • Opublikowane: 20.04.2010

Prowadzę własną restaurację. W jaki sposób zabezpieczyć się przed nielojalnością pracowników i zdradą receptur poszczególnych potraw? Chodzi mi głównie o dotrzymanie tajemnicy przez pracowników, którzy kończą pracę w mojej firmie. Czy można opracować pismo-umowę (poza umową o pracę), w którym pracownik zostanie zobowiązany do zachowania tajemnicy, i jak następnie egzekwować warunki takiego pisma?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zobowiązanie pracowników do zachowania tajemnicy firmowej

Czy receptury poszczególnych potraw stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa?

Oczywiście istnieje możliwość sporządzenia takiego pisma. Stanowi o tym ustawa z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 1993 r. Nr 47, poz. 211), normując instytucję tzw. tajemnicy przedsiębiorstwa.

 

Jeśli prowadzi Pan zakład gastronomiczny, to niewątpliwie receptury poszczególnych potraw stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa, o ile tylko podejmie Pan niezbędne środki w celu zachowania ich w poufności. Zgodnie z art. 11 ust. 4 tejże ustawy „przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacje przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania poufności”.

Kiedy informacja podlega ochronie jako tajemnica przedsiębiorstwa?

Aby zatem dana informacja podlegała ochronie jako tajemnica przedsiębiorstwa, muszą być spełnione następujące warunki:

 

  1. Informacja musi być nieujawniona do wiadomości publicznej (nie może być rozpowszechniona, np. przepis nie może znaleźć się w internecie czy w gazecie). Oczywiście ujawnienie przepisów pracownikom bez rozpowszechniania innym nie jest „ujawnieniem do wiadomości publicznej”.
  2. Musi być to informacja związana z przedsiębiorstwem.
  3. Informacja musi posiadać wartość gospodarczą – jak najbardziej receptury potraw mają kluczową wartość gospodarczą przy takiego rodzaju działalności.
  4. Przedsiębiorca musi podjąć niezbędne działania w celu zachowania ich poufności. Tym niezbędnym działaniem może być m. in. zawarcie stosownej klauzuli poufności w umowach z pracownikami.

Zobowiązanie pracownika do nieujawniania informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa

W takiej klauzuli zobowiązuje Pan pracownika do nieujawniania informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa (przy czym wymienia Pan, jakie informacje tę tajemnicę w szczególności stanowią – chodzi Panu o receptury potraw, zatem trzeba to napisać). Oczywiście nie trzeba wypisywać szczegółowo receptur (to by przekreślało sens zachowania w tajemnicy), tylko napisać, iż chodzi o receptury zawarte np. w określonym wykazie (który ma Pan do swojej wyłącznej dyspozycji) czy po prostu receptury potraw stosowanych w restauracji (dobrze jest mieć spis takich receptur, by potem wykazać, iż np. konkurencja używa takich samych).

 

Taka klauzula może być:

 

  1. Punktem w umowie o pracę.
  2. Aneksem do umowy o pracę (jeśli ma już Pan podpisane umowy o pracę, to należy pamiętać, iż jest to zmiana warunków pracy, bo dla pracownika pojawiają się nowe zobowiązania). Aneks taki musi być podpisany przez pracownika (nikt nie może jednostronnie narzucać drugiemu zobowiązań).

 

W umowie (punkcie) powinien znaleźć się ponadto termin, w jakim obowiązuje zakaz, lub też wskazanie, że ma on charakter nieograniczony czasowo. Jeśli terminu brak, to obowiązuje on jedynie 3 lata po ustaniu zatrudnienia.

Jakie są skutki naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa?

Jakie są skutki naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa? Otóż już sama ustawa przewiduje, że (art. 11 ust. 1) „czynem nieuczciwej konkurencji jest przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji, stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej, jeżeli zagraża lub narusza interes przedsiębiorcy”. Działanie takie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji. Co prawda, co do zasady czynu nieuczciwej konkurencji może dopuścić się przedsiębiorca wobec przedsiębiorcy, jednakże w art. 11 ust. 2 rozszerzono zakres działania tego przepisu rozszerzono również na „osoby, które świadczyły pracę na podstawie stosunku pracy lub innego stosunku prawnego”. Warto tutaj wskazać, iż ustawa ograniczania obowiązek zachowania tajemnicy jedynie do 3 lat od ustania stosunku pracy, chyba że umowa stanowi inaczej albo ustał stan tajemnicy (czyli np. receptury zostały ujawnione do wiadomości publicznej). Jeśli zatem zawiera Pan klauzulę poufności z pracownikami, koniecznie trzeba wskazać, że zakaz naruszania jest nieograniczony w czasie.

 

Jakie roszczenia wówczas będą Panu przysługiwać?

Czego może domagać się pracodawca od pracownika który dopuścił się wyjawienia tajemnicy przedsiębiorstwa?

Przedsiębiorca, wobec którego dopuszczono się czynu nieuczciwej konkurencji, może domagać się (art. 18 ustawy):

 

  1. zaniechania niedozwolonych działań (czyli zaprzestania stosowania receptur w innej restauracji);
  2. usunięcia skutków niedozwolonych działań;
  3. złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia;
  4. naprawienia wyrządzonej szkody;
  5. wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści;
  6. zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego – jeżeli czyn nieuczciwej konkurencji był zawiniony.

 

Sąd może też na wniosek przedsiębiorcy orzec o wyrobach, ich opakowaniach, materiałach reklamowych i innych przedmiotach bezpośrednio związanych z popełnieniem czynu nieuczciwej konkurencji.

Pracownik odchodzący do innej restauracji przekazuje recepturę swojemu nowemu pracodawcy - co zrobić?

Najważniejsze są punkty 4 i 5. Jeśli pracownik odejdzie do innej restauracji i przekaże recepturę swojemu nowemu pracodawcy, to obaj naruszają tajemnicę przedsiębiorstwa. Wówczas od byłego pracownika może Pan domagać się wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści (np. otrzymanego wynagrodzenia za ujawnienie receptur) oraz naprawienia wyrządzonej szkody (trudno jest ją wyliczyć, chodzi tutaj o fakt np. utraty klienteli wskutek tego, iż pojawiła się konkurencyjna restauracja). W tym wypadku naruszenie zwykle będzie zawinione. Od prowadzącego restaurację może Pan domagać się:

 

  1. Jeśli naruszenie jest zawinione – wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści + naprawienia wyrządzonej szkody.
  2. Jeśli naruszenie nie jest zawinione – zwykle wejdzie w grę art. 11 ust. 3: przepisów o naruszeniu tajemnicy przedsiębiorstwa nie stosuje się wobec tego, kto od nieuprawnione nabył w dobrej wierze, na podstawie odpłatnej czynności prawnej, informacje stanowiące tajemnicę cudzego przedsiębiorstwa. Sąd może jednak zobowiązać nabywcę (tj. korzystającą restaurację) do zapłaty stosownego wynagrodzenia za korzystanie, nie dłużej jednak niż do ustania stanu tajemnicy. Chodzi tutaj o sytuację, kiedy pracownik – kucharz, twierdzi, że jest autorem oryginalnych receptur i sprzedaje pomysł na potrawy innej restauracji. Wówczas oczywiście pracownik działa w sposób zawiniony, natomiast trudno jest udowodnić złą wiarę (i tym samym winę) innej restauracji. Niemniej również w tym wypadku ze względów słuszności można zasądzić od restauracji „stosowne” (a więc uwzględniające wszelkie okoliczności sprawy) wynagrodzenie na Pana rzecz, nikt bowiem nie powinien wzbogacać się kosztem cudzych nieujawnionych pomysłów.

Przedawnienie roszczenia z tytułu czynów nieuczciwej konkurencji

Roszczenia z tytułu czynów nieuczciwej konkurencji ulegają przedawnieniu z upływem lat 3. Bieg przedawnienia rozpoczyna się oddzielnie co do każdego naruszenia (termin 3-letni biegnie od dnia naruszenia, a nie oczywiście od np. daty ustania umowy o pracę).

 

Ponadto można pomyśleć nad dodatkowymi sankcjami w umowie (owej klauzuli poufności). Właściwą instytucją są tutaj tzw. kary umowne. Zgodnie z art. 483 Kodeksu cywilnego „można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego [a takim jest zobowiązanie do zachowania tajemnicy] nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna)”. Zapłata kary umownej nie wyłącza jednak obowiązku zachowania tajemnicy. W przypadku gdy pracownik ujawni tajemnicę, można od niego żądać zapłaty kary umownej bez względu na wysokość poniesionej szkody. Jeśli jednak oprócz tego chce Pan dochodzić pozostałej części odszkodowania (kiedy szkoda przewyższa wysokość kary umownej), to taką możliwość trzeba wyraźnie zastrzec w umowie (art. 484 § 1 Kodeksu cywilnego), w przeciwnym wypadku nie można żądać reszty odszkodowania. Kara nie może być również rażąco wygórowana, w takim wypadku bowiem pracownik będzie mógł żądać jej obniżenia (art. 484 § 2).

Zastrzeganie kar umownych w czasie trwania stosunku pracy

Orzecznictwo stoi na stanowisku, że nie można zastrzegać kar umownych w czasie trwania stosunku pracy, jeśli obciążają one pracownika (jest to spowodowane słabszą pozycją ekonomiczną pracownika). Czy można natomiast zastrzec karę umowną po ustaniu stosunku pracy? Raczej tak. Zgodnie np. z wyrokiem Sądu Najwyższego z 04.01.2008 r., sygn. akt I PK 183/07, dopuszczalne jest zastrzeżenie w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy kary umownej na rzecz byłego pracodawcy w razie niewykonanie lub nienależytego wykonania obowiązku powstrzymywania się od działalności konkurencyjnej (art. 483 Kodeksu cywilnego z art. 300 Kodeksu pracy). Orzeczenie dotyczyło co prawda ogólnego zakazu konkurencji, a nie ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa, ale skoro dopuszczalne jest coś więcej (zastrzeżenie kary na wypadek złamania zakazu konkurencji), to tym bardziej dopuszczalne jest mniej (zastrzeżenie kary na wypadek ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa, jako że jest to zobowiązanie o wiele mniej uciążliwe niż zakaz konkurencji); w prawie nazywa się to wnioskowaniem a maiori ad minus (z łac. od czegoś większego do czegoś mniejszego).

 

Oczywiście, można też pomyśleć o ogólnym zakazie konkurencji dla pracowników, jednak, jak rozumiem, Panu nie chodzi o to, by pracownicy po ustaniu zatrudnienia nie pracowali dla konkurencyjnych zakładów gastronomicznych, tylko o to, by nie ujawnili samych receptur, a do tego instytucja klauzuli poufności jest właściwsza.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • II minus 3 =
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

Poduszki